પાશં છિત્વા તથા તસ્ય કૃચ્છ્રમેકં ચરેદ્દિજઃ
પાશ કાપ્યા પછી, દ્વિજએ એક પ્રકૃચ્છ્ર વ્રત કરવું.
કૃચ્છ્રાર્ધ્દમાચરેજ્જ્ઞાનાદજ્ઞાનાદૈન્દવદ્વયમ્
જાણીને કરેલું હોય તો અડધું પ્રકૃચ્છ્ર વ્રત, અજાણતાં કરેલું હોય તો બે ઇન્દ્ર વ્રત કરવું.
અગમ્યાગમને વિપ્રો મદ્યગો માંસભક્ષણે
યજ્ઞોપવિતધારી પુરુષ જો અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જાય, દારૂ પીવે કે માંસ ખાય,
મહાપાતકકર્ત્તારશ્ચત્વારો ઽથ વિશેષતઃ
આ ચાર વ્યક્તિઓ વિશેષ કરીને મહાપાપ કરે છે.
રહસ્યકરણો ઽપ્યેવં માસમભ્યસ્ય પુરુષઃ
છૂપાઈથી પણ એવું કરેલું હોય તો પુરુષે એક મહિનો પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું.
રજકશ્ચર્મકારશ્ચ નટો બુરુડ એવ ચ
ધોબી, ચર્મકાર, નટ અને બુરુડ,
ભુક્ત્વા ચૈષાં સ્ત્રિયો ગત્વા પીત્વા યઃપ્રતિગૃહ્યતે
જે કોઈ એ લોકો સાથે ભોજન કરે, તેમની સ્ત્રીઓ પાસે જાય, પીવે કે તેમને પાસેથી સ્વીકાર કરે,
માતરં ગુરુપત્નીં ચ દુહિતૃભગિનીસ્નુષાઃ
માતા, ગુરુપત્ની, પુત્રી, બહેન અને વહુ—
રાજ્ઞીં પ્રવ્રજિતાં ધાત્રીં તથાવર્ણોત્તમામપિ
રાણી, સંસાર છોડેલી સ્ત્રી, ધાય કે શ્રેષ્ઠ વર્ગની સ્ત્રી—
અમૂષુ પિતૃગોત્રાસુ માતૃગોત્રગતાસુ ચ
આમાંથી, પિતાના કુળની હોય કે માતાના કુળની હોય,
વેશ્યાભિગમને પાપં વ્યપોહન્તિ દ્વિજા સ્તથા
આવા સમયે, દ્વિજ પુરુષો વેશ્યા પાસે જઈને પાપ દૂર કરે છે.
ગુરુતલ્પગતો કુર્યાર્દ્બાહ્મણો વિધિવદ્રૂતમ્
જો બ્રાહ્મણ ગુરુપત્ની પાસે જાય, તો તેને નિયમ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
દણ્ડાદૂર્ધ્વં પ્રહારેણ યસ્તુ ગાં વિનિપાતયેત્
જો કોઈ લાકડીથી ઉપર મારીને ગાયને પડી જાય એવું કરે,
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રસ્થૂલસ્તુ બાહુમાત્રઘપ્રમાણકઃ
અને ઘા અંગૂઠા જેટલો મોટો હોય, અથવા હાથ જેટલો મોટો ઘા પડ્યો હોય,
ગવાં નિપાતને ચૈવ ગર્ભો ઽપિ સંભવેદ્યદિ
અને ગાયને પડતાં તેના પેટમાં વાછરડું પણ થતું હોય,
બન્ધને રોધને ચૈવ પોષણે વા ગવાં રુજામ્
ગાયને બાંધવામાં, અટકાવવામાં, પોષવામાં કે દુઃખ પહોંચાડવામાં,
મૂર્ચ્છિતઃ પતિતો વાપિ દણ્ડેનાભિહતસ્તતઃ
જો ગાય બેહોશ થાય, પડી જાય કે લાકડીથી મારવામાં આવે,
ગ્રાસં વા યદિ ગૃહ્ણીયાત્તોયં વાપિ પિબેદ્યદિ
અને એવી હાલતમાં તે ઘાસ ખાય કે પાણી પીવે,
કષ્ટલોષ્ટાશ્મભિર્ગાવઃ શસ્ત્રૈર્વા નિહતા યદિ
જો ગાયને લાકડાં, માટીના ગોટા, પથ્થર કે શસ્ત્રથી મારી નાખવામાં આવે,
કાષ્ટે સાન્તપનં પ્રોક્તં પ્રાજાપત્યં તુ લોષ્ટકે
લાકડીથી મારવામાં આવે તો સંતાપન પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવામાં આવ્યું છે; માટીના ગોટાથી મારવામાં આવે તો પ્રજાપત્ય પ્રાયશ્ચિત્ત.
ઔષધં સ્નેહમાહારં દદ્યાદ્ગોબ્રાહ્મણેષુ ચ
ગાય અને બ્રાહ્મણોને દવા, તેલ કે ખોરાક આપવું જોઈએ.
તૈલભેષજપાને ચ ભેષજાનાં ચ ભક્ષણે
તેલ દવા તરીકે પીવામાં આવે, કે દવા ખાવામાં આવે,
વત્સાનાં કણ્ઠબન્ધેન ક્રિયયાભેષજેન તુ
વાછરાંને ગળે બાંધવામાં આવે, અથવા દવાની રીત કરવામાં આવે,
પાદે ચૈવાસ્ય રોમાણિ દ્વિપાદે શ્મશ્રુ કેવલમ્
પગ પર વાળ ઉતારવા, અને બંને પગ પર માત્ર દાઢી ઉતારવી.
સર્વાન્કેશાન્સમુદ્ધૃત્ય છેદયેદઙ્ગુલદ્વયમ્
સર્વાંગના વાળ ઉતારીને, બે આંગળી જેટલું કાપવું જોઈએ.
ન સ્તિયા વપનં કાર્યં ન ચ વીરાસનં સ્મૃતમ્
સ્ત્રીના વાળ કાપવા નહીં, અને તેના માટે વીરાસન પણ કહેવાયું નથી.
રાજા વા રાજપુત્રઘો વા બ્રાહ્મણો વા બહુશ્રુતઃ
રાજા હોય કે રાજકુમાર, કે બહુ શીખેલા બ્રાહ્મણ હોય,
કેશાનાં રક્ષઘણાર્થં ચ દ્વિગુણં વ્રતમાદિશેત્
વાળની શુદ્ધિ માટે બે ગણી કઠિનતા રાખવી જોઈએ.
દ્વિગુણે ગતુ વ્રતે ચીર્ણે દ્વિગુણા વ્રતદક્ષિણા
બે ગણી કઠિનતા પૂર્ણ થાય પછી, દંડ પણ બે ગણો આપવો જોઈએ.
અશ્રૌતસ્માર્તવિહિતં પ્રાયશ્ચિત્તં વદન્તિ યે
જે લોકો શ્રુતિ કે સ્મૃતિથી નક્કી થયેલ નથી એવી ક્ષમા સૂચવે છે,