అపధ్వస్తా విసంజ్ఞాశ్చ తమసా నీలవర్చసా పేతుస్తే దానవగణాశ్ ఛిన్నపక్షా ఇవాద్రయః
దానవ గణాలు చీకటిలో తలకిందులై, జ్ఞానం కోల్పోయి, తమ కాంతి తగ్గిపోయి, రెక్కలు తెగిన కొండల్లా నేలపై పడిపోయారు.
తద్ఘనీభూతదైత్యేన్ద్రమ్ అన్ధకార ఇవార్ణవే దానవం దేవకదనం తమోభూతమివాభవత్
ఆ దైత్యేంద్రుడు, రాత్రిపూట సముద్రంలా ఘనమైన చీకటిలో మునిగిపోయి, దేవతలను సంహరించేవాడు కూడా చీకటిలో నిండిపోయినట్టు అయ్యాడు.
తదాసృజన్మహామాయాం మయస్తాం తామసీం దహన్ యుగాన్తోద్యోతజననీం సృష్టామౌర్వేణ వహ్నినా
అప్పుడు మాయుడు, యుగాంతంలో ప్రబలమైన అగ్నిలా, ఔర్వ అగ్నితో ఉద్భవించిన ఘోరమైన తమసిక మాయను సృష్టించాడు.
సా దదాహ తతః సర్వాన్ మాయా మయవికల్పితా దైత్యాశ్చాదిత్యవపుషః సద్య ఉత్తస్థురాహవే
మాయుడు సృష్టించిన ఆ మాయా అగ్ని అందరినీ కాల్చింది. దానవులు సూర్యుని రూపాలను ధరించి వెంటనే యుద్ధంలో పైకి వచ్చారు.
మాయామౌర్వీం సమాసాద్య దహ్యమానా దివౌకసః భేజిరే చన్ద్రవిషయం శీతాంశుసలిలప్రదమ్
ఔర్వ మాయ వల్ల కాలిపోతూ ఉన్న దేవతలు, చల్లదనం, నీరు ఇచ్చే చంద్ర లోకాన్ని ఆశ్రయించాయి.
తే దహ్యమానా హ్యౌర్వేణ వహ్నినా నష్టచేతసః శశంసుర్వజ్రిణం దేవాః సంతప్తాః శరణైషిణః
ఔర్వ అగ్నిలో కాలిపోతూ, మనస్సు కోల్పోయిన దేవతలు, బాధతో, శరణు కోరుతూ వజ్రాయుధధారి దేవేంద్రుని ప్రార్థించాయి.
సంతతే మాయయా సైన్యే హన్యమానే చ దానవైః చోదితో దేవరాజేన వరుణో వాక్యమబ్రవీత్
మాయ వల్ల సైన్యం నాశనం అవుతూ, దానవులు సంహరిస్తుండగా, దేవరాజు ప్రేరణతో వరుణుడు ఇలా పలికాడు.
పురా బ్రహ్మర్షిజః శక్ర తపస్తేపే సుదారుణమ్ ఊర్వః సపూర్వతేజస్వీ సదృశో బ్రహ్మణో గుణైః
ఓ ఇంద్రా! బ్రహ్మర్షుల వంశంలో జన్మించిన ఔర్వుడు, బ్రహ్మకు సమానమైన గుణాలతో, ఒకప్పుడు తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
తం తపన్తమివాదిత్యం తపసా జగదవ్యయమ్ ఉపతస్థుర్మునిగణా దివ్యా దేవర్షిభిః సహ
ఆయన సూర్యునిలా తపస్సు చేస్తుండగా, దివ్యమునులు, దేవర్షులతో కలిసి, ఆయనను దర్శించడానికి వచ్చారు.
హిరణ్యకశిపుశ్చైవ దానవో దానవేశ్వరః ఋషిం విజ్ఞాపయామాసుః పురా పరమతేజసమ్
దానవుల అధిపతి హిరణ్యకశిపుడు, ఒకసారి ఆ పరాకాష్ట తేజస్సుతో ఉన్న ఋషిని ఆశ్రయించి, తన కోరికను తెలియజేశాడు.
ఊచుర్బ్రహ్మర్షయస్తం తు వచనం ధర్మసంహితమ్ ఋషివంశేషు భగవంశ్ ఛిన్నమూలమిదం పదమ్
బ్రహ్మర్షులు ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగారు: "భగవంతుడా, ఋషుల వంశాల్లో ఈ వంశం మూలం నుంచే తెగిపోయింది."
ఏకస్త్వమనపత్యశ్చ గోత్రజో ఽన్యో న వర్తతే కౌమారం వ్రతమాస్థాయ క్లేశమేవానువర్తసే
ఇప్పుడు నువ్వొక్కడే ఉన్నావు, సంతానం లేని వాడివి. నీ వంశంలో ఇంకెవరూ లేరు. చిన్నప్పటి నుంచే బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, కష్టాలను అనుభవిస్తూ నువ్వే కొనసాగుతున్నావు.
బహూని విప్ర గోత్రాణి మునీనాం భావితాత్మనామ్ ఏకదేహాని తిష్ఠన్తి వివిక్తాని వినా ప్రజాః
ఓ బ్రాహ్మణా, పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన మునులలో ఎన్నో వంశాలు ఉన్నా, వారు ఒక్కొక్కరే ఉండి, సంతానం లేకుండా జీవిస్తున్నారు.
ఏవముచ్ఛిన్నమూలైశ్చ పుత్రైర్నో నాస్తి కారణమ్ భవాంస్తు తపసా శ్రేష్ఠో ప్రజాపాతసమద్యుతిః
ఇలా, సంతానం లేకుండా వంశాలు తెగిపోతే మాకు కారణం లేదు. కానీ నువ్వు తపస్సులో శ్రేష్ఠుడవు, ప్రజాపతికి సమానమైన కాంతి కలవాడవు.
తత్ర వర్తస్వ వంశాయ వర్ధయాత్మానమ్ ఆత్మనా త్వయా ధర్మో ఽర్జితస్తేన ద్వితీయాం కురు వై తనుమ్
కాబట్టి, నీ వంశం కోసం నువ్వు ప్రయత్నించు. నీ తపస్సుతో, నీ శక్తితో నువ్వే నీకు రెండో శరీరాన్ని సృష్టించు.
స ఏవముక్తో మునిభిర్ మునిర్ మర్మసు తాడితః జగర్హే తానృషిగణాన్ వచనం చేదమబ్రవీత్
మహర్షులు ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఆ ముని హృదయానికి తాకింది. ఆయన ఆ ఋషుల గుంపును మందలించి ఇలా అన్నాడు:
యథాయం విహితో ధరో మునీనాం శాశ్వతః పురా ఆర్షం వై సేవతః కర్మ వన్యమూలఫలాశినః
పురాతన ఋషులు వనంలో ఉండి, వన్యమూలఫలాలను భుజిస్తూ, ఋషుల ధర్మాన్ని అనుసరించడం శాశ్వత సంప్రదాయం.
బ్రహ్మయోనౌ ప్రసూతస్య బ్రాహ్మణస్యాత్మదర్శినః బ్రహ్మచర్యం సుచరితం బ్రహ్మాణమపి చాలయేత్
బ్రహ్మ నుండి జన్మించిన, ఆత్మను spష్టంగా తెలుసుకున్న బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మచర్యాన్ని బాగా పాటిస్తే, అది బ్రహ్మదేవుని మనసును కూడా కదిలించగలదు.
జనానాం వృత్తయస్తిస్రో యే గృహాశ్రమవాసినః అస్మాకం తు వరం వృత్తిర్ వనాశ్రమనివాసినామ్
ఇంటివారు మూడు విధాలుగా జీవించవచ్చు. కానీ, వనంలో నివసించే మాకు వనప్రస్థాశ్రమ జీవితం మేలైనది.
అబ్భక్షా వాయుభక్షాశ్చ దన్తోలూఖలినస్తథా అశ్మకుట్టా హ్యశనకాః పఞ్చాతపసహాశ్చ యే
నీరు మాత్రమే తాగేవారు, గాలిని మాత్రమే పీల్చేవారు, పళ్లతోనే ఆహారం మెదిపేవారు, రాళ్లతో మెదిపేవారు, ఐదు రకాల వేడిని భరించేవారు—
ఏతే తపసి తిష్ఠన్తి వ్రతైరపి సుదుష్కరైః బ్రహ్మచర్యం పురస్కృత్య ప్రార్థయన్తి పరాం గతిమ్
వారు ఇలాంటి కఠిన వ్రతాలను పాటిస్తూ తపస్సులో నిలబడతారు. బ్రహ్మచర్యాన్ని ముందుంచుకుని, పరమ గమ్యాన్ని కోరుకుంటారు.
బ్రహ్యచర్యాద్బ్రాహ్మణస్య బ్రాహ్మణత్వం విధీయతే ఏవమాహుః పరే లోకే బ్రహ్మచర్యవిదో జనాః
బ్రాహ్మణునికి బ్రాహ్మణత్వం బ్రహ్మచర్యం వల్లే లభిస్తుంది. బ్రహ్మచర్యాన్ని తెలిసిన వారు పరలోకంలో ఇదే చెబుతారు.
బ్రహ్మచర్యే స్థితం సత్యం బ్రహ్మచర్యే స్థితం తపః యే స్థితా బ్రహ్మచర్యే తు బ్రాహ్మణా దివి సంస్థితాః
బ్రహ్మచర్యంలోనే సత్యం ఉంది, బ్రహ్మచర్యంలోనే తపస్సు ఉంది. బ్రహ్మచర్యంలో నిలబడిన బ్రాహ్మణులు స్వర్గంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
నాస్తి యోగం వినా సిద్ధిర్ న వా సిద్ధిం వినా యశః నాస్తి లోకే యశోమూలం బ్రహ్మచర్యాత్పరం తపః
యోగం లేకపోతే సిద్ధి లేదు, సిద్ధి లేకపోతే కీర్తి లేదు. ఈ లోకంలో కీర్తికి మూలం బ్రహ్మచర్యం కన్నా గొప్పది లేదు, దానికంటే ఉన్నతమైన తపస్సు లేదు.
యో నిగృహ్యేన్ద్రియగ్రామం భూతగ్రామం చ పఞ్చకమ్ బ్రహ్మచర్యం సమాధత్తే కిమతః పరమం తపః
ఇంద్రియాలను, ఐదు భూతాలను నియంత్రించి, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించేవాడు కన్నా గొప్ప తపస్సు ఇంకేదీ లేదు.
అయోగే కేశధరణమ్ అసంకల్పవ్రతక్రియాం అబ్రహ్మచర్యే చర్యా చ త్రయం స్యాద్ దమ్భసంజ్ఞకమ్
యోగం లేకుండా జటలు పెట్టడం, సంకల్పం లేకుండా వ్రతాలు చేయడం, బ్రహ్మచర్యం లేకుండా జీవించడం—ఈ మూడూ మోసంగా పరిగణించబడతాయి.
క్వ దారాః క్వ చ సంయోగః క్వ చ భావవిపర్యయః నన్వియం బ్రహ్మణా సృష్టా మనసా మానసీ ప్రజా
భార్యలు ఎక్కడ? సంయోగం ఎక్కడ? మనస్సు భ్రమ ఎక్కడ? బ్రహ్మదేవుడు తన మనస్సుతో మానస సంతానాన్ని సృష్టించలేదు కదా?
యద్యస్తి తపసో వీర్యం యుష్మాకం విదితాత్మనామ్ సృజధ్వం మానసాన్పుత్రాన్ ప్రాజాపత్యేన కర్మణా
మీరు మీ ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు, మీ తపస్సుకు శక్తి ఉంటే, ప్రజాపతి విధానాన్ని అనుసరించి మానసపుత్రులను సృష్టించండి.
మనసా నిర్మితా యోనిర్ ఆధాతవ్యా తపస్విభిః న దారయోగో బీజం వా వ్రతముక్తం తపస్వినామ్
మనస్సుతో సృష్టించిన గర్భాన్ని తపస్సు చేసే వారు స్థాపించాలి; వ్రతాలు విడిచిన తపస్వులకు కలయిక గానీ, బీజం గానీ ఉండవు.
యదిదం లుప్తధర్మార్థం యుష్మాభిరిహ నిర్భయైః వ్యాహృతం సద్భిరత్యర్థమ్ అసద్భిరివ మే మతమ్
మీరు ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని వదిలేసి, భయమేమీ లేకుండా ఇక్కడ చెప్పినది, మంచి వారు అయినా, చెడు వారు చెప్పినట్లు నాకు అనిపిస్తోంది.