જલના સપાટી પરથી પવન તીવ્ર ગર્જન સાથે ઉપર ઉઠ્યો. તે આકાશના પ્રદેશ સુધી પહોંચ્યો, પણ ત્યાં પણ તેને શાંતિ મળી નહીં. ત્યારબાદ, એક ઘોર અંધકાર ઊભો થયો, જે સંપૂર્ણપણે પ્રકાશરહિત હતો. આગ અને પવનના સંપર્કથી સ્થિરતા ઉપજતી છે. જ્યારે આ તત્વો એકત્ર થાય છે, ત્યારે તે પૃથ્વી સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. પૃથ્વી એ છે, જેના પરથી સર્વ વસ્તુઓ ઉત્પન્ન થાય છે. આ જગતના સમગ્ર લોક આ મહાભૂત તત્વોથી આવૃત છે. હવે પ્રશ્ન થાય છે કે, આ તત્વોમાં તત્વત્વનું સ્વરૂપ કઈ રીતે આવે છે? તેથી તેમને 'મહાભૂત' કહેવાય છે. અહીં પૃથ્વી એ સંયુક્ત સ્વરૂપ છે; શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું છે. શ્રવણ, ઘ્રાણ, રસના, સ્પર્શ અને દૃષ્ટિ — આ પાંચે ઇન્દ્રિયો કહેવાય છે. સ્થાવર જીવોમાં, શરીરમાં પાંચ તત્વો દેખાતા નથી. વૃક્ષોમાં પણ આ પાંચ તત્વો શરીરમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળતા નથી. તેઓ સ્પર્શનો અનુભવ કરતા નથી, તો પછી પાંચ તત્વો કેવી રીતે હાજર હોઈ શકે? જગ્યા (આકાશ) અપરિમિત હોવાથી, વૃક્ષોમાં આકાશ તત્વનું ભૌતિક સ્વરૂપ નથી. છતાં, તેમા ફૂલો અને ફળોનું પ્રકટ થવું સતત ચાલે છે. તેઓ સુકાઈ જાય છે અને ક્ષય પામે છે; તેથી સ્પર્શ તત્વ પણ તેમાં રહેલું છે. ધ્વનિ શ્રવણથી ગ્રહણ થાય છે, તેથી વૃક્ષો સાંભળી શકે છે. કોઈ અજ્ઞાત માર્ગ નથી, તેથી વૃક્ષો જોઈ શકે છે. તેઓ સ્વસ્થ રહે છે અને ફૂલો ફળે છે, એટલે વૃક્ષોમાં ઘ્રાણ પણ છે. હું વૃક્ષોમાં પણ જીવનનો અનુભવ કરું છું; તેમાં ચેતનાનો અભાવ નથી. આહારના રૂપાંતરથી ભેજ અને વૃદ્ધિ થાય છે. આ તત્વો અલગ-અલગ રીતે વિભાજિત છે, જેના દ્વારા શરીર કાર્ય કરે છે. આ રીતે, શરીરમાં જે સંયુક્ત છે તે પૃથ્વી તત્વથી બનેલું છે. અગ્નિથી ઉત્પન્ન થતી વસ્તુઓ જન્મે છે; શરીરધારી પ્રાણીઓ પાંચ અગ્નિથી બનેલા છે. આકાશમાંથી પાંચ તત્વો જીવધારીઓના શરીરમાં ઉત્પન્ન થાય છે. પાણી પણ પાંચ સ્વરૂપે સદા જીવધારીઓના શરીરમાં રહેલું છે. પ્રાણ દ્વારા જીવનું પોષણ થાય છે, અને વ્યાન દ્વારા તે ટકીને રહે છે. આ રીતે, આ પાંચ વાયુઓ શરીરધારી જીવને આવરી લે છે. હવે હું સુગંધના ગુણોનું વર્ણન વિગતે કરું છું: તે આકર્ષક, ઘન, તેલયુક્ત, સુકું અને સ્પષ્ટ હોય છે. પ્રકાશને આંખો દ્વારા જોવામાં આવે છે, અને સ્પર્શ પવન દ્વારા અનુભવી શકાય છે. હવે હું રસના જ્ઞાનનું વર્ણન કરું છું, ધ્યાનથી સાંભળો: મીઠો, ખારો, કડવો, તીખો, ખાટો અને તીખો — આ છ સ્વાદ છે. ધ્વનિ, સ્પર્શ અને રૂપ — આ ત્રણ ગુણ પ્રકાશના કહેવાય છે. લઘુ, દીર્ઘ, પાટળ, ચતુષ્કોણ, સૂક્ષ્મ અને ગોળ — આવા સ્વરૂપો છે. કઠણ, ચીકણું, મસૃણ, લીસું, નરમ અને ખડક — આવા સ્પર્શ છે. આમાંથી, આકાશમાં એકમાત્ર ગુણ છે — ધ્વનિ. ષડ્જ, ઋષભ, ગાંધાર, મધ્યમ, ધૈવત વગેરે; આ રીતે, આકાશમાંથી ઉત્પન્ન થતી સાપ્તક ગુણોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.