માત્સ્યં ચ ગારુડં તદ્વદ્બ્રહ્માણ્ડાખ્યમિતિ ત્રિષટ્
માત્સ્ય, ગારુડ અને એ જ રીતે બ્રહ્માંડ—આ અઠાર છે.
પ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન નિશામય સમાહિતઃ
હું તમને સંક્ષિપ્તમાં કહું છું; ધ્યાનથી સાંભળો.
વ્યાસેન વેદવિદુષા સમાખ્યાતં મહાત્મના
એ મહાત્મા, વેદજ્ઞ વ્યાસે એ કથાઓ કહી છે.
નાનાખ્યાનેતિહાસાઢ્યં દશસાહસ્રમુચ્યતે
તેમાં અનેક કથાઓ અને ઇતિહાસો ભરેલા છે; એ દસ હજાર શ્લોકો કહેવાય છે.
પ્રજાપતીનાં ચ તથા દક્ષાદીનાં મુનીશ્વર
મુનિશ્રેષ્ઠ, જેમ પ્રજાપતિઓ અને દક્ષ વગેરેના વંશોનું વર્ણન થયું છે, તેમ અન્ય વંશોની પણ વાત કરવામાં આવી છે.
વંશાનુકીર્તનં પુણ્યં મહાપાતકનાશનમ્
આ વંશોની કથા સાંભળવી પુણ્યદાયી છે અને મોટા પાપો પણ નાશ પામે છે.
શ્રીમતો રામચન્દ્રસ્ય ચતુર્વ્યૂહાવતારિણઃ
શ્રીરામચંદ્રજી, જે ચતુર્વ્યુહ અવતાર છે, તેમનો પણ મહિમા વર્ણવાયો છે.
કૃષ્ણસ્ય જગદીશસ્ય ચરિતં કલ્મષાપહમ્
જગતના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણજીનું જીવનચરિત્ર પણ બધું પાપ દૂર કરનારું છે.
વર્ણનં યત્ર પાતાલસ્વર્ગાણાં ચ પ્રદૃશ્યતે
આમાં પાતાળ અને સ્વર્ગના લોકનું વર્ણન પણ જોવા મળે છે.
પાર્વત્યાશ્ચ તથા જન્મ વિવાહશ્ચ નિગદ્યતે
પાર્વતીજીનો જન્મ અને તેમનો વિવાહ પણ અહીં કહ્યો છે.
પૂર્વભાગો ઽયમુદિતઃ પુરાણસ્યાસ્ય નારદ
નારદ, આ પુરાણનો પહેલો ભાગ આ રીતે રજૂ થયો છે.
વિસ્તરેણ સમાખ્યાતં તીર્થયાત્રાવિધાનતઃ
તીર્થયાત્રાના નિયમો વિગતે સમજાવ્યા છે.
વર્ણનં યમલોકસ્ય પિતૃશ્રાદ્ધવિધિસ્તથા
યમલોકનું વર્ણન અને પિતૃઓને શ્રાદ્ધ આપવાની રીત પણ અહીં છે.
વિષ્ણુધર્મયુગાખ્યાનં પ્રલયસ્ય ચ વર્ણનમ્
વિષ્ણુધર્મના યુગની કથા અને પ્રલયનું વર્ણન પણ છે.
બ્રહ્મવાદસમુદ્દેશઃ પુરાણસ્ય પ્રશંસનમ્
બ્રહ્મના તત્વવિચાર અને આ પુરાણની મહિમાની વાત પણ અહીં છે.
વર્ણિતં સર્વપાપઘ્નં સર્વસૌખ્યપ્રદાયકમ્
આ બધું વર્ણવાયું છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે અને સર્વ સુખ આપે છે.
લિખિત્વેતત્પુરાણં યો વૈશાખ્યાં હેમસંયુતમ્
જે વ્યકિત વૈશાખ મહિનામાં સોનાથી શોભિત આ પુરાણ લખે છે,
પૌરાણિકાય સંપૂજ્ય વસ્ત્રભોજ્યવિભૂષણૈઃ
અને પુરાણકથાકારને વસ્ત્ર, ભોજન અને આભૂષણથી પૂજાથી અર્પણ કરે છે,
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ બ્રાહ્માનુક્રમણીં દ્વિજ
અથવા, દ્વિજ, જે બ્રાહ્મણ ક્રમ પ્રમાણે વાંચે છે કે સાંભળે છે,
શૃણોતિ યઃ પુરાણં તુ બ્રહ્મં સર્વં જિતેન્દ્રિયઃ
અને જે પુરુષ ઇન્દ્રિયજય કરીને આ પુરાણ સાંભળે છે, તે સર્વે બ્રહ્મસ્વરૂપને પામે છે.
તત્સર્વં લભતે વત્સ પુરાણસ્યાસ્ય કીર્તનાત્
વત્સ, આ પુરાણનું કીર્તન કરવાથી એ બધું ફળ મળે છે.
મહત્પુણ્યપ્રદં નૄણાં શૃણ્વતાં પઠતાં મુદા
જે લોકો આનંદથી સાંભળે કે વાંચે છે, તેમને આ મહાપુણ્ય આપે છે.
તથેદં પઞ્ચભિઃ ખણ્ડૈરુદિતં પાપનાશનમ્
આ પાંજ વિભાગોમાં પાપનો નાશ કરનાર તરીકે વર્ણવાયું છે.
નાનાખ્યાનેતિહાસાદ્યૈર્યત્રોક્તો ધર્મવિસ્તરઃ
અહીં વિવિધ કથાઓ, દંતકથાઓ અને ઇતિહાસો દ્વારા ધર્મનું વિસ્તૃત વર્ણન આપવામાં આવ્યું છે.
બ્રહ્મયજ્ઞવિધાનં ચ વેદપાઠાદિલક્ષણમ્
બ્રહ્મયજ્ઞની રીત અને વેદપાઠ વગેરેની વિશેષતા પણ અહીં સમજાવવામાં આવી છે.
વિવાહઃ શૈલજાયાશ્ચતારકાખ્યાનકં મહત્
પર્વતપુત્રીનું લગ્ન અને તારકાનું મહાન કથાનક પણ અહીં છે.
કાલકેયાદિદૈત્યાનાં વધો યત્ર પૃથક્પૃથક્
કાળકેય અને અન્ય દૈત્યોના અલગ અલગ વિનાશની વાત અહીં કરવામાં આવી છે.
તત્સૃષ્ટિખણ્ડમુદ્દિષ્ટં વ્યાસેન સુમહાત્મના
આ સર્જન વિભાગ મહાન આત્મા વ્યાસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
સુવ્રતસ્ય કથા પશ્ચાદ્વૃત્રસ્ય ચ વધસ્તથા
પછી સુવ્રતાની કથા અને વૃત્રના વિનાશની વાત આવે છે.
સુકલાખ્યાનકં ચૈવ ધર્માખ્યાનં તતઃ પરમ્
પછી સુકલા કથાનક અને આગળ ધર્મની વાર્તા આવે છે.