गार्ग्यो नाडायनात्रेयौ गाङ्गेयः पैतृष्वस्रीयः
Gārgya, Nāḍāyana, Ātreya, and Gāṅgeya are maternal cousins.
क्रियायुजोः कर्मकर्त्रोर्धैरियः कौङ्कुमं तथा
Of the two joined in action, the agent of the deed, and steadfastness, as well as saffron.
स्वार्थे चौरस्तु तुल्यार्थे चन्द्रवन्मुखमीक्षते
In one’s own interest, a thief; in equal interest, he gazes at the face like the moon.
गोमान्धनी च धनवानस्त्यर्थे प्रमितौ कियान्
A cow is wealth; the wealthy man, in matters of distress, how much is measured?
स्रग्वी तपस्वी मेधावी मायाव्यस्त्यर्थ एव च
One adorned with a garland, an ascetic, an intelligent man, a deceiver—these are only in respect to the matter.
ईषदपरिसमाप्तौ कल्पव्देशीय एव च
When something is slightly incomplete, it is called 'almost' or 'nearly so.'
पटुजातीयः कुत्सायां वैद्यपाशः प्रशंसने
Of the Paṭu caste, in blame; a physician’s noose, in praise.
प्राचुर्यादिष्वन्नमयो मृण्मयः स्रीमयस्तथा
In abundance and the like, made of food; made of clay, and likewise made of gold.
कृष्णतरः शुक्लतमः किम आख्यानतो ऽव्ययान्
Darker, whitest—what is it called by name? The imperishable ones.
परिमाणे जानुदघ्नं जानुद्वयसमित्यपि
In measurement, 'knee-deep' and also 'equal to both knees.'
कतमः कतरः संख्येयविशेषावधारणे
'Which' and 'which of two' are used for specifying numbers.
एतादशः कतिपयः कतिथः कति नारद
'So many,' 'a few,' 'how many times,' and 'how many,' O Nārada.
द्वेधा द्वैधा द्विधा संख्या प्रकारे ऽथ मुनीश्वर
'In two ways,' 'in duality,' 'in two parts'—these are modes of number, O best of sages.
द्वितयं त्रितपं चापि संख्यायां हि द्वयं त्रयम्
'A pair,' 'a triad,' and in number, 'two,' 'three.'
त्रैणः पौष्णस्तुण्डिभश्च वृन्दारककृषीवलौ
Traiṇa, Pauṣṇa, Tuṇḍibha, Vṛndāraka, and Kṛṣīvala.
अवटीटोवनाटे निबिडं चेक्षुशाकिनम्
Avaṭīṭa, Vanāṭa, Nibiḍa, and Cekṣuśākin.
विद्याथुञ्चुर्बहुतिथं पर्वतः शृङ्गिणस्तथा
Vidyāthuñcu, Bahutitha, Parvata, and Śṛṅgiṇa likewise,
चिल्लश्च चिपिटं चिक्वं वातूलः कुतपस्तथा
Cilla, Cipiṭa, Cikva, Vātūla, and Kutapa as well,
ऊर्णायुश्च मरूतश्चैकाकी चर्मण्वती तथा
Ūrṇāyu, Marūta, Ekākī, and also Carmaṇvatī,
आसंदी वञ्च चक्रीवत्तूष्णीकां जल्पतक्यपि
Āsaṃdī, Vañca, Cakrīvat, Tūṣṇīkā, and even Jalpatakī,
शन्तः शन्तिः शंयशन्तौ शंयोहंयुः शुभंयुवत्
Śanta, Śanti, Śaṃyaśanta, Śaṃyohaṃyu, and Śubhaṃyu,
भवति बगभूव भविता भविष्यति भवत्वभवद्भघवेच्चापि
Bhavati, Bagabhūva, Bhavitā, Bhaviṣyati, Bhavat, Abhavat, Bhagavat, and Bhavecca also,
अत्ति जघासात्तात्स्यत्यत्त्वाददद्याद्द्विरघसदात्स्यत्
Atti, Jaghāsa, Attāt, Syati, Attvā, Dadat, Dviraghasa, Dātsyat,
दिदेव देविता देविष्यति च अदीव्यद्दीव्येद्दीव्याद्वै
Dideva, Devitā, Deviṣyati, Adīvyat, Dīvyet, Dīvyāt indeed,
सुनोत्वसुनोत्सुनुयात्सूयादशावीदसोष्युत्तुदति च
Sunot, Asunot, Sunuyāt, Sūyāt, Aśāvit, Asoṣyat, Utudati also,
अतौत्सीदतोत्स्यदिति च रुणद्धि रूरोध रोद्धा रोत्स्यति वै
Ataut, Sīdat, Otsyat, Iti, Ruṇaddhi, Rūrodha, Roddhā, Rotsyati indeed,
तनोति ततान तनिता तनिष्यति तनोत्वतनोत्तनुयाद्धि
Tanoti, Tatāna, Tanitā, Taniṣyati, Tanot, Atanot, Tanuyāt indeed,
अक्रीणात्क्रीणात्क्रीणीयात्क्रीयादक्रैषीदक्रेष्यञ्चोरयति चोरयामास चोरयिता चोरयिष्यति चोरयतु
Akrīṇāt, Krīṇāt, Krīṇīyāt, Krīyāt, Akraiṣīt, Akreṣyat, Corayati, Corayāmāsa, Corayitā, Corayiṣyati, Corayatu,
क्रियासमभिहारे तु पण्डितो बोभूयते मुने
In the collection of actions, O sage, the learned one is called 'Bobhūyate'.
अनुदात्तञितो धातोः क्रियाविनिमये तथा
When the root has an anudātta accent, so also in the interchange of actions.