આ અધ્યાયમાં મહાન ઋષિએ કલ્પવિદ્યાના મહાત્મ્યનું વર્ણન કર્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ધન, જ્ઞાન, ઔષધશાસ્ત્રમાં નિપુણતા, વિવિધ વાસનાની પ્રાપ્તિ અને જીવનયાપન—આ બધું કલ્પવિદ્યાના અનુસંધાનથી પ્રાપ્ત થાય છે. કૃત્તિકા થી ભરણી સુધીના સમયગાળામાં, મનુષ્ય પોતાના ઈચ્છિત ફળોની પ્રાપ્તી કરી શકે છે. શ્રાદ્ધના દેવતાઓ તરીકે વસુ, રુદ્ર અને આદિત્ય—આ દેવપુત્રોનું મહત્વ પણ અહીં વર્ણવાયું છે. જીવન, સંતાન, સંપત્તિ, જ્ઞાન, સ્વર્ગ, મોક્ષ અને ભોગ—આ બધું કલ્પવિદ્યાના અનુસંધાનથી પ્રાપ્ત થાય છે. આ અધ્યાયમાં કલ્પવિદ્યાનો એક ભાગ વિશેષ રૂપે વર્ણવાયો છે. મહાન ઋષિએ કહ્યું કે, જે વિદ્વાન પુરુષ આ કલ્પવિદ્યાના અધ્યાય પર ચિંતન કરે છે, અને જે શ્રદ્ધાપૂર્વક આ દેવ અને પિતૃ કર્મોને સાંભળે છે, તે ધન, જ્ઞાન, યશ, પુત્ર અને પરમ ગુણપ્રાપ્તિ કરે છે. હવે હું સંક્ષિપ્તમાં સ્પષ્ટ સમજાવું છું, તમે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. આ પછી ઋષિએ વેદના આરંભ—સિદ્ધરૂપ વ્યવસ્થાની વાત કરી. પ્રથમ સ્વૌજસઃ કહેવાય છે, જે પ્રાતિપદિક સ્વરૂપનું છે. પ્રાતિપદિક એ છે, જેમાં અર્થ હોય અને જે ધાતુ તથા પ્રત્યયથી વિહિન હોય. બીજું રૂપ કર્મણી છે, જે મધ્યસ્થ તત્વ સાથે જોડાય છે. જે કાર્ય કરે છે તે કર્તા કહેવાય છે. જેને આપવાની ભાવના હોય, તે ગ્રાહક કહેવાય છે. જેમાંથી કંઈક વિભાજિત થાય, અથવા જે દ્વારા લેવામાં આવે, તે અપાદાન કહેવાય છે. જ્યારે 'ઙિ' અને 'સુ' સાથે જોડાય છે, ત્યારે સાતમું વિભક્તિનું રૂપ થાય છે, જે અધિકરણ માટે વપરાય છે. ઇચ્છનીય કે અનિચ્છનીય વસ્તુ અપાદાન કહેવાય છે. આ સાથે જોડાય ત્યારે બીજી વિભક્તિ કર્મપ્રવચનિયા ઉપસર્ગ સાથે વપરાય છે. મધ્યસ્થ અર્થ માટે, સંગ સાથે અને અભાવ માટે 'ઉપ' પણ વપરાય છે. જડ વસ્તુઓ માટે, માનસિક ક્રિયા કે અવગણના દર્શાવવા બે વિભક્તિઓ વપરાય છે. ચોથી વિભક્તિ અર્થ માટે અને 'તુમ' પ્રત્યયથી દર્શાવાતા અર્થ માટે પણ વપરાય છે. સાતમી વિભક્તિ કાળ અને અવસ્થામાં વપરાય છે, અને એ સંજ્ઞાઓમાં છઠ્ઠી વિભક્તિ પણ લાગુ પડે છે. વિશેષતા દર્શાવવા બે વિભક્તિઓ વપરાય છે; કારણ દર્શાવવા છઠ્ઠી વિભક્તિ વપરાય છે. નુકસાન દર્શાવતી ક્રિયાઓના ઉપયોગમાં, સાધન કે કર્તા દ્વારા, આ વિભક્તિઓ લાગુ પડે છે. 'ભૂ'થી શરૂ થતા ધાતુઓમાં દસ લકારો—અર્થાત્, દસ કાળ અને વિધિ સ્વીકારવામાં આવ્યા છે. 'મિ', 'વસ', 'મસ', 'સઃ' આત્મનેપદ માટે છે; 'પા', 'ના', 'મ', 'પ', 'ને', 'દમ' પરસ્મૈપદ માટે છે. 'એ', 'વહે', 'મહ' વિધિલિંકાદિ વિધિમાં અન્ય માટે છે. મધ્યમ પુરુષ 'યુષ્મદ'થી, અને પ્રથમ પુરુષ 'અસ્મદ'થી દર્શાવવામાં આવે છે. 'લટ્' વર્તમાનકાળ માટે છે, અને જે ભૂતકાળ આજનો નથી એ માટે પણ વપરાય છે. વિધિલિંક અને આશિર્લિંક બંને દ્વૈતરૂપે છે. 'લૃટ્' ભવિષ્યકાળ માટે છે, જ્યારે ધાતુમાં ભવિષ્ય અર્થ ન હોય. પરિપૂર્ણકાળનું ઉદાહરણ સંહિતા વગેરેથી સમજાવાયું છે. 'હોતૃ', 'કાર', 'સેયં', 'લાંગલી', 'ષા'—આ સ્વરૂપો પરંપરાગત રીતે સ્થાપિત છે. 'શીતાર્ત', 'સેન્દ્ર', 'સૌકાર' પણ આવા સ્વરૂપો છે. આ આરંભિક સ્વરૂપો અહીં વિષ્ણુ માટે છે; તેથી આહુતિ ગુરુની નીચે મૂકાય છે. 'શૌરી' અને 'એતૌ' વિષ્ણુ માટે છે; 'ઇમૌ' દુર્ગા માટે; 'અમૂ' આપણાં માટે; 'અર્જુનઃ' પણ એ જ રીતે છે. 'ષડ'નો અર્થ છે છ; 'ષણમાતરઃ' એટલે છ માતાઓ; 'વાક્ચુર' અને 'વાગ્ધસ્રિથાં' પણ એવા શબ્દો છે. 'પ્રશ્ન' હરિનું છઠ્ઠું સ્વરૂપ છે; 'કૃષ્ણષ્ટીક' પણ એવો જ શબ્દ છે. અંતે, "તમે ચક્રધારી છો, તમે ચોર છો, અને તમે પણ પરાક્રમી છો"—આ રીતે વિશિષ્ટ સંજ્ઞાઓનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું. આ રીતે મહાન ઋષિએ કલ્પવિદ્યાના મહાત્મ્યથી માંડી વેદના આરંભિક વ્યાકરણ અને સંજ્ઞાઓનું ગૂઢ અને પવિત્ર જ્ઞાન પ્રગટાવ્યું.