ఏతే తపసి తిష్ఠన్తి వ్రతైరపి సుదుష్కరైః బ్రహ్మచర్యం పురస్కృత్య ప్రార్థయన్తి పరాం గతిమ్
వారు ఇలాంటి కఠిన వ్రతాలను పాటిస్తూ తపస్సులో నిలబడతారు. బ్రహ్మచర్యాన్ని ముందుంచుకుని, పరమ గమ్యాన్ని కోరుకుంటారు.
బ్రహ్యచర్యాద్బ్రాహ్మణస్య బ్రాహ్మణత్వం విధీయతే ఏవమాహుః పరే లోకే బ్రహ్మచర్యవిదో జనాః
బ్రాహ్మణునికి బ్రాహ్మణత్వం బ్రహ్మచర్యం వల్లే లభిస్తుంది. బ్రహ్మచర్యాన్ని తెలిసిన వారు పరలోకంలో ఇదే చెబుతారు.
బ్రహ్మచర్యే స్థితం సత్యం బ్రహ్మచర్యే స్థితం తపః యే స్థితా బ్రహ్మచర్యే తు బ్రాహ్మణా దివి సంస్థితాః
బ్రహ్మచర్యంలోనే సత్యం ఉంది, బ్రహ్మచర్యంలోనే తపస్సు ఉంది. బ్రహ్మచర్యంలో నిలబడిన బ్రాహ్మణులు స్వర్గంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
నాస్తి యోగం వినా సిద్ధిర్ న వా సిద్ధిం వినా యశః నాస్తి లోకే యశోమూలం బ్రహ్మచర్యాత్పరం తపః
యోగం లేకపోతే సిద్ధి లేదు, సిద్ధి లేకపోతే కీర్తి లేదు. ఈ లోకంలో కీర్తికి మూలం బ్రహ్మచర్యం కన్నా గొప్పది లేదు, దానికంటే ఉన్నతమైన తపస్సు లేదు.
యో నిగృహ్యేన్ద్రియగ్రామం భూతగ్రామం చ పఞ్చకమ్ బ్రహ్మచర్యం సమాధత్తే కిమతః పరమం తపః
ఇంద్రియాలను, ఐదు భూతాలను నియంత్రించి, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించేవాడు కన్నా గొప్ప తపస్సు ఇంకేదీ లేదు.
అయోగే కేశధరణమ్ అసంకల్పవ్రతక్రియాం అబ్రహ్మచర్యే చర్యా చ త్రయం స్యాద్ దమ్భసంజ్ఞకమ్
యోగం లేకుండా జటలు పెట్టడం, సంకల్పం లేకుండా వ్రతాలు చేయడం, బ్రహ్మచర్యం లేకుండా జీవించడం—ఈ మూడూ మోసంగా పరిగణించబడతాయి.
క్వ దారాః క్వ చ సంయోగః క్వ చ భావవిపర్యయః నన్వియం బ్రహ్మణా సృష్టా మనసా మానసీ ప్రజా
భార్యలు ఎక్కడ? సంయోగం ఎక్కడ? మనస్సు భ్రమ ఎక్కడ? బ్రహ్మదేవుడు తన మనస్సుతో మానస సంతానాన్ని సృష్టించలేదు కదా?
యద్యస్తి తపసో వీర్యం యుష్మాకం విదితాత్మనామ్ సృజధ్వం మానసాన్పుత్రాన్ ప్రాజాపత్యేన కర్మణా
మీరు మీ ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు, మీ తపస్సుకు శక్తి ఉంటే, ప్రజాపతి విధానాన్ని అనుసరించి మానసపుత్రులను సృష్టించండి.
మనసా నిర్మితా యోనిర్ ఆధాతవ్యా తపస్విభిః న దారయోగో బీజం వా వ్రతముక్తం తపస్వినామ్
మనస్సుతో సృష్టించిన గర్భాన్ని తపస్సు చేసే వారు స్థాపించాలి; వ్రతాలు విడిచిన తపస్వులకు కలయిక గానీ, బీజం గానీ ఉండవు.
యదిదం లుప్తధర్మార్థం యుష్మాభిరిహ నిర్భయైః వ్యాహృతం సద్భిరత్యర్థమ్ అసద్భిరివ మే మతమ్
మీరు ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని వదిలేసి, భయమేమీ లేకుండా ఇక్కడ చెప్పినది, మంచి వారు అయినా, చెడు వారు చెప్పినట్లు నాకు అనిపిస్తోంది.
వపుర్దీప్తాన్తరాత్మానమ్ ఏతత్కృత్వా మనోమయమ్ దారయోగం వినా స్రక్ష్యే పుత్రమ్ ఆత్మతనూరుహమ్
ఈ దేహాన్ని, లోపల వెలిగే ఆత్మతో, మనస్సుతో తయారుచేసి, కలయిక లేకుండా నా శరీరంలో నుండే ఒక కుమారుడిని సృష్టిస్తాను.
ఏవమాత్మానమాత్మా మే ద్వితీయం జనయిష్యతి వన్యేనానేన విధినా దిధక్షన్తమివ ప్రజాః
ఇలా నా ఆత్మే, ఈ అడవి విధానంతో, మరో ఆత్మను సృష్టిస్తుంది; ప్రజలను కాల్చాలని తపిస్తున్నట్టు ఉంటుంది.
ఊర్వస్తు తపసావిష్టో నివేశ్యోరుం హుతాశనే మమన్థైకేన దర్భేణ సుతస్య ప్రభవారణిమ్
తపస్సుతో మునిగిపోయి, తొడను అగ్నిలో పెట్టి, ఒక్క దర్భతో ఆ తొడను మదించి కుమారుడి జననానికి అరణిని తయారుచేశాడు.
తస్యోరుం సహసా భిత్త్వా జ్వాలామాలీ హ్యనిన్ధనః జగతో దహనాకాఙ్క్షీ పుత్రో ఽగ్నిః సమపద్యత
తన తొడను ఒక్కసారిగా చీల్చి, ఇంధనం లేకుండా, జ్వాలలతో అలంకరించిన, లోకాన్ని కాల్చాలని కోరుకున్న కుమారుడు అగ్ని జన్మించాడు.
ఊర్వస్యోరుం వినిర్భిద్య ఔర్వో నామాన్తకో ఽనలః దిధక్షన్నివ లోకాంస్త్రీఞ్ జజ్ఞే పరమకోపనః
ఊర్వశి తొడను చీల్చి, మూడు లోకాలను కాల్చాలని తపించే, భయంకరమైన, అంతం చేసే అగ్ని, ఔర్వుడు జన్మించాడు.
ఉత్పన్నమాత్రశ్చోవాచ పితరం క్షీణయా గిరా క్షుధా మే బాధతే తాత జగద్భక్ష్యే త్యజస్వ మామ్
పుట్టిన వెంటనే, ఆకలితో స్వరం బలహీనంగా, తండ్రిని ఇలా అడిగాడు: 'తండ్రీ, నాకు ఆకలి బాధిస్తోంది; లోకాన్ని తినేందుకు నన్ను విడిచిపెట్టు.'
త్రిదివారోహిభిర్జ్వాలైర్ జృమ్భమాణో దిశో దశ నిర్దహన్సర్వభూతాని వవృధే సో ఽన్తకో ఽనలః
ఆ అగ్ని, జ్వాలలు స్వర్గాన్ని తాకుతూ, పది దిశల్లో వ్యాపించి, అన్ని జీవులను కాల్చుతూ పెరిగిపోయాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే బ్రహ్మా మునిమూర్వం సభాజయన్ ఉవాచ వార్యతాం పుత్రో జగతశ్చ దయాం కురు
అంతలో బ్రహ్మా, ఔర్వ మునిని గౌరవిస్తూ, ఇలా అన్నాడు: 'నీ కుమారుడిని అదుపులో పెట్టు, లోకానికి దయ చూపు.'
అస్యాపత్యస్య తే విప్ర కరిష్యే స్థానముత్తమమ్ తథ్యమేతద్వచః పుత్ర శృణు త్వం వదతాం వర
'ఓ మునీశ్వరా, నీ ఈ కుమారుడికి నేను ఉత్తమమైన నివాసాన్ని ఏర్పరుస్తాను. ఇది నిజమే, కుమారా, నా మాట విను.'
ధన్యో ఽస్మ్యనుగృహీతో ఽస్మి యన్మే ఽద్య భగవాఞ్ఛిశోః మతిమేతాం దదాతీహ పరమానుగ్రహాయ వై
'ఈ రోజు భగవంతుడు నా కుమారునికి ఈ జ్ఞానం ప్రసాదించడం వల్ల నేను ధన్యుడిని, అనుగ్రహితుడిని.'
ప్రభాతకాలే సమ్ప్రాప్తే కాఙ్క్షితవ్యే సమాగమే భగవంస్తర్పితః పుత్రః కైర్హవ్యైః ప్రాప్స్యతే సుఖమ్
'కాంక్షించిన సమయం ఉదయం వచ్చినప్పుడు, పితృదేవతల నైవేద్యంతో సంతృప్తి చెందిన నీ కుమారుడు సుఖంగా ఉంటాడు.'
కుత్ర చాస్య నివాసః స్యాద్ భోజనం వా కిమాత్మకమ్ విధాస్యతీహ భగవాన్ వీర్యతుల్యం మహౌజసః
'అతని నివాసం ఎక్కడ ఉంటుంది? అతని ఆహారం ఏమిటి? ఈ మహాశక్తివంతుడికి భగవంతుడు సముచితంగా ఏర్పాటుచేస్తాడు.'
వడవాముఖే ఽస్య వసతిః సముద్రే వై భవిష్యతి మమ యోనిర్జలం విప్ర తస్య పీతవతః సుఖమ్
'సముద్రంలో వడవాముఖంలో అతని నివాసం ఉంటుంది; ఓ మునీశ్వరా, నా గర్భం నీరు, దాన్ని తాగినవారికి సుఖం కలుగుతుంది.'
యత్రాహమాస నియతం పిబన్వారిమయం హవిః తద్ధవిస్తవ పుత్రస్య విసృజామ్యాలయం చ తత్
'నేను ఎక్కడ నిరంతరం నీటిని హవిగా పుచ్చుకున్నానో, ఆ హవిని నీ కుమారునికి ఇస్తున్నాను; అదే అతని నివాసమవుతుంది.'
తతో యుగాన్తే భూతానామ్ ఏష చాహం చ పుత్రక సహితౌ విచరిష్యావో నిష్పుత్రాణామృణాపహః
'యుగాంతంలో, కుమారా, నేను ఈ అగ్నితో కలిసి, సంతానం లేని వారి ఋణాలను తొలగిస్తూ సంచరిస్తాను.'
ఏషో ఽగ్నిర్ అన్తకాలే తు సలిలాశీ మయా కృతః దహనః సర్వభూతానాం సదేవాసురరక్షసామ్
'ఈ అగ్ని, నీటిని తాగుతూ, నా చేత యుగాంతానికి సిద్ధమైంది; దేవతలు, అసురులు, రాక్షసులతో సహా అన్ని భూతాలను కాల్చే అగ్నిగా ఏర్పడింది.'
ఏవమస్త్వితి తం సో ఽగ్నిః సంవృతజ్వాలమణ్డలః ప్రవివేశార్ణవముఖం ప్రక్షిప్య పితరి ప్రభామ్
అగ్ని తన చుట్టూ జ్వాలలు మెరిపిస్తూ, "అలా జరగనీ" అని అనీ, తన తండ్రిపై ప్రకాశాన్ని ప్రసరించి, సముద్రపు నోటిలో ప్రవేశించాడు.
ప్రతియాతస్తతో బ్రహ్మా యే చ సర్వే మహర్షయః ఔర్వస్యాగ్నేః ప్రభాం జ్ఞాత్వా స్వాం స్వాం గతిముపాశ్రితాః
ఆ తర్వాత బ్రహ్మ, అందరు మహర్షులు, ఔర్వుని అగ్నిప్రభను గమనించి, ఒక్కొక్కరు తమ తమ స్థలాలకు వెళ్ళిపోయారు.
హిరణ్యకశిపుర్దృష్ట్వా తదా తన్మహదద్భుతమ్ ఉచ్చైః ప్రణతసర్వాఙ్గో వాక్యమేతదువాచ హ
ఆ అద్భుతమైన ఘట్టాన్ని చూసిన హిరణ్యకశిపుడు, తన శరీరం అంతా వంగి నమస్కరించి, గట్టిగా ఇలా అన్నాడు:
భగవన్నద్భుతమిదం సంవృత్తం లోకసాక్షికమ్ తపసా తే మునిశ్రేష్ఠ పరితుష్టః పితామహః
"భగవన్, ఈ అద్భుతం ప్రపంచమంతా చూస్తుండగానే జరిగింది. మునిశ్రేష్ఠా! నీ తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుడే సంతృప్తి చెందాడు."