అనఘో నామ వైభ్రాజః పాఞ్చాలాధిపతిః పురా పుత్రార్థీ దేవదేవేశం హరిం నారాయణం ప్రభుమ్
పూర్వం, పాంచాల దేశానికి అధిపతిగా అనఘ వైభ్రాజుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు కుమారసంతానం కోసం దేవదేవుడైన హరినారాయణుడిని ఆరాధించాడు.
ఆరాధయామాస విభుం తీవ్రవ్రతపరాయణః తతః కాలేన మహతా తుష్టస్తస్య జనార్దనః
ఆ మహాత్ముడు కఠిన వ్రతాలకు నిబద్ధుడై, పరమేశ్వరుడిని భక్తితో ఆరాధించాడు. ఎంతో కాలానికి జనార్దనుడు అతనిపై సంతోషించాడు.
వరం వృణీష్వ భద్రం తే హృదయేనేప్సితం నృప ఏవముక్తస్తు దేవేన వవ్రే స వరముత్తమమ్
'నీ మనసుకు నచ్చిన వరాన్ని కోరుకో, రాజా,' అని దేవుడు అన్నాడు. అప్పుడు రాజు ఉత్తమమైన వరాన్ని కోరుకున్నాడు.
పుత్రం మే దేహి దేవేశ మహాబలపరాక్రమమ్ పారగం సర్వశాస్త్రాణాం ధార్మికం యోగినాం పరమ్
'దేవదేవా! నాకు గొప్ప బలపరాక్రమాలు కలిగిన, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడైన, ధార్మికుడైన, యోగులందరిలో శ్రేష్ఠుడైన కుమారుణ్ణి ప్రసాదించు.'
సర్వసత్త్వరుతజ్ఞం మే దేహి యోగినమాత్మజమ్ ఏవమస్త్వితి విశ్వాత్మా తమాహ పరమేశ్వరః
'అన్ని ప్రాణుల భాషను అర్థం చేసుకునే, యోగిగా పుట్టే కుమారుణ్ణి నాకు ఇవ్వు.' అప్పుడు విశ్వాత్ముడైన పరమేశ్వరుడు, 'అలా జరగనీ' అని అనుగ్రహించాడు.
పశ్యతాం సర్వదేవానాం తత్రైవాన్తరధీయత తతః స తస్య పుత్రో ఽభూద్ బ్రహ్మదత్తః ప్రతాపవాన్
అందరు దేవతలు చూస్తుండగానే, అక్కడే ఆయన అంతర్ధానమయ్యాడు. ఆ తరువాత, అతనికి ప్రతాపశాలి అయిన బ్రహ్మదత్తుడు కుమారునిగా జన్మించాడు.
సర్వసత్త్వానుకమ్పీ చ సర్వసత్త్వబలాధికః సర్వసత్త్వరుతజ్ఞశ్చ సర్వసత్త్వేశ్వరేశ్వరః
అతడు అన్ని ప్రాణుల పట్ల కరుణగలవాడు, అందరికంటే బలవంతుడు, అన్ని ప్రాణుల భాషను తెలుసుకునేవాడు, అన్ని ప్రాణులకు అధిపతిగా ఉండేవాడు.
అహసత్తేన యోగాత్మా స పిపీలికరాగతః యత్ర తత్కీటమిథునం రమమాణమవస్థితమ్
ఒక రోజు, ఆ యోగాత్ముడు చీమ రూపంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఒక పురుగుల జంట ఆనందంగా ఉండటం చూశాడు.
తతః సా సంనతిర్దృష్ట్వా తం హసన్తం సువిస్మితా కిమప్యాశఙ్క్య మనసా తమపృచ్ఛన్నరేశ్వరమ్
అప్పుడు, అతడు నవ్వుతున్నదాన్ని చూసి, ఆ చీమ ఎంతో ఆశ్చర్యపోయింది. ఏదో అనుమానంతో మనసులో పెట్టుకుని, ఆ రాజును అడిగింది.
అకస్మాదతిహాసస్తే కిమర్థమభవన్నృప హాస్యహేతుం న జానామి యదకాలే కృతం త్వయా
'రాజా! అకస్మాత్తుగా ఈ నవ్వు ఎందుకు వచ్చింది? నవ్వడానికి కారణం నాకు తెలియదు. ఈ సమయంలో నీవు ఇలా చేయడానికి ఏమిటి కారణం?'
అవదద్రాజపుత్రో ఽపి స పిపీలికభాషితమ్ రాగవాగ్భిః సముత్పన్నమ్ ఏతద్ధాస్యం వరాననే
రాజకుమారుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'ఓ సుందరీ! ఈ నవ్వు చీమ మాటల వల్ల, కామభావంతో వచ్చిన మాటల వల్లే పుట్టింది.'
న చాన్యత్కారణం కించిద్ ధాస్యహేతౌ శుచిస్మితే న సామన్యత్ తదా దేవీ ప్రాహాలీకమిదం వచః
'ఈ నవ్వుకు వేరే కారణం లేదు, శుచిస్మితే! అది సాధారణమైనది కాదు.' అప్పుడు ఆ రాణి అబద్ధంగా ఇలా చెప్పింది.
అహమేవాద్య హసితా న జీవిష్యే త్వయాధునా కథం పిపీలికాలాపం మర్త్యో వేత్తి వినా సురాన్
ఈ రోజు నేను ఒక్కడినే నవ్వాను; ఇప్పుడు నీ వల్ల నేను బ్రతకను. దేవతలు లేకుండా ఒక మానవుడు ఎప్పుడు చీమల మాటలు అర్థం చేసుకోగలడు?
తస్మాత్త్వయాహమ్ ఏవేహ హసితా కిమతః పరమ్ తతో నిరుత్తరో రాజా జిజ్ఞాసుస్తత్పురో హరేః
అందువల్ల నన్ను నువ్వే ఇక్కడ నవ్వించావు — ఇక చెప్పడానికి ఏముంది? అప్పుడా రాజు సమాధానం లేక హరిదేవుని గురించి తెలుసుకోవాలని కోరాడు.
ఆస్థాయ నియమం తస్థౌ సప్తరాత్రమకల్మషః స్వప్నే ప్రాహ హృషీకేశః ప్రభాతే పర్యటన్పురమ్
ఏడు రాత్రులు నియమంగా ఉండి, పవిత్రంగా ఉన్నాడు; కలలో హృషీకేశుడు అతనితో మాటలాడాడు. ఉదయం రాజు పట్టణంలో తిరిగాడు.
వృద్ధద్విజో యస్తద్వాక్యాత్ సర్వం జ్ఞాస్యస్యశేషతః ఇత్యుక్త్వాన్తర్దధే విష్ణుః ప్రభాతే ఽథ నృపః పురాత్
ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు ఆ ఉపదేశంతో అన్నీ పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు — అని చెప్పి విష్ణువు కనబడకుండా పోయాడు. ఆ తర్వాత ఉదయం రాజు పట్టణం విడిచాడు.
నిర్గచ్ఛన్మన్త్రిసహితః సభార్యో వృద్ధమగ్రతః గదన్తం విప్రమ్ ఆయాన్తం తం వృద్ధం సందదర్శ హ
మంత్రి, భార్యతో కలిసి బయలుదేరిన రాజు ముందుగా వస్తున్న వృద్ధ బ్రాహ్మణుడిని, మాట్లాడుకుంటూ వస్తున్న వృద్ధుడిని చూశాడు.
యే విప్రముఖ్యాః కురుజాఙ్గలేషు దాశాస్తథా దాశపురే మృగాశ్చ కాలఞ్జరే సప్త చ చక్రవాకా యే మానసే తే వయమత్ర సిద్ధాః
మేమే కురు దేశంలో జాంగలంలో ఉన్న ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు, దాశపురంలో దాసులు, కాలంజరంలో జింకలు, మానస సరస్సులో ఏడుగురు చక్రవాక పక్షులు — మేమంతా ఇక్కడ సిద్ధిని పొందాము.
ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తాభ్యాం స పపాత శుచా తతః జాతిస్మరత్వమగమత్ తౌ చ మన్త్రివరావ్ ఉభౌ
వారిద్దరి మాటలు విని, రాజు దుఃఖంతో నేలపై పడిపోయాడు. అప్పుడు ఇద్దరు ప్రధాన మంత్రులు తమ పూర్వజన్మలను గుర్తు చేసుకున్నారు.
కామశాస్త్రప్రణేతా చ బాభ్రవ్యస్తు సుబాలకః పాఞ్చాల ఇతి లోకేషు విశ్రుతః సర్వశాస్త్రవిత్
కామశాస్త్ర రచయిత బాభ్రవ్యుడు, చిన్న వయసులోనే అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడై, ప్రజల్లో పాంచాలుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
కణ్డరీకో ఽపి ధర్మాత్మా వేదశాస్త్రప్రవర్తకః భూత్వా జాతిస్మరౌ శోకాత్ పతితావ్ అగ్రతస్తదా
కండరీకుడూ ధర్మాత్ముడు, వేదశాస్త్రాలను ప్రచారం చేసినవాడు, పూర్వజన్మలను గుర్తు చేసుకున్నాడు; దుఃఖంతో ఇద్దరూ అతని ముందే పడిపోయారు.
హా వయం యోగవిభ్రష్టాః కామతః కర్మబన్ధనాః ఏవం విలప్య బహుశస్ త్రయస్తే యోగపారగాః
హాయ్! మేము యోగం నుండి తప్పిపోయాము, కోరికలు, కర్మబంధాలతో బంధించబడ్డాము! ఇలా మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తూ, ఆ ముగ్గురు యోగంలో నిపుణులు—
విస్మయాచ్ఛ్రాద్ధమాహాత్మ్యమ్ అభినన్ద్య పునః పునః తతస్తస్మై ధనం దత్త్వా ప్రభూతగ్రామసంయుతమ్
ఆశ్చర్యంతో, వారు శ్రాద్ధ మహిమను పునఃపునః స్తుతించారు. ఆ తర్వాత అతనికి అనేక గ్రామాలతో కూడిన ధనం ఇచ్చారు.
విసృజ్య బ్రాహ్మణం తం చ వృద్ధం ధనముదాన్వితమ్ ఆత్మీయం నృపతిః పుత్రం నృపలక్షణసంయుతమ్
ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణుడిని, ధనంతో కూడిన వృద్ధుడిని విడిచిపెట్టి, రాజు తన కుమారుడిని రాజలక్షణాలతో పట్టాభిషేకం చేశాడు.
విష్వక్సేనాభిధానం తు రాజా రాజ్యే ఽభ్యషేచయత్ మానసే మిలితాః సర్వే తతస్తే యోగినాం వరాః
విష్వక్సేన అనే పేరుతో రాజు తన కుమారునికి రాజ్యాభిషేకం చేశాడు. మానస సరస్సులో కూడినవారు అందరూ యోగులలో శ్రేష్ఠులు.
బ్రహ్మదత్తాదయస్తస్మిన్ పితృసక్తా విమత్సరాః సంనతిశ్చాభవద్భ్రష్టా మయైతత్కిల కారితమ్
అక్కడ బ్రహ్మదత్తుడు మొదలైనవారు, పితృదేవతలకు భక్తితో, అసూయ లేకుండా ఉన్నారు. ఈ కార్యం నా వల్ల జరిగిందని తెలుసుకో.
రాజ్యత్యాగఫలం సర్వం యదేతద్ అభిలష్యతే తథేతి ప్రాహ రాజా తు పునస్తామభినన్దయన్
రాజ్యాన్ని వదిలిన ఫలితంగా కోరిన అన్నీ ఫలితాలు — ఇవన్నీ కావాలని రాజు మళ్లీ ఆనందంగా అంగీకరించాడు.
త్వత్ప్రసాదాదిదం సర్వం మయైతత్ప్రాప్యతే ఫలమ్ తతస్తే యోగమాస్థాయ సర్వ ఏవ వనౌకసః
నీ అనుగ్రహంతోనే నేను ఇవన్నీ ఫలితాలు పొందాను; ఆ తరువాత వారు అందరూ అడవిలో యోగాన్ని ఆచరించారు.
బ్రహ్మరన్ధ్రేణ పరమం పదమాపుస్తపోబలాత్ ఏవమాయుర్ధనం విద్యాం స్వర్గం మోక్షం సుఖాని చ
బ్రహ్మరంధ్రం ద్వారా, తపస్సు బలంతో, వారు పరమపదాన్ని పొందారు. ఇలా ఆయుష్షు, ధనం, విద్య, స్వర్గం, మోక్షం, సుఖాలు పొందారు.
ప్రయచ్ఛన్తి సుతాన్రాజ్యం నృణాం ప్రీతాః పితామహాః య ఇదం పితృమాహాత్మ్యం బ్రహ్మదత్తస్య చ ద్విజాః
పితృదేవతలు సంతృప్తిగా ఉన్నప్పుడు, ఈ పితృమహిమను, బ్రహ్మదత్తుని గొప్పతనాన్ని చదివే వారికి, వారు కుమారులను, రాజ్యాన్ని ప్రసాదిస్తారు.