યત્ર મૂલફલૈર્વૃક્ષાઃ પરકાર્યં પ્રકુર્વતે
જ્યાં વૃક્ષો પોતાની જડ અને ફળથી પરોપકાર કરે છે,
પરકાર્યં ન યે મર્ત્યાઃ કાયેનાપિ ધનેન વા
જે મનુષ્યો શરીરથી કે ધનથી પરોપકાર કરતા નથી,
અત્રેતિહાસં વક્ષ્યામિ શૃણુ નારદ તત્ત્વતઃ
હવે હું તને એક પ્રાચીન વાર્તા કહું છું, નારદ, ધ્યાનથી સાંભળ.
ગઙ્ગામાહાત્મ્યસહિતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
આ વાર્તા ગંગાજીના મહિમા વિશે છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.
આસીદ્ભગીરથો રાજા સગરાન્વયસંભવઃ
સગરના વંશમાં જન્મેલો ભગીરથ નામનો એક રાજા હતો.
સર્વધર્મરતો નિત્યં સત્યસંધઃ પ્રતાપવાન્
તે બધા ધર્મોમાં તત્પર, સત્યનિષ્ઠ અને પરાક્રમી હતો.
પ્રાલેયાદ્રિસમો ધૈર્યે ધર્મે ધર્મસમો નૃપઃ
ધૈર્યમાં તે હિમાલય જેટલો અડગ હતો અને ધર્મમાં તે રાજા પોતે ધર્મદેવતા સમાન હતો.
સર્વસંપત્સમાયુક્તઃ સર્વાનન્દકરો મુને
તે સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિથી યુક્ત હતો અને સૌને આનંદ આપતો હતો, હે મુનિ.
પરાક્રમી ગુણનિધિર્મૈત્રઃ કારુણિકઃ સધીઃ
તે પરાક્રમી, ગુણોથી ભરપૂર, સૌમ્ય, દયાળુ અને બુદ્ધિશાળી હતો.
ધર્મરાજો દ્વિજશ્રેષ્ઠ કદાચિદ્દ્રષ્ટુમાગતઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ક્યારેક ધર્મરાજા તેને મળવા આવ્યા હતા.
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના ધર્મઃ પ્રી ઉવાચ તમ્
શાસ્ત્રોક્ત રીત પ્રમાણે ધર્મરાજા પ્રસન્ન થઈને તેને કહ્યું.
ધર્મરાજો ઽથ કીર્તિં તે શ્રુત્વા ત્વાં દ્રષ્ટુમાગતઃ
હે મહાન, તારી કીર્તિ સાંભળી ધર્મરાજા તને જોવા આવ્યા છે.
દ્રષ્ટુમિચ્છન્તિ વિબુધારતવો ત્કુષ્ટગુણપ્રિયાઃ
દેવતાઓ, ઋષિઓ અને સારા ગુણોને પ્રેમ કરનારાઓ પણ તને જોવા ઈચ્છે છે.
વસન્તિ તત્ર નિયતં ગુણાઃસન્તશ્ચ દેવતાઃ
ત્યાં સદા સારા ગુણો ધરાવનાર અને દેવતાઓ વસે છે.
સર્વભૂતહિતત્વાદિ માદૃશામપિ દુર્લભમ્
સર્વ જીવોના કલ્યાણ માટે એવું કરવું મારા જેવા માટે પણ દુર્લભ છે.
પ્રોવાચ વિનયાવિષ્ટઃ સંહૃષ્ટઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિતં
વિનમ્રતા અને આનંદથી ભરાઈ, તેણે મીઠા અને નમ્ર શબ્દો કહ્યા.
કૃપયા પરયાવિષ્ટો યત્પૃચ્છામિ વદસ્વ તત્
મારે તારી પાસે ઊંચી દયા સાથે એક પ્રશ્ન પૂછવો છે—મહેરબાની કરીને મને એ કહેજે.
કિયત્યો યાતનાઃ પ્રોક્તાઃ કેષાં તાઃ પરિકીર્તિતાઃ
કેટલી યાતનાઓ વર્ણવાઈ છે અને કોના માટે એ જણાવવામાં આવી છે?
તત્સર્વં મે મહાભાગ વિસ્તરાદ્વક્તુમર્હસિ
હે મહાભાગ્યશાળી, કૃપા કરીને આ બધું મને વિગતે સમજાવ.
ધર્માધર્માન્પ્રવક્ષ્યામિતત્ત્વતઃ શૃણુ ભક્તિતઃ
હું તને સાચો ધર્મ અને અધર્મ સમજાવીશ—શ્રદ્ધાથી સાંભળ.
તથૈવ યાતનાઃ પ્રોક્તા અસંખ્યા ઘોરદર્શતાઃ
એ જ રીતે, જે યાતનાઓ વર્ણવાઈ છે તે અનગણિત અને ભયાનક છે.
તસ્માતંસમાસતો વક્ષ્યે ધર્માધર્મમિદર્શનમ્
એથી, હું તને સંક્ષિપ્તમાં ધર્મ અને અધર્મનું સ્વરૂપ સમજાવીશ.
તથૈવાધ્યાત્મવિદુષો દત્તં ભવતિ ચાક્ષયમ્
જેમ આત્મજ્ઞાનીઓ જે આપે છે તે કદી નાશ પામતું નથી.
યો દત્ત્વા સ્યાપયેદૃતિં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ
જે આપીને યોગ્ય રીતે ઉપયોગ થાય એનું પુણ્યફળ શું મળે છે, તે સાંભળ.
નિર્વિશ્ય વિષ્ણુભવનં કલ્પં તત્રૈવ માદતે
વિષ્ણુના ધામમાં પ્રવેશીને, એ કળ્પ સુધી ત્યાં આનંદથી રહે છે.
ન ગણ્યન્તે વિધાત્રાપિ બ્રહહ્મવૃત્તિફલાનિ વૈ
બ્રહ્મા જે રીતે કર્મ કરે છે, એના ફળ તો સૃષ્ટિકર્તા પણ ગણાવી શકે નહીં.
જીવનં દદતસ્તસ્ય કઃ પુણ્યં ગદિતું ક્ષમઃ
જે જીવદાન આપે છે, એના પુણ્યનું વર્ણન કોણ કરી શકે?
સ સ્ત્રાતઃ સર્વતીર્થેષુ તત્પં તેનાખિલં તપઃ
એ દરેક તીર્થસ્થળે સુરક્ષિત રહે છે; એથી બધાં તપ પૂર્ણ થાય છે.
સો ઽપિ તત્ફલમાપ્નોતિ કિમન્યૈર્બહુભાષિતૈઃ
એ પણ એ ફળ પામે છે; વધારે બોલવાની જરૂર નથી.
વક્તું તત્પુણ્યસંખ્યાનં નાલં વર્ષશતાયુષા
એ પુણ્યની સંખ્યા તો સો વર્ષ જીવનાર પણ કહી શકતો નથી.