કુસુમાયુધસંજ્ઞં ચ તતઃ પશ્ચાન્મનોભવમ્
પછી તેને કુમુદયુધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ મનોભવ કહેવાય છે.
અજાયા દાનમપ્યુક્તં સ્નાત્વા નદ્યા વિધાનતઃ
નદીમાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કર્યા પછી, કુંવારી યુવતીને દાન આપવું જોઈએ એવું પણ કહેવાયું છે.
ભૂયસ્ત્વનેન દાનેન સ લોકે નૈવ જાયતે
આ દાનથી મનુષ્યને ફરીથી આ જગતમાં જન્મ લેવો પડતો નથી.
ગઙ્ગાયાં યદિ લભ્યેત કોટિસૂર્યગ્રહાધિકા
ગંગામાં આ પ્રાપ્ત થાય તો તે કરોડો સૂર્યગ્રહણથી પણ વધારે મહત્ત્વનું બને છે.
મહામહેતિ વિખ્યાતા કુલકોટિવિમુક્તિદા
તે મહામહોત્સવ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જે અસંખ્ય કુટુંબોને મુક્તિ આપે છે.
તત્ર ગન્ધાદિભિઃ કામં પૂજયેદુપવાસવાન્
ત્યાં ઉપવાસી વ્યક્તિએ સુગંધ અને અન્ય મનગમતા સામાનથી પૂજા કરવી જોઈએ.
એવમેવ વ્રતં કાર્યં વર્ષાન્તે ગામલઙ્કૃતામ્
આ રીતે, વર્ષના અંતે શણગારેલી ગાય સાથે પણ આ વ્રત કરવું જોઈએ.
જ્યેષ્ઠશુક્લત્રયોદશ્યાં દૌર્ભાગ્યશમનં વ્રતમ્
જ્યેષ્ઠ મહિનાની શુક્લ પક્ષની તેરમી તારીખે દુર્ભાગ્ય દૂર કરવાનું વ્રત રાખવું જોઈએ.
શ્વેતમન્દારમર્કં વા કરવીરં ચ રક્તકમ્
શ્વેત મન્દાર, અર્ક અથવા લાલ કરવીર ફૂલોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
મન્દારકરવીરાર્કા ભવન્તો ભાસ્કરાંશજાઃ
મન્દાર, કરવીર અને અર્ક ફૂલોને સૂર્યના કિરણોમાંથી જન્મેલા કહેવાય છે.
ઇત્થં યોર્ઽચયતે ભક્ત્યા વર્ષે વર્ષે દ્રુમત્રયમ્
જે વ્યક્તિ દર વર્ષે શ્રદ્ધાથી આ ત્રણ વૃક્ષોની પૂજા કરે છે,
શુચિશુક્લત્રયોદશ્યામેકભક્તં સમાચરેત્
તેને શુદ્ધ શુક્લ પક્ષની તેરમી તારીખે એક જ વખત ભોજન કરીને વ્રત કરવું જોઈએ.
હૈમ્યૌ રૌપ્યૌ ચ મૃન્મપ્યૌ યથાશક્ત્યા વિધાય ચ
પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સોનાની, ચાંદીની કે માટીની પ્રતિમાઓ બનાવવી જોઈએ.
સ્થાપયિત્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય દૈવમન્ત્રેણ નારદ
તે પ્રતિમાઓને સ્થાપિત કરીને, દેવમંત્રથી પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવી જોઈએ, હે નારદ.
તૃતીયદિવસે પ્રાતઃ સ્નાત્વા સંપૂજ્ય તૌ પુનઃ
ત્રીજા દિવસે સવારે સ્નાન કરીને, ફરીથી એ બંનેની પૂજા કરવી જોઈએ.
વર્ષે વર્ષે તતઃ પશ્ચાદ્વિધેયં વર્ષપઞ્ચકમ્
પછી દર વર્ષે પાંચ વર્ષ સુધી આ વિધિ કરવી જોઈએ.
ઇત્થં નરો વા નારી વા કૃત્વા વ્રતમિદં શુભમ્
આ રીતે, પુરુષ કે સ્ત્રી, કોઈએ પણ આ શુભ વ્રત પૂર્ણ કરવું જોઈએ.
નભઃ શુક્લત્રયોદશ્યાં રતિકામવ્રતં શુભમ્
નભ મહિનાની શુક્લ પક્ષની તેરમી તારીખે રતિકામ નામનું શુભ વ્રત રાખવું જોઈએ.
કૃતોપવાસા કન્યૈવ નારી વા દ્વિજસત્તમ
ઉપવાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, કન્યા હોય કે પરિણીત સ્ત્રી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બંનેએ આ વિધિ કરવી.
રતિકામૌ પ્રવિન્યસ્ય ગન્ધાદ્યૈઃ સમ્યગર્ચયેત્
મિલનની ઇચ્છા રાખીને, સુગંધિત દ્રવ્યો વગેરે રાખી, તે સ્ત્રીએ યોગ્ય રીતે પૂજા કરવી.
સતકૃત્ય ભોજ્ય પ્રતિમે દદ્યાત્તાભ્યાં સદક્ષિણે
સદાય માનસન્માન અને દક્ષિણાથી, બંનેને અનેક વખત ભોજન અર્પણ કરવું.
ધેનુયુગ્માન્વિતે દેયે વ્રતસંપૂર્તિહેતવે
વ્રત પૂર્ણ કરવા માટે, ગાયની જોડી દાન આપવી.
લક્ષ્મીનારાયણં કૃત્વા સૌવર્ણં વાપિ રાજતમ્
સોનાની કે ચાંદીની લક્ષ્મી અને નારાયણની મૂર્તિ બનાવી,
પીઠે વિન્યસ્ય વસ્ત્રાઢ્યં ગન્ધાદ્યૈઃ પરિપૂજયેત્
તેને આસન પર બેસાડી, સુંદર વસ્ત્રો પહેરાવી, સુગંધિત દ્રવ્યો વગેરેથી પૂજા કરવી.
એવં દિનત્રયં કૃત્વા વ્રતાન્તે માસમર્ચ્ય ચ
આ રીતે ત્રણ દિવસ વિધિ કરીને, વ્રતના અંતે એક મહિનો પૂજા કરવી.
પઞ્ચગાવઃ સમુત્પન્ના મથ્યમાને મહોદધૌ
મહાસાગર મથાતા પાંચ ગાયો ઉત્પન્ન થઈ.
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તતો દદ્યાદ્વિપ્રાય મન્ત્રતઃ
તે ગાયોની પ્રદક્ષિણા કરીને, પછી બ્રાહ્મણને મંત્રોચ્ચાર સાથે દાન આપવી.
ગાવો મે પાર્શ્વતઃ સંતુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્
"મારી આજુબાજુ ગાયો રહે, હું ગાયો વચ્ચે વસું."
લક્ષ્મીનારાયણં તસ્મૈ સત્કૃત્ય પ્રતિપાદયેત્
લક્ષ્મી-નારાયણને માનસન્માનથી તેને અર્પણ કરવી.
કૃત્વા યત્ફલમાપ્નોતિ ગોત્રિરાત્રવ્રતાચ્ચ તત્
આ વિધિ અને રાત્રે ગાય દાનના વ્રતથી જે ફળ મળે છે, એ જ મળે છે.