હે મહાન ઋષિ, હવે હું તમને ધાતુઓના વિશિષ્ટ પ્રકારો અને તેમની વિશેષતાઓ વિશે સંક્ષિપ્ત અને શ્રદ્ધાભર્યા વર્ણન રૂપે કહું છું. ચાર ધાતુઓ, જેમ કે 'દ્વિષ'થી શરૂ થતી, સ્વરિત સ્વર સાથે મૂળ ધાતુ તરીકે માનવામાં આવે છે. 'ઇર'થી શરૂ થતી અને અન્ય, કુલ ત્રેણે ધાતુઓ અનુદાત્ત સ્વરવાળી મૂળ ધાતુઓ છે. 'ષુ'થી શરૂ થતી સાત ધાતુઓ પરસ્મૈપદ તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવી છે. 'ઘુ'થી શરૂ થતી ત્રણ ધાતુઓ પણ પરસ્મૈપદમાં જ ગણવામાં આવે છે. 'ષ્ટુઞ' નામે એક જ ધાતુ વ્યાકરણમાં ખૂબ જાણીતી છે, હે નારદ. 'ઇઙ' ધાતુ માત્ર આત્મનેપદમાં જ પ્રગટ થાય છે, હે નારદ. 'ઞિષ', જેનો અર્થ 'સુવું' થાય છે, એ પણ પરસ્મૈપદમાં ગણાય છે. હે મહાન ઋષિ, 'દી', 'ધી', 'વે' અને 'હ્વે' ધાતુઓ પરંપરાનુસાર આત્મનેપદમાં ગણાય છે. 'હ્નુ' ધાતુ, અનુદાત્ત સ્વર સાથે વપરાય ત્યારે, 'ચર્કરીત' કહેવાય છે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ. 'દા'થી શરૂ થતી ધાતુઓ વેદોમાં પરસ્મૈપદ તરીકે માનવામાં આવે છે. 'મા', 'હા' અને 'દ્વા' ધાતુઓ અનુદાત્ત સ્વર સાથે 'દા'ના સમૂહમાં સ્વરિત સ્વર ધરાવે છે. 'ઘૃ'થી શરૂ થતી બાર ધાતુઓ પણ પરસ્મૈપદમાં ગણાય છે. 'દિવ'થી શરૂ થતી પચ્ચીસ ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં ઘોષિત છે. 'પૂ'થી શરૂ થતી સાત ધાતુઓ આત્મનેપદમાં માનવામાં આવે છે. 'સ્યતિ'થી શરૂ થતી ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં ગણાય છે. 'મૃષ'થી શરૂ થતી પાંચ ધાતુઓ સ્વરિત સ્વર ધરાવે છે. અહીં 'રાધુ' ધાતુ કર્મક છે, અને 'સ્વાદિ' તથા 'ચુરાદિ'ના વૃદ્ધિ વર્ગમાં આવતી ધાતુઓ પણ તેવી જ છે. 'રધ'થી શરૂ થતી આઠ ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં ગણાય છે. 'દિવ'ના સમૂહમાં ચારસો ધાતુઓ માનવામાં આવે છે. 'દુનોતિ'થી શરૂ થતી સાત ધાતુઓ પણ પરસ્મૈપદમાં છે, હે ઋષિ. અહીં 'ટિકા'થી શરૂ થતી ચૌદ ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં છે. 'તુદ'થી શરૂ થતી છ ધાતુઓ સ્વરિત સ્વર ધરાવે છે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ. 'વ્રશ્ચ'થી શરૂ થતી એકસો પાંચ ધાતુઓ ઉદાત્ત સ્વર ધરાવે છે. 'ણુ'થી શરૂ થતી ચાર ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં ગણાય છે. 'પૃઙ' અને 'મૃઙ' ધાતુઓ આત્મનેપદમાં વપરાય છે, અને 'રી'થી શરૂ થતી છ ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં છે. 'પ્રચ્છાદિ' નામે શોળ ધાતુઓ પરસ્મૈપદમાં છે, હે ઋષિ. 'કૃતિ'થી શરૂ થતી ધાતુઓ પણ પરસ્મૈપદમાં છે. 'કૃતિ' ધાતુ, સ્વરિત સ્વર સાથે, 'રોધ' અને 'નંદા' જેવી રીતે પરસ્મૈપદમાં વર્ગીકૃત થાય છે. 'ઉદાત્ત', 'શિષ', 'પિષ', 'રોધ' અને અન્યથી શરૂ થતી પચ્ચીસ ધાતુઓ પણ એ રીતે વર્ગીકૃત છે. 'મનુ', 'વન' અને 'આત્મન'ના રૂપોમાં ધાતુ સ્વરિત સ્વર સાથે 'કૃઞ' કહેવાય છે. 'ક્યા'થી શરૂ થતી સાત ધાતુઓ, 'સૌત્ર' અને 'સ્તંભ્વાદિક'થી શરૂ થતી ધાતુઓ બંને પક્ષે (દ્વિપદી) છે. 'કુધા'થી શરૂ થતી બાવીસ ધાતુઓ ઉદાત્ત સ્વર ધરાવે છે. પરસ્મૈપદ ધાતુઓ સ્વરિત સ્વર સાથે લેવી જોઈએ. 'ચુર'થી શરૂ અને 'ઞ્ય' સુધીની એકસો છત્રીસ ધાતુઓ ગણાય છે. 'ચર્ચા'થી શરૂ અને 'આધૃષીય' સુધી, તેમજ 'પ્ય' પર સમાપ્ત થતી ધાતુઓ પણ ગણાય છે. 'પદ'થી શરૂ થતી દસ ધાતુઓ આત્મનેપદમાં છે. ધાતુના અર્થમાં, મૂળ શબ્દમાંથી વિવિધ ઉપયોગો માનવામાં આવે છે. 'ચિત્ર'થી શરૂ થતી, કર્તા અને કરણ સંબંધિત ધાતુઓ પણ એ રીતે સમાવિષ્ટ છે. 'સ્તોમ'થી શરૂ થતી શોળ ધાતુઓ 'અંદતસ્ય'ના ઉદાહરણરૂપે આપવામાં આવી છે. અંતે, તમામ ધાતુઓ તમામ સમૂહોમાં માનવામાં આવે છે, અને એ રીતે અનેક અર્થોનું પ્રકટન કરે છે.