తీర్థం తు పుష్కరం నామ శాలగ్రామం తథైవ చ సోమపానం చ విఖ్యాతం యత్ర వైశ్వానరాలయమ్
పుష్కరం అనే తీర్థం ఉంది, అలాగే శాలగ్రామం కూడా. సోమపానం అనే ప్రసిద్ధ ప్రదేశం ఉంది, అక్కడ వైశ్వానరుని నివాసం ఉంది.
తీర్థం సారస్వతం నామ స్వామితీర్థం తథైవ చ మలందరా నదీ పుణ్యా కౌశికీ చన్ద్రికా తథా
సారస్వతం అనే తీర్థం, అలాగే స్వామితీర్థం కూడా ఉన్నాయి. మలందరా, కౌశికీ, చంద్రికా అనే పవిత్ర నదులు కూడా ఉన్నాయి.
వైదర్భా వాథ వైరా చ పయోష్ణీ ప్రాఙ్ముఖా పరా కావేరీ చోత్తరా పుణ్యా తథా జాలంధరో గిరిః
వైదర్భా లేదా వైరా, తూర్పు వైపు ప్రవహించే పయోష్ణీ, ఉత్తర దిశలో ఉన్న పవిత్రమైన కావేరీ, అలాగే జాలంధర అనే పర్వతం ఉన్నాయి.
ఏతేషు శ్రాద్ధతీర్థేషు శ్రాద్ధమానన్త్యమశ్నుతే లోహదణ్డం తథా తీర్థం చిత్రకూటస్తథైవ చ
ఈ శ్రాద్ధతీర్థాలలో చేసిన శ్రాద్ధానికి అనంతమైన ఫలితం లభిస్తుంది. అలాగే లోహదండం, చిత్రకూటం వంటి తీర్థాలలో కూడా అదే ఫలితం లభిస్తుంది.
విన్ధ్యయోగశ్చ గఙ్గాయాస్ తథా నదీతటం శుభమ్ కుబ్జాభ్రం తు తథా తీర్థమ్ ఉర్వశీపులినం తథా
వింధ్య పర్వతంతో గంగా కలిసే ప్రదేశం, పవిత్రమైన నది తీరాలు, కుబ్జాభ్ర తీర్థం, అలాగే ఉర్వశీ తీరప్రాంతం కూడా ఉన్నాయి.
సంసారమోచనం తీర్థం తథైవ ఋణమోచనమ్ ఏతేషు పితృతీర్థేషు శ్రాద్ధమ్ ఆనన్త్యమశ్నుతే
సంసార బంధనాన్ని తొలగించే తీర్థం, అలాగే ఋణ విమోచన తీర్థం ఉన్నాయి. ఈ పితృతీర్థాలలో చేసిన శ్రాద్ధానికి అనంతమైన ఫలితం లభిస్తుంది.
అట్టహాసం తథా తీర్థం గౌతమేశ్వరమేవ చ తథా వసిష్ఠతీర్థం ను హారీతం తు తతః పరమ్
అట్టహాస తీర్థం, గౌతమేశ్వర తీర్థం, అలాగే వసిష్ఠ తీర్థం, ఆ తరువాత హారీత తీర్థం ఉన్నాయి.
బ్రహ్మావర్తం కుశావర్తం హయతీర్థం తథైవ చ పిణ్డారకం చ విఖ్యాతం శఙ్ఖోద్ధారం తథైవ చ
బ్రహ్మావర్తం, కుశావర్తం, హయతీర్థం, అలాగే ప్రసిద్ధమైన పిండారకం, శంఖోద్ధార తీర్థం ఉన్నాయి.
ఘణ్టేశ్వరం బిల్వకం చ నీలపర్వతమేవ చ తథా చ ధరణీతీర్థం రామతీర్థం తథైవ చ
ఘంటేశ్వర తీర్థం, బిల్వక తీర్థం, నీలపర్వతం, అలాగే ధరణీ తీర్థం, రామ తీర్థం ఉన్నాయి.
అశ్వతీర్థం చ విఖ్యాతమ్ అనన్తం శ్రాద్ధదానయోః తీర్థం వేదశిరో నామ తథైవౌఘవతీ నదీ
ప్రసిద్ధమైన అశ్వతీర్థం, ఇది శ్రాద్ధం, దానాలకు ఎన్నటికీ తరుగని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. వేదశిరస్ అనే తీర్థం, అలాగే ఔఘవతీ నది ఉన్నాయి.
తీర్థం వసుప్రదం నామ ఛాగలాణ్డం తథైవ చ ఏతేషు శ్రాద్ధదాతారః ప్రయాన్తి పరమం పదమ్
వసుప్రద అనే తీర్థం, అలాగే ఛాగలాండ అనే తీర్థం ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశాల్లో శ్రాద్ధం చేసిన వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
తథాచ బదరీతీర్థం గణతీర్థం తథైవ చ జయన్తం విజయం చైవ శక్రతీర్థం తథైవ చ
అలాగే బదరీ తీర్థం, గణ తీర్థం, అలాగే జయంత, విజయ, శక్ర తీర్థాలు ఉన్నాయి.
శ్రీపతేశ్చ తథా తీర్థం తీర్థం రైవతకం తథా తథైవ శారదాతీర్థం భద్రకాలేశ్వరం తథా
శ్రీపతి తీర్థం, రైవతక తీర్థం, శారదా తీర్థం, భద్రకాళేశ్వర తీర్థం కూడా అలాగే ప్రసిద్ధి చెందినవి.
వైకుణ్ఠతీర్థం చ పరం భీమేశ్వరమథాపి వా ఏతేషు శ్రాద్ధదాతారః ప్రయాన్తి పరమాం గతిమ్
వైకుంఠ తీర్థం, భీమేశ్వర తీర్థం కూడా ఉన్నవి. ఈ తీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేసినవారు పరమగతి పొందుతారు.
తీర్థం మాతృగృహం నామ కరవీరపురం తథా కుశేశయం చ విఖ్యాతం గౌరీశిఖరమేవ చ
మాతృగృహం అనే తీర్థం, కరవీరపురం, ప్రసిద్ధమైన కుశేశయం, గౌరీశిఖరం కూడా ఉన్నాయి.
నకులేశస్య తీర్థం చ కర్దమాలం తథైవ చ దిణ్డిపుణ్యకరం తద్వత్ పుణ్డరీకపురం తథా
నకులేశ తీరము, కర్దమాలం, దిండిపుణ్యకరం, పుండరీకపురం కూడా ఉన్నాయి.
సప్తగోదావరీతీర్థం సర్వతీర్థేశ్వరేశ్వరమ్ తత్ర శ్రాద్ధం ప్రదాతవ్యమ్ అనన్తఫలమీప్సుభిః
ఏడు గోదావరి తీర్థాలు, సర్వతీర్థేశ్వర తీర్థం కూడా ఉన్నాయి. అనంత ఫలితాన్ని కోరేవారు అక్కడ శ్రాద్ధం చేయాలి.
ఏష తూద్దేశతః ప్రోక్తస్ తీర్థానాం సంగ్రహో మయా వాగీశో ఽపి న శక్నోతి విస్తరాత్ కిమ్ ఉ మానుషః
ఇవి నేను సంక్షిప్తంగా చెప్పిన తీర్థాల సమాహారం. వాగీశ్వరుడికీ పూర్తిగా వివరించలేరు, మరి మనుష్యుడు ఎలా చెబుతాడు?
సత్యం తీర్థం దయా తీర్థం తీర్థమిన్ద్రియనిగ్రహః వర్ణాశ్రమాణాం గేహే ఽపి తీర్థం తు సముదాహృతమ్
సత్యం కూడా ఒక తీర్థం, దయ కూడా ఒక తీర్థం, ఇంద్రియ నియమం కూడా తీర్థమే. వర్ణాశ్రముల ఇళ్లలో కూడా తీర్థంగా చెప్పబడింది.
ఏతత్తీర్థేషు యచ్ఛ్రాద్ధం తత్కోటిగుణమిష్యతే యస్మాత్తస్మాత్ప్రయత్నేన తీర్థే శ్రాద్ధం సమాచరేత్
ఈ తీర్థాలలో చేసిన శ్రాద్ధం కోటి రెట్లు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే శ్రద్ధతో తీర్థంలో శ్రాద్ధం చేయాలి.
ప్రాతఃకాలో ముహూర్తాంస్ త్రీన్ సంగవస్ తావదేవ తు మధ్యాహ్నస్త్రిముహూర్తః స్యాద్ అపరాహ్ణస్తతః పరమ్
ఉదయం మూడు ముహూర్తాలు, మద్యాహ్నానికి ముందు కూడా మూడు ముహూర్తాలు, మధ్యాహ్నం మూడు ముహూర్తాలు, ఆ తరువాత అపరాహ్నం వస్తుంది.
సాయాహ్నస్త్రిముహూర్తః స్యాచ్ ఛ్రాద్ధం తత్ర న కారయేత్ రాక్షసీ నామ సా వేలా గర్హితా సర్వకర్మసు
సాయంత్రం మూడు ముహూర్తాలు ఉంటాయి. ఆ సమయంలో శ్రాద్ధం చేయకూడదు. ఆ వేళ రాక్షసీ అని పిలుస్తారు, అన్ని కర్మలకు అది నిషిద్ధం.
అహ్నో ముహూర్తా విఖ్యాతా దశ పఞ్చ చ సర్వదా తత్రాష్టమో ముహూర్తో యః స కాలః కుతపః స్మృతః
ఒక రోజులో పదిహేను ముహూర్తాలు ఉంటాయి. వాటిలో ఎనిమిదవ ముహూర్తం కుతప కాలంగా ప్రసిద్ధి.
మధ్యాహ్నే సర్వదా యస్మాన్ మన్దీభవతి భాస్కరః తస్మాదనన్తఫలదస్ తదారమ్భో విశిష్యతే
మధ్యాహ్నంలో సూర్యుడు బలహీనంగా ఉంటాడు కాబట్టి, ఆ సమయంలో ప్రారంభించడాన్ని అనంత ఫలితాన్ని ఇచ్చేది అని ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించారు.
మధ్యాహ్నః ఖడ్గపాత్రం చ తథా నేపాలకమ్బలః రూప్యం దర్భాస్తిలా గావో దౌహిత్రశ్చాష్టమః స్మృతః
మధ్యాహ్నం, ఖడ్గపాత్రం, నేపాలకంబళం, వెండి, దర్భ, నల్ల నువ్వులు, ఆవులు, ఎనిమిదవ మనవడు — ఇవన్నీ కుతపంగా పరిగణిస్తారు.
పాపం కుత్సితమిత్యాహుస్ తస్య సంతాపకారిణః అష్టావ్ ఏతే యతస్తస్మాత్ కుతపా ఇతి విశ్రుతాః
ఈ ఎనిమిది విషయాలు పాపకరమైనవి, నిందించదగినవి, బాధ కలిగించేవి అని అంటారు. అందుకే వీటిని కుతప అని ప్రసిద్ధి.
ఊర్ధ్వం ముహూర్తాత్కుతపాద్ యన్ముహూర్తచతుష్టయమ్ ముహూర్తపఞ్చకం చైతత్ స్వధాభవనమిష్యతే
కుతప ముహూర్తం తర్వాత వచ్చే నాలుగు ముహూర్తాలు కలిపి మొత్తం అయిదు ముహూర్తాలు పితృదేవతలకు నైవేద్యం చేయడానికి అనుకూలమైన కాలంగా భావిస్తారు.
విష్ణోర్ దేహసముద్భూతాః కుశాః కృష్ణాస్తిలాస్తథా శ్రాద్ధస్య రక్షణాయాలమ్ ఏతత్ప్రాహుర్దివౌకసః
విష్ణువు శరీరంలో నుంచి దర్భ, నల్ల నువ్వులు పుట్టాయని చెబుతారు. శ్రాద్ధాన్ని రక్షించడానికి ఇవి అవసరమని దేవతలు చెప్పారు.
తిలోదకాఞ్జలిర్దేయో జలస్థైస్తీర్థవాసిభిః సదర్భహస్తేనైకేన శ్రాద్ధమేవం విశిష్యతే
తీర్థాలలో నివసించే వారు దర్భ చేత పట్టుకుని నువ్వులతో కలిపిన నీటిని పితృదేవతలకు సమర్పించాలి. ఇలా చేసిన శ్రాద్ధం విశిష్టమైనదిగా భావించబడుతుంది.
శ్రాద్ధసాధనకాలే తు పాణినైకేన దీయతే తర్పణం తూభయేనైవ విధిరేష సదా స్మృతః
శ్రాద్ధ సాధన సమయంలో ఒక చేతితో సమర్పణ చేయాలి. తర్పణం చేయాలంటే రెండు చేతులతో చేయడం నిత్య నియమంగా చెప్పబడింది.