తథైకమతిథిం కృత్వా శ్రాద్ధదః స్వయమేవ తు చకార మన్త్రవచ్ఛ్రాద్ధం స్మరన్పితృపరాయణః
అలాగే, ఒకరిని అతిథిగా చేసి, శ్రాద్ధకర్త తానే మంత్రాలతో శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించాడు. తండ్రిని భక్తితో స్మరించాడు.
వినా గవా వత్సకో ఽపి గురవే వినివేదితః వ్యాఘ్రేణ నిహతా ధేనుర్ వత్సో ఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్
ఆవు లేకపోయినా, దూడను గురువుకి సమర్పించారు. ఆవును పులి చంపడంతో, 'ఈ దూడను స్వీకరించండి' అని చెప్పారు.
ఏవం సా భక్షితా ధేనుః సప్తభిస్తైస్తపోధనైః వైదికం బలమాశ్రిత్య క్రూరే కర్మణి నిర్భయాః
అలా ఆ ఆవును తిన్నారు. కానీ ఆ ఏడుగురు తపస్సు గలవారు, వేదబలం మీద ఆధారపడి, ఆ క్రూరమైన పనిలో భయపడలేదు.
తతః కాలావకృష్టాస్తే వ్యాధా దాశపురే ఽభవన్ జాతిస్మరత్వం ప్రాప్తాస్తే పితృభావేన భావితాః
తర్వాత కాలగతితో, ఆ వేటగాళ్లు దశపురంలో జన్మించారు. తండ్రి భక్తితో, గత జన్మలు గుర్తు చేసుకునే స్థితిని పొందారు.
యత్కృతం క్రూరకర్మాపి శ్రాద్ధరూపేణ తైస్తదా తేన తే భవనే జాతా వ్యాధానాం క్రూరకర్మిణామ్
వారు శ్రాద్ధ రూపంలో చేసిన ఆ క్రూరమైన పనివల్ల, వారు క్రూరకర్మలు చేసే వేటగాళ్ల ఇంట్లో జన్మించారు.
పితౄణాం చైవ మాహాత్మ్యాజ్ జాతా జాతిస్మరాస్తు తే తే తు వైరాగ్యయోగేన ఆస్థాయానశనం పునః
అయినా, తండ్రుల మహిమ వల్ల, వారు జాతిస్మరులు అయ్యారు. విరక్తి, యోగంతో మళ్లీ ఉపవాసాన్ని ఆచరించారు.
జాతిస్మరాః సప్త జాతా మృగాః కాలఞ్జరే గిరౌ నీలకణ్ఠస్య పురతః పితృభావానుభావితాః
ఆ ఏడుగురు జాతిస్మరులు, కాలంజర పర్వతంపై నీలకంఠుని సమక్షంలో, తండ్రి భక్తి ప్రభావంతో మృగాలుగా జన్మించారు.
తత్రాపి జ్ఞానవైరాగ్యాత్ ప్రాణానుత్సృజ్య ధర్మతః లోకైర్ అవేక్ష్యమాణాస్తే తీర్థాన్తే ఽనశనేన తు
అక్కడ కూడా, జ్ఞానం, విరక్తితో, ధర్మబద్ధంగా ప్రాణాలను విడిచారు. ప్రజలు చూస్తుండగా, తీర్థయాత్ర చివర ఉపవాసంతో ప్రాణత్యాగం చేశారు.
మానసే చక్రవాకాస్తే సంజాతాః సప్త యోగినః నామతః కర్మతః సర్వాఞ్ ఛృణుధ్వం ద్విజసత్తమాః
మానస సరస్సులో, ఆ ఏడుగురు చక్రవాక పక్షులుగా జన్మించారు. వారు పేరు, కర్మలో యోగులు. వారి పేర్లన్నీ వినండి, బ్రాహ్మణులారా.
సుమనాః కుముదః శుద్ధశ్ ఛిద్రదర్శీ సునేత్రకః సునేత్రశ్చాంశుమాంశ్చైవ సప్తైతే యోగపారగాః
సుమన, కుముద, శుద్ధ, చిద్రదర్శి, సునేత్రక, సునేత్ర, అంశుమాన్ — ఈ ఏడుగురు యోగంలో ప్రావీణ్యం సాధించారు.
యోగభ్రష్టాస్త్రయస్తేషాం బభ్రముశ్ చాల్పచేతనాః దృష్ట్వా విభ్రాజమానం తమ్ ఉద్యానే స్త్రీభిరన్వితమ్
వారిలో ముగ్గురు యోగాన్ని కోల్పోయి, తక్కువ జ్ఞానంతో సంచరించారు. వారు తోటలో ఆ ప్రకాశవంతుడిని, స్త్రీలతో కూడి ఉన్నవాడిని చూశారు.
క్రీడన్తం వివిధైర్భావైర్ మహాబలపరాక్రమమ్ పఞ్చాలాన్వయసమ్భూతం ప్రభూతబలవాహనమ్
వివిధ రకాలుగా ఆడుకుంటూ, గొప్ప బలపరాక్రమాలు కలిగి, పాంచాల వంశంలో జన్మించి, అపారమైన బలవాహనాలతో ఉన్నాడు.
రాజ్యకామో ఽభవచ్చైకస్ తేషాం మధ్యే జలౌకసామ్ పితృవర్తీ చ యో విప్రః శ్రాద్ధకృత్ పితృవత్సలః
ఆ నీటిలో ఉండే వారిలో ఒకడు రాజ్యాన్ని కోరాడు. తండ్రికి విధేయుడైన బ్రాహ్మణుడు, శ్రాద్ధం చేసినవాడు, తండ్రిని కుమారుడిలా ప్రేమించాడు.
అపరౌ మన్త్రిణౌ దృష్ట్వా ప్రభూతబలవాహనౌ మన్త్రిత్వే చక్రతుశ్చేచ్ఛామ్ అస్మిన్మర్త్యే ద్విజోత్తమాః
ఇతర ఇద్దరు, అతని గొప్ప బలవాహనాలను చూసి, తమ ఇష్టానుసారం మానవ లోకంలో మంత్రులయ్యారు, బ్రాహ్మణులారా.
తన్మధ్యే యే తు నిష్కామాస్ తే బభూవుర్ ద్విజోత్తమాః విభ్రాజపుత్రస్త్వేకో ఽభూద్ బ్రహ్మదత్త ఇతి స్మృతః
వారిలో కోరికలు లేనివారు ఉత్తమ బ్రాహ్మణులుగా అయ్యారు. విభ్రాజుని కుమారుడు బ్రహ్మదత్తుడు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.
మన్త్రిపుత్రౌ తథా చోభౌ కణ్డరీకసుబాలకౌ బ్రహ్మదత్తో ఽభిషిక్తః సన్ పురోహితవిపశ్చితా
మంత్రుల కుమారులు ఇద్దరూ కండరిక, సుబాలకులు. బ్రహ్మదత్తుడు రాజుగా అభిషేకించబడి, పండితుడైన పురోహితుడు అతనికి సలహాదారుడయ్యాడు.
పఞ్చాలరాజో విక్రాన్తః సర్వశాస్త్రవిశారదః యోగవిత్సర్వజన్తూనాం రుతవేత్తాభవత్తదా
పంచాల రాజు ధైర్యవంతుడు, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణుడు, అన్ని జీవులలో యోగాన్ని తెలిసినవాడు, వాటి ధ్వనులను అర్థం చేసుకునే నైపుణ్యం కలవాడు.
తస్య రాజ్ఞో ఽభవద్భార్యా దేవలస్యాత్మజా శుభా సంనతిర్నామ విఖ్యాతా కపిలా యాభవత్పురా
ఆ రాజుకు భార్యగా దేవలుని కుమార్తె అయిన శుభలక్షణాల కలిగిన సంతతి అనే పేరు గలవారు ఉండేవారు. ఆమెకు ముందు కపిలా అని కూడా పేరు ఉండేది.
పితృకార్యే నియుక్తత్వాద్ అభవద్బ్రహ్మవాదినీ తయా చకార సహితః స రాజ్యం రాజనన్దనః
ఆమె పితృకార్యాలలో నిమగ్నమై ఉండటం వల్ల బ్రహ్మవాదిని అయింది. ఆమెతో కలిసి రాజునందనుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
కదాచిదుద్యానగతస్ తయా సహ స పార్థివః దదర్శ కీటమిథునమ్ అనఙ్గకలహాకులమ్
ఒకసారి ఆ రాజు ఆమెతో కలిసి ఉద్యానవనానికి వెళ్లినప్పుడు, ప్రేమ కలహంతో కలవరపడుతున్న కీటకాల జంటను చూశాడు.
పిపీలికామనునయన్ పరితః కీటకాముకః పఞ్చబాణాభితప్తాఙ్గః సగద్గదమువాచ హ
ఆ పురుష కీటకం చుట్టూ ఉన్న పిపీలికను అనుసరిస్తూ, ఐదు బాణాల తాపంతో శరీరం మండిపోతూ, మాటలు తడబడుతూ పలికాడు.
న త్వయా సదృశీ లోకే కామినీ విద్యతే క్వచిత్ మధ్యక్షామాతిజఘనా బృహద్వక్షో ఽభిగామినీ
ఈ లోకంలో నీవంటి ప్రేయసి ఎక్కడా లేదు. నీవు నడుము సన్నగా, నితంబాలు విస్తారంగా, వక్షస్సు విశాలంగా, నన్ను చేరువవుతున్నావు.
సువర్ణవర్ణా సుశ్రోణీ మఞ్జూక్తా చారుహాసినీ సులక్ష్యనేత్రరసనా గుడశర్కరవత్సలా
నీవు బంగారు వర్ణంతో, అందమైన నితంబాలతో, మధురమైన పూలమాలలు ధరించి, మధురంగా నవ్వుతూ, చక్కటి కళ్లతో, మధురభాషతో, బెల్లం, శర్కర వంటి తీపి పదార్థాలకు ఇష్టపడే వాడివి.
భోక్ష్యసే మయి భుక్తే త్వం స్నాసి స్నాతే తథా మయి ప్రోషితే సతి దీనా త్వం క్రుద్ధే ఽపి భయచఞ్చలా
నేను తినితే నువ్వు తింటావు, నేను స్నానం చేస్తే నువ్వు స్నానం చేస్తావు. నేను దూరంగా ఉంటే నీవు దుఃఖపడతావు, నేను కోపంగా ఉన్నా నీవు భయంతో చంచలంగా ఉంటావు.
కిమర్థం వద కల్యాణి సరోషవదనా స్థితా సా తమాహ సకోపా తు కిమ్ ఆలపసి మాం శఠ
ఓ సుందరి! నీవు కోపంగా ఎందుకు నిలబడి ఉన్నావో చెప్పు. ఆమె కోపంతో, 'ఓ మాయగాడు! నాతో ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు?' అని ప్రశ్నించింది.
త్వయా మోదకచూర్ణం తు మాం విహాయ వినేష్యతా ప్రదత్తం సమతిక్రాన్తే దినే ఽన్యస్యాః సమన్మథ
నువ్వు నాకు మోదకపు పొడి ఇచ్చి, నన్ను వదిలేసి, మరొకరితో రోజు గడిపావు, కామంతో మునిగిపోయి.
త్వత్సాదృశ్యాన్మయా దత్తమ్ అన్యస్యై వరవర్ణిని తదేకమపరాధం మే క్షన్తుమర్హసి భామిని
ఆమె నీలా ఉండటం వల్లనే, ఓ సుందరి! నేను అది ఆమెకు ఇచ్చాను. ఓ భామినీ! నా ఈ ఒక్క తప్పును క్షమించు.
నైతదేవం కరిష్యామి పునః క్వాపీహ సువ్రతే స్పృశామి పాదౌ సత్యేన ప్రసీద ప్రణతస్య మే
ఓ సతీ! ఇకపై నేను ఇలా ఎక్కడా చేయను. నిజంగా నీ పాదాలను తాకుతున్నాను. నేను నమస్కరిస్తున్నాను, దయచూపు.
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా సా ప్రసన్నాభవత్తతః ఆత్మానమ్ అర్పయామాస మోహనాయ పిపీలికా
అతని మాటలు విని, ఆమె సంతోషించింది. వెంటనే ఆ పిపీలిక తనను మోహానికి అర్పించింది.
బ్రహ్మదత్తో ఽప్యశేషం తం జ్ఞాత్వా విస్మయమ్ ఆగమత్ సర్వసత్త్వరుతజ్ఞత్వాత్ ప్రసాదాచ్ చక్రపాణినః
బ్రహ్మదత్తుడు ఇది అంతా తెలుసుకుని ఆశ్చర్యపోయాడు. అతనికి అన్ని జీవుల ధ్వనులను అర్థం చేసుకునే శక్తి చక్రపాణి అనుగ్రహంతో లభించింది.