తద్యుద్ధమభవద్ఘోరం దేవదానవసంకులమ్ జగతస్త్రాసజననం యుగసంవర్తకోపమమ్
ఆ యుద్ధం భయంకరంగా మారింది. దేవతలు, దానవులతో నిండిపోయి, ప్రపంచానికి భయాన్ని కలిగిస్తూ, యుగాంతపు వినాశనంలా కనిపించింది.
హస్తముక్తైశ్చ పరిఘైర్ విప్రయుక్తైశ్చ పర్వతైః దానవాః సమరే జఘ్నుర్ దేవానిన్ద్రపురోగమాన్
చేతితో విసిరిన గదలు, విసిరిపారేసిన కొండలతో, దానవులు యుద్ధంలో ఇంద్రుడు ముందుండి ఉన్న దేవతలను చిత్తుచేశారు.
తే వధ్యమానా బలిభిర్ దానవైర్జితకాశిభిః విషణ్ణవదనా దేవా జగ్మురార్తిం పరాం మృధే
బలవంతమైన, దిక్కులను జయించిన దైత్యులు దేవతలను గట్టిగా హింసించగా, వారి ముఖాలు మాడిపోయి, యుద్ధంలో తీవ్ర బాధకు లోనయ్యారు.
తే ఽస్త్రశూలప్రమథితాః పరిఘైర్భిన్నమస్తకాః భిన్నోరస్కా దితిసుతైర్ వేమూ రక్తం వ్రణైర్బహు
అస్త్రాలు, కటారులు, ఇనుప గొడ్డళ్లతో తలలు పగిలిపోయి, దితి కుమారుల చేత ఛాతీలు విరిగిపోయి, దేవతలు అనేక గాయాల నుంచి రక్తం కారుతూ పడిపోయారు.
వేష్టితాః శరజాలైశ్చ నిర్యత్నాశ్చాసురైః కృతాః ప్రవిష్టా దానవీం మాయాం న శేకుస్తే విచేష్టితుమ్
బాణవర్షంలో చిక్కుకుని, అసురులు వారిని బలహీనులను చేయగా, దానవ మాయలో చిక్కుకున్న దేవతలు కదలలేక పోయారు.
అస్తం గతమివాభాతి నిష్ప్రాణసదృశాకృతి బలం సురాణామసురైర్ నిష్ప్రయత్నాయుధం కృతమ్
అసురులు ఆయుధాలు లేని దేవతల సైన్యాన్ని బలహీనంగా చేయగా, అది ప్రాణం లేని వాళ్లలా, అస్తమించిన సూర్యుడిలా కనిపించింది.
దైత్యచాపచ్యుతాన్ ఘోరాంశ్ ఛిత్త్వా వజ్రేణ తాఞ్ఛరాన్ శక్రో దైత్యబలం ఘోరం వివేశ బహులోచనః
ఇంద్రుడు విశాలమైన కళ్లతో, దైత్యుల విల్లుల నుంచి వచ్చిన భయంకరమైన బాణాలను వజ్రాయుధంతో కోసి, దైత్యుల ఘోర సైన్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
స దైత్యప్రముఖాన్హత్వా తద్దానవబలం మహత్ తామసేనాస్త్రజాలేన తమోభూతమథాకరోత్
ఆయన దైత్యులలో ముఖ్యులను, ఆ మహా దానవ సైన్యాన్ని సంహరించి, తమసికాస్త్రాల వలతో అక్కడ అంతా చీకటిగా మార్చాడు.
తే ఽన్యోన్యం నావబుధ్యన్త దేవానాం వాహనాని చ ఘోరేణ తమసావిష్టాః పురుహూతస్య తేజసా
పురుహూతుని తేజస్సుతో ఏర్పడిన ఆ భయంకరమైన చీకటిలో, వారు ఒకరిని ఒకరు, దేవతల వాహనాలను కూడా గుర్తించలేకపోయారు.
మాయాపాశైర్విముక్తాస్తు యత్నవన్తః సురోత్తమాః వపూంషి దైత్యసింహానాం తమోభూతాన్యపాతయన్
మాయాబంధనాల నుంచి విముక్తులైన ఉత్తమ దేవతలు, శ్రమతో దైత్యసింహుల చీకటిలో మునిగిపోయిన శరీరాలను కూల్చిపారేశారు.
అపధ్వస్తా విసంజ్ఞాశ్చ తమసా నీలవర్చసా పేతుస్తే దానవగణాశ్ ఛిన్నపక్షా ఇవాద్రయః
దానవ గణాలు చీకటిలో తలకిందులై, జ్ఞానం కోల్పోయి, తమ కాంతి తగ్గిపోయి, రెక్కలు తెగిన కొండల్లా నేలపై పడిపోయారు.
తద్ఘనీభూతదైత్యేన్ద్రమ్ అన్ధకార ఇవార్ణవే దానవం దేవకదనం తమోభూతమివాభవత్
ఆ దైత్యేంద్రుడు, రాత్రిపూట సముద్రంలా ఘనమైన చీకటిలో మునిగిపోయి, దేవతలను సంహరించేవాడు కూడా చీకటిలో నిండిపోయినట్టు అయ్యాడు.
తదాసృజన్మహామాయాం మయస్తాం తామసీం దహన్ యుగాన్తోద్యోతజననీం సృష్టామౌర్వేణ వహ్నినా
అప్పుడు మాయుడు, యుగాంతంలో ప్రబలమైన అగ్నిలా, ఔర్వ అగ్నితో ఉద్భవించిన ఘోరమైన తమసిక మాయను సృష్టించాడు.
సా దదాహ తతః సర్వాన్ మాయా మయవికల్పితా దైత్యాశ్చాదిత్యవపుషః సద్య ఉత్తస్థురాహవే
మాయుడు సృష్టించిన ఆ మాయా అగ్ని అందరినీ కాల్చింది. దానవులు సూర్యుని రూపాలను ధరించి వెంటనే యుద్ధంలో పైకి వచ్చారు.
మాయామౌర్వీం సమాసాద్య దహ్యమానా దివౌకసః భేజిరే చన్ద్రవిషయం శీతాంశుసలిలప్రదమ్
ఔర్వ మాయ వల్ల కాలిపోతూ ఉన్న దేవతలు, చల్లదనం, నీరు ఇచ్చే చంద్ర లోకాన్ని ఆశ్రయించాయి.
తే దహ్యమానా హ్యౌర్వేణ వహ్నినా నష్టచేతసః శశంసుర్వజ్రిణం దేవాః సంతప్తాః శరణైషిణః
ఔర్వ అగ్నిలో కాలిపోతూ, మనస్సు కోల్పోయిన దేవతలు, బాధతో, శరణు కోరుతూ వజ్రాయుధధారి దేవేంద్రుని ప్రార్థించాయి.
సంతతే మాయయా సైన్యే హన్యమానే చ దానవైః చోదితో దేవరాజేన వరుణో వాక్యమబ్రవీత్
మాయ వల్ల సైన్యం నాశనం అవుతూ, దానవులు సంహరిస్తుండగా, దేవరాజు ప్రేరణతో వరుణుడు ఇలా పలికాడు.
పురా బ్రహ్మర్షిజః శక్ర తపస్తేపే సుదారుణమ్ ఊర్వః సపూర్వతేజస్వీ సదృశో బ్రహ్మణో గుణైః
ఓ ఇంద్రా! బ్రహ్మర్షుల వంశంలో జన్మించిన ఔర్వుడు, బ్రహ్మకు సమానమైన గుణాలతో, ఒకప్పుడు తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
తం తపన్తమివాదిత్యం తపసా జగదవ్యయమ్ ఉపతస్థుర్మునిగణా దివ్యా దేవర్షిభిః సహ
ఆయన సూర్యునిలా తపస్సు చేస్తుండగా, దివ్యమునులు, దేవర్షులతో కలిసి, ఆయనను దర్శించడానికి వచ్చారు.
హిరణ్యకశిపుశ్చైవ దానవో దానవేశ్వరః ఋషిం విజ్ఞాపయామాసుః పురా పరమతేజసమ్
దానవుల అధిపతి హిరణ్యకశిపుడు, ఒకసారి ఆ పరాకాష్ట తేజస్సుతో ఉన్న ఋషిని ఆశ్రయించి, తన కోరికను తెలియజేశాడు.
ఊచుర్బ్రహ్మర్షయస్తం తు వచనం ధర్మసంహితమ్ ఋషివంశేషు భగవంశ్ ఛిన్నమూలమిదం పదమ్
బ్రహ్మర్షులు ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగారు: "భగవంతుడా, ఋషుల వంశాల్లో ఈ వంశం మూలం నుంచే తెగిపోయింది."
ఏకస్త్వమనపత్యశ్చ గోత్రజో ఽన్యో న వర్తతే కౌమారం వ్రతమాస్థాయ క్లేశమేవానువర్తసే
ఇప్పుడు నువ్వొక్కడే ఉన్నావు, సంతానం లేని వాడివి. నీ వంశంలో ఇంకెవరూ లేరు. చిన్నప్పటి నుంచే బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, కష్టాలను అనుభవిస్తూ నువ్వే కొనసాగుతున్నావు.
బహూని విప్ర గోత్రాణి మునీనాం భావితాత్మనామ్ ఏకదేహాని తిష్ఠన్తి వివిక్తాని వినా ప్రజాః
ఓ బ్రాహ్మణా, పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన మునులలో ఎన్నో వంశాలు ఉన్నా, వారు ఒక్కొక్కరే ఉండి, సంతానం లేకుండా జీవిస్తున్నారు.
ఏవముచ్ఛిన్నమూలైశ్చ పుత్రైర్నో నాస్తి కారణమ్ భవాంస్తు తపసా శ్రేష్ఠో ప్రజాపాతసమద్యుతిః
ఇలా, సంతానం లేకుండా వంశాలు తెగిపోతే మాకు కారణం లేదు. కానీ నువ్వు తపస్సులో శ్రేష్ఠుడవు, ప్రజాపతికి సమానమైన కాంతి కలవాడవు.
తత్ర వర్తస్వ వంశాయ వర్ధయాత్మానమ్ ఆత్మనా త్వయా ధర్మో ఽర్జితస్తేన ద్వితీయాం కురు వై తనుమ్
కాబట్టి, నీ వంశం కోసం నువ్వు ప్రయత్నించు. నీ తపస్సుతో, నీ శక్తితో నువ్వే నీకు రెండో శరీరాన్ని సృష్టించు.
స ఏవముక్తో మునిభిర్ మునిర్ మర్మసు తాడితః జగర్హే తానృషిగణాన్ వచనం చేదమబ్రవీత్
మహర్షులు ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఆ ముని హృదయానికి తాకింది. ఆయన ఆ ఋషుల గుంపును మందలించి ఇలా అన్నాడు:
యథాయం విహితో ధరో మునీనాం శాశ్వతః పురా ఆర్షం వై సేవతః కర్మ వన్యమూలఫలాశినః
పురాతన ఋషులు వనంలో ఉండి, వన్యమూలఫలాలను భుజిస్తూ, ఋషుల ధర్మాన్ని అనుసరించడం శాశ్వత సంప్రదాయం.
బ్రహ్మయోనౌ ప్రసూతస్య బ్రాహ్మణస్యాత్మదర్శినః బ్రహ్మచర్యం సుచరితం బ్రహ్మాణమపి చాలయేత్
బ్రహ్మ నుండి జన్మించిన, ఆత్మను spష్టంగా తెలుసుకున్న బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మచర్యాన్ని బాగా పాటిస్తే, అది బ్రహ్మదేవుని మనసును కూడా కదిలించగలదు.
జనానాం వృత్తయస్తిస్రో యే గృహాశ్రమవాసినః అస్మాకం తు వరం వృత్తిర్ వనాశ్రమనివాసినామ్
ఇంటివారు మూడు విధాలుగా జీవించవచ్చు. కానీ, వనంలో నివసించే మాకు వనప్రస్థాశ్రమ జీవితం మేలైనది.
అబ్భక్షా వాయుభక్షాశ్చ దన్తోలూఖలినస్తథా అశ్మకుట్టా హ్యశనకాః పఞ్చాతపసహాశ్చ యే
నీరు మాత్రమే తాగేవారు, గాలిని మాత్రమే పీల్చేవారు, పళ్లతోనే ఆహారం మెదిపేవారు, రాళ్లతో మెదిపేవారు, ఐదు రకాల వేడిని భరించేవారు—