કુણ્ડસ્ય ચાપિ ગોલસ્ય દત્તં ભવતિ નિષ્ફલમ્
ગંજા કે કૂણાવાળા માણસને આપેલું દાન પણ નિષ્ફળ જાય છે.
સ્ત્રીજિતસ્યાતિદુષ્ટસ્ય દત્તં ભવિત નિષ્ફલમ્
સ્ત્રીઓના વશ થયેલા કે બહુ દુષ્ટ માણસને આપેલું દાન પણ વ્યર્થ થાય છે.
ચૌરસ્ય પિશુનસ્યાપિ દત્તં ભવતિ નિષ્ફલમ્
ચોર કે પરનિંદા કરનારને આપેલું દાન પણ ફળ આપતું નથી.
સત્કર્મનિરતાયાપિ દેયં યત્નેન નારદ
નારદ, સારા કાર્યોમાં તત્પર વ્યક્તિને પણ પુરુષાર્થપૂર્વક દાન આપવું જોઈએ.
યાચિતં વાપિ પાત્રેણ ભવેત્તદ્દાનમુત્તમમ્
યોગ્ય વ્યક્તિએ માગેલું દાન સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે.
યદ્દાનં દીયતે પાત્રે તત્કામ્યં મધ્યમં સ્મૃતમ્
ઇચ્છાથી યોગ્યને આપેલું દાન મધ્યમ ગણાય છે.
ક્રુદ્ધેનાશ્રદ્ધયાપાત્રે તદ્દાનં મધ્યમં સ્મૃતમ્
કોપથી, શ્રદ્ધા વિના કે અયોગ્યને આપેલું દાન પણ મધ્યમ કહેવાય છે.
ઉત્તમં હરિપ્રીત્યર્થં પ્રાહુર્વેદવિદાં વરાઃ
વેદજ્ઞ મહાનુભાવો કહે છે કે હરિની પ્રસન્નતા માટે આપેલું દાન સર્વોત્તમ છે.
દાનભોગવિનાશાશ્ચ રાયઃ સ્યુર્ગતયસ્ત્રિધા
દાન, ભોગ અને ધનનો નાશ ત્રણ રીતે થાય છે એવું કહેવાય છે.
ધનં ધર્મફલં વિપ્ર ધર્મો માધવતુષ્ટિકૃત્
હે બ્રાહ્મણ, ધન એ ધર્મનું ફળ છે અને ધર્મથી માધવ પ્રસન્ન થાય છે.
યત્ર મૂલફલૈર્વૃક્ષાઃ પરકાર્યં પ્રકુર્વતે
જ્યાં વૃક્ષો પોતાની જડ અને ફળથી પરોપકાર કરે છે,
પરકાર્યં ન યે મર્ત્યાઃ કાયેનાપિ ધનેન વા
જે મનુષ્યો શરીરથી કે ધનથી પરોપકાર કરતા નથી,
અત્રેતિહાસં વક્ષ્યામિ શૃણુ નારદ તત્ત્વતઃ
હવે હું તને એક પ્રાચીન વાર્તા કહું છું, નારદ, ધ્યાનથી સાંભળ.
ગઙ્ગામાહાત્મ્યસહિતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
આ વાર્તા ગંગાજીના મહિમા વિશે છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.
આસીદ્ભગીરથો રાજા સગરાન્વયસંભવઃ
સગરના વંશમાં જન્મેલો ભગીરથ નામનો એક રાજા હતો.
સર્વધર્મરતો નિત્યં સત્યસંધઃ પ્રતાપવાન્
તે બધા ધર્મોમાં તત્પર, સત્યનિષ્ઠ અને પરાક્રમી હતો.
પ્રાલેયાદ્રિસમો ધૈર્યે ધર્મે ધર્મસમો નૃપઃ
ધૈર્યમાં તે હિમાલય જેટલો અડગ હતો અને ધર્મમાં તે રાજા પોતે ધર્મદેવતા સમાન હતો.
સર્વસંપત્સમાયુક્તઃ સર્વાનન્દકરો મુને
તે સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિથી યુક્ત હતો અને સૌને આનંદ આપતો હતો, હે મુનિ.
પરાક્રમી ગુણનિધિર્મૈત્રઃ કારુણિકઃ સધીઃ
તે પરાક્રમી, ગુણોથી ભરપૂર, સૌમ્ય, દયાળુ અને બુદ્ધિશાળી હતો.
ધર્મરાજો દ્વિજશ્રેષ્ઠ કદાચિદ્દ્રષ્ટુમાગતઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ક્યારેક ધર્મરાજા તેને મળવા આવ્યા હતા.
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના ધર્મઃ પ્રી ઉવાચ તમ્
શાસ્ત્રોક્ત રીત પ્રમાણે ધર્મરાજા પ્રસન્ન થઈને તેને કહ્યું.
ધર્મરાજો ઽથ કીર્તિં તે શ્રુત્વા ત્વાં દ્રષ્ટુમાગતઃ
હે મહાન, તારી કીર્તિ સાંભળી ધર્મરાજા તને જોવા આવ્યા છે.
દ્રષ્ટુમિચ્છન્તિ વિબુધારતવો ત્કુષ્ટગુણપ્રિયાઃ
દેવતાઓ, ઋષિઓ અને સારા ગુણોને પ્રેમ કરનારાઓ પણ તને જોવા ઈચ્છે છે.
વસન્તિ તત્ર નિયતં ગુણાઃસન્તશ્ચ દેવતાઃ
ત્યાં સદા સારા ગુણો ધરાવનાર અને દેવતાઓ વસે છે.
સર્વભૂતહિતત્વાદિ માદૃશામપિ દુર્લભમ્
સર્વ જીવોના કલ્યાણ માટે એવું કરવું મારા જેવા માટે પણ દુર્લભ છે.
પ્રોવાચ વિનયાવિષ્ટઃ સંહૃષ્ટઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિતં
વિનમ્રતા અને આનંદથી ભરાઈ, તેણે મીઠા અને નમ્ર શબ્દો કહ્યા.
કૃપયા પરયાવિષ્ટો યત્પૃચ્છામિ વદસ્વ તત્
મારે તારી પાસે ઊંચી દયા સાથે એક પ્રશ્ન પૂછવો છે—મહેરબાની કરીને મને એ કહેજે.
કિયત્યો યાતનાઃ પ્રોક્તાઃ કેષાં તાઃ પરિકીર્તિતાઃ
કેટલી યાતનાઓ વર્ણવાઈ છે અને કોના માટે એ જણાવવામાં આવી છે?
તત્સર્વં મે મહાભાગ વિસ્તરાદ્વક્તુમર્હસિ
હે મહાભાગ્યશાળી, કૃપા કરીને આ બધું મને વિગતે સમજાવ.
ધર્માધર્માન્પ્રવક્ષ્યામિતત્ત્વતઃ શૃણુ ભક્તિતઃ
હું તને સાચો ધર્મ અને અધર્મ સમજાવીશ—શ્રદ્ધાથી સાંભળ.