વ્યાજેનાપિ મુનુશ્રેષ્ઠ દ્વાદશ્યાં સમુપોષિતાઃ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, જો કોઈ દ્રવ્યથી પણ દ્વાદશીનું ઉપવાસ કરે છે,
દ્વાદશીસેવનાલ્લોકાઃ પ્રાયાન્તિ હરિમન્દિરમ્
દ્વાદશીનું પાલન કરવાથી લોકો હરિના ધામે પહોંચી જાય છે.
કૃત હિ નરકાઃ શૂન્યા લોકાશ્ચાપિ દિવૌકસામ્
હવે નરક ખાલી થઈ ગયા છે અને દેવતાઓના લોક પણ સુનસાન છે.
એકાદશ્યુપવાસસ્ય માહાત્મ્યેન દ્વિજોત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એકાદશી ઉપવાસના મહિમાથી,
સમુપોષ્ય દિનં વિષ્ણોઃ પ્રયાન્તિ હરિમન્દિરમ્
વિષ્ણુના દિવસે ઉપવાસ કરીને લોકો હરિધામે જાય છે.
નેત્રહીનઃ કર્ણહીનઃ સંધ્યાહીનો દ્વિજો યથા
જેમ દ્વિજને આંખ, કાન કે સંધ્યા વિના અધૂરો કહેવાય,
ત્યક્તકામસ્ત્વહં બ્રહ્મંલ્લોકપાલત્વમીદૃશમ્
હું કામનાઓ ત્યજીને, હે બ્રાહ્મણ, વિશ્વના રક્ષકનું સ્થાન ધારણ કરું છું.
નિર્વ્યાપારો નિયોગી તુ નિયોગે યસ્તુ તિષ્ઠતિ
જે નિષ્ક્રિય છે પણ નિયુક્ત છે, અને જે નિયુક્તિમાં રહે છે,
એવમુક્ત્વા યમો વિપ્રા નારદેન સમન્વિતઃ
આ રીતે કહીને, યમ રાજા નારદ સાથે, હે બ્રાહ્મણો,
સ દદર્શ સમાસીનં મૂર્તામૂરતજનાવૃતમ્
એણે જોયું કે ત્યાં એક બેઠેલો છે, આસપાસ દેહધારી અને દેહરહિત જીવો છે,
સ્વભવં ભૂતનિલયમોઙ્કારાખ્યમકલ્મષમ્
જે ભૂતોના નિવાસસ્થાન છે, પવિત્ર છે, ઓંકાર નામે ઓળખાય છે, એ પોતાનું સ્વરૂપ છે,
ઉપાસ્યમાનં વિવિધૈર્લોકપાલૈર્દિગીશ્વરૈઃ
વિભિન્ન લોકપાલો અને દિશાના ઇશ્વરો દ્વારા પૂજાય છે,
મૂર્તિમદ્ભિઃ સમુદ્રૈશ્ય નદીભિશ્ચ સરોવરૈઃ
રૂપ ધરાવતાં સમુદ્રો, નદીઓ અને સરોવરો દ્વારા,
વાપીકૂપતડાગાદ્યૈર્મૂર્તિમદ્ભિશ્ચ પર્વતૈઃ
વાપી, કૂવા, તળાવ અને રૂપ ધરાવતાં પર્વતો દ્વારા પણ.
કલાકાષ્ઠાનિમેષૈશ્ચ ઋતુભિશ્ચાયનૈર્યુગૈઃ
કલા, કાષ્ઠા, નિમેષ જેવા સમયના ભાગો, ઋતુઓ, અયન અને યુગો દ્વારા,
ઋક્ષૈર્યોગૈશ્ચ કરણૈઃ પૌર્ણમાસેંદુસંક્ષયૈઃ
નક્ષત્રો, ગ્રહયોગો, તિથિઓ, પૂર્ણિમા અને ચંદ્રના ક્ષય દ્વારા,
સત્યાનૃતૈશ્ચ દેવેશો વેષ્ટિતો ધર્મપાવકઃ
દેવતાઓના સ્વામી, ધર્મરૂપ અગ્નિ, સત્ય અને અસત્યથી ઘેરાયેલા છે.
સત્ત્વેન રજસા ચૈવ તમસા ચ પિતામહઃ
પિતામહ પણ સત્ત્વ, રજસ અને તમસથી આવરાયેલ છે.
વાયુના શ્લેષ્મપિત્તાભ્યાં મૂર્તૈરાતઙ્કનામભિઃ
પવન, કફ અને પિત્ત તથા રોગરૂપ અવસ્થાઓ દ્વારા,
અનુક્તૈરપિ ભૂતૈશ્ચ સંવૃતો લોકકૃત્સ્વયમ્
અને જે અપ્રગટ ભૂતો છે, તેમા પણ, જગતના સર્જનહાર સ્વયં ઘેરાયેલા છે.
તેષાં મધ્યે ઽવિશત્સૌરિઃ સવ્રીડેવ વધૂર્યથા
તેમના વચ્ચે, શૌરી શરમાળ વધૂની જેમ સંકોચથી પ્રવેશ્યા.
તે પ્રવિષ્ટં યમં દૃષ્ટ્વા સકાયસ્થં સનારદમ્
યમને, પોતાના શરીર સાથે તથા નારદ સાથે પ્રવેશેલા જોઈને,
સંપ્રાપ્તો હિ લોકકરં દ્રષ્ટું દેવં પિતામહમ્
એમને, જગતના સર્જનહાર દેવ પિતામહને જોવા આવ્યા હતા.
સો ઽયમભ્યાગતઃ કસ્માત્કઞ્ચિત્ક્ષેમં દિવૌકસામ્
આ વ્યક્તિ આવી છે—એ શા માટે આવ્યો છે? શું એ દેવતાઓ માટે કશું કલ્યાણ લાવ્યો છે?
લેખકઃ સમનુપ્રાપ્તો દૈન્યેન મહતાન્વિતઃ
લેખક પણ ભારે દુઃખ સાથે ત્યાં પહોંચ્યો.
યન્ન દૃષ્ટં શ્રુન્ત વાપિ તદિહૈવ પ્રદૃશ્યતે
જે કદી જોયું કે સાંભળ્યું નહતું, એ અહીં હવે સ્પષ્ટ દેખાય છે.
નિપપાતાગ્રતો વિપ્રા બ્રહ્મણો રવિનન્દનઃ
સૂર્યપુત્ર બ્રહ્માના આગળ પડી ગયા, હે વિદ્વાનો,
પરિભૂતો ઽસ્મિ દેવેશ યન્માર્જિતપટઃ કૃતઃ
હે દેવોના સ્વામી, મારું લખાણ કાઢી નાખવામાં આવ્યું છે, તેથી હું અપમાનિત થયો છું.
એવં બ્રુવન્સ નિશ્ચેષ્ટો બભૂવ દ્વિજસંત્તમાઃ
આ રીતે બોલીને, એ નિષ્ક્રિય થઈ ગયો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
યોર્ઽથં રોદયતે લોકાન્સર્વાન્સ્થાવરજ ગમાન્
જે સર્વ જીવજંતુઓને, સ્થાવર અને જંગમને, ધન માટે રડાવે છે,