చతుష్పదాని సత్త్వాని తథా గావస్తు సౌరభాః సుపర్ణాన్పక్షిణశ్చైవ వినతా చ వ్యజాయత
నాలుగు కాళ్లున్న జంతువులు, సుగంధ గోవులు, సుపర్ణులు, పక్షులు, వీటన్నింటినీ వినతా కనింది.
మహీధరాన్సర్వనాగాన్ దేవీ కద్రూర్వ్యజాయత ఏవం వృద్ధిం సమగమన్ విశ్వే లోకాః పరంతప
దేవి కద్రూ అన్ని పర్వతాలు, నాగులను కనింది; ఇలా అన్ని లోకాలు అభివృద్ధిని పొందాయి, ఓ శత్రువులను కాల్చేవాడా.
తదా వై పౌష్కరో రాజన్ ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః ప్రాదుర్భావః పౌష్కరస్తే మయా ద్వైపాయనేరితః
అప్పుడు, ఓ రాజా, మహాత్ముడైన పౌష్కరుని అవతారం జరిగింది; ఆ పౌష్కరుని అవతారాన్ని నేను ద్వైపాయనుడు నీకు వివరించాను.
పురాణః పురుషశ్చైవ మయా విష్ణుర్హరిః ప్రభుః కథితస్తే ఽనుపూర్వేణ సంస్తుతః పరమర్షిభిః
పురాతన పురుషుడు అయిన విష్ణువు, హరి, ప్రభువు గురించి నేను నీకు క్రమంగా వివరించాను; ఆయనను పరమ ఋషులు స్తుతించారు.
యశ్చేదమగ్ర్యం శృణుయాత్ పురాణం సదా నరః పర్వసు గౌరవేణ అవాప్య లోకాన్స హి వీతరాగః పరత్ర చ స్వర్గఫలాని భుఙ్క్తే
ఈ అగ్ర పురాణాన్ని ఎవరైనా పవిత్ర సమయాల్లో భక్తితో ఎల్లప్పుడూ వినితే, అతడు వాసనల నుండి విముక్తుడై లోకాలను పొందుతాడు, పరలోకంలో స్వర్గఫలాలు అనుభవిస్తాడు.
చక్షుషా మనసా వాచా కర్మణా చ చతుర్విధమ్ ప్రసాదయతి యః కృష్ణం తం కృష్ణో ఽనుప్రసీదతి
కళ్ళతో, మనసుతో, వాక్కుతో, కార్యంతో — ఈ నాలుగు విధాలుగా కృష్ణుడిని ప్రసన్నపరిచే వాడిని, కృష్ణుడు కూడా ప్రసన్నతతో ఆశీర్వదిస్తాడు.
రాజా చ లభతే రాజ్యమ్ అధనశ్చోత్తమం ధనమ్ క్షీణాయుర్లభతే చాయుః పుత్రకామః సుతం తథా
రాజు రాజ్యాన్ని పొందుతాడు, దరిద్రుడు ఉత్తమ ధనాన్ని పొందుతాడు, ఆయుష్షు తగ్గినవాడు దీర్ఘాయుష్షును పొందుతాడు, కుమారసంతానాన్ని కోరేవాడు కుమారుడిని పొందుతాడు.
యజ్ఞా వేదాస్తథా కామాస్ తపాంసి వివిధాని చ ప్రాప్నోతి వివిధం పుణ్యం విష్ణుభక్తో ధనాని చ
యజ్ఞాలు, వేదాలు, కోరికలు, వివిధ తపస్సులు — ఇవన్నీ లభిస్తాయి; విష్ణుభక్తుడు అనేక పుణ్యాలు, ధనాలు పొందుతాడు.
యద్యత్కామయతే కించిత్ తత్తల్లోకేశ్వరాద్ భవేత్ సర్వం విహాయ య ఇమం పఠేత్పౌష్కరకం హరేః
ఈ హరిదేవుని పౌష్కరకాన్ని ఎవరు ఇతరమైన వాటిని వదిలిపెట్టి పఠిస్తారో, వారు ఏదైనా కోరుకున్నదాన్ని లోకేశ్వరుడైన భగవంతుని నుండి పొందగలుగుతారు.
ప్రాదుర్భావం నృపశ్రేష్ఠ న తస్య హ్యశుభం భవేత్ ఏష పౌష్కరకో నామ ప్రాదుర్భావో మహాత్మనః కీర్తితస్తే మహాభాగ వ్యాసశ్రుతినిదర్శనాత్
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, అతనికి ఎలాంటి అశుభం కలుగదు. ఈ మహాత్ముడి పౌష్కరక ప్రాదుర్భావాన్ని, వ్యాసుని వచనాల ప్రకారం, నీకు వివరంగా చెప్పాను, ఓ మహాభాగుడా.
విష్ణుత్వం శృణు విష్ణోశ్చ హరిత్వం చ కృతే యుగే వైకుణ్ఠత్వం చ దేవేషు కృష్ణత్వం మానుషేషు చ
విష్ణువు యొక్క దైవత్వాన్ని, కృతయుగంలో హరిగా, దేవతలలో వైకుంఠుడిగా, మనుషులలో కృష్ణుడిగా అవతరించిన విషయాన్ని విను.
ఈశ్వరస్య హి తస్యైషా కర్మణాం గహనా గతిః సంప్రత్యతీతాన్భవ్యాంశ్చ శృణు రాజన్యథాతథమ్
ఆ పరమేశ్వరుని కార్యాలు ఎంత లోతైనవో. గతంలో జరిగినవి, ఇప్పుడున్నవి, రాబోయేవి — ఇవన్నీ నిజంగా ఎలా ఉన్నాయో విను, ఓ రాజా.
అవ్యక్తో వ్యక్తలిఙ్గస్థో య ఏష భగవాన్ప్రభుః నారాయణో హ్యనన్తాత్మా ప్రభవో ఽవ్యయ ఏవ చ
అవ్యక్తంగా ఉన్నా, స్పష్టమైన రూపంలో నివసించే ఈ భగవంతుడు, నారాయణుడు, అనంతాత్మ, సర్వానికి మూలమైనవాడు, ఎప్పటికీ నశించని వాడు.
ఏష నారాయణో భూత్వా హరిరాసీత్సనాతనః బ్రహ్మా వాయుశ్చ సోమశ్చ ధర్మః శక్రో బృహస్పతిః
ఈ నారాయణుడు హరిగా అవతరించి, శాశ్వతుడిగా ఉన్నాడు. ఆయనే బ్రహ్మ, వాయువు, సోముడు, ధర్ముడు, శక్రుడు, బృహస్పతి కూడా.
అదితేరపి పుత్రత్వమ్ ఏవ యాతి యుగే యుగే ఏష విష్ణురితి ఖ్యాత ఇన్ద్రస్యావరజో విభుః
ప్రతి యుగంలో ఈ విష్ణువు అదితి కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు. ఇంద్రునికి తమ్ముడిగా, మహాశక్తివంతుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.
ప్రసాదజం హ్యస్య విభోర్ అదిత్యాః పుత్రకారణమ్ వధార్థం సురశత్రూణాం దైత్యదానవరక్షసామ్
ఈ పరమేశ్వరుని అనుగ్రహంతో, అదితి కుమారుడిగా అవతరించడం, దేవతలకు శత్రువులైన దైత్య, దానవ, రాక్షసులను సంహరించడానికే జరుగుతుంది.
ప్రధానాత్మా పురా హ్యేష బ్రహ్మాణమసృజత్ప్రభుః సో ఽసృజత్పూర్వపురుషః పురాకల్పే ప్రజాపతీన్
ఈ ప్రభువు, ప్రాధాన్యమైన ఆత్మతో, పూర్వకాలంలో బ్రహ్మను సృష్టించాడు. ఆ మొదటి పురుషుడు, గత కల్పంలో ప్రజాపతులను సృష్టించాడు.
అసృజన్మానవాంస్తత్ర బ్రహ్మవంశాననుత్తమాన్ తేభ్యో ఽభవన్మహాత్మభ్యో బహుధా బ్రహ్మ శాశ్వతమ్
అక్కడ ఆయన మనువులను, బ్రహ్మ వంశాలలో అత్యుత్తములను సృష్టించాడు. ఆ మహాత్ముల నుంచి అనేక రూపాలలో శాశ్వతమైన బ్రహ్మ వెలిసింది.
ఏతదాశ్చర్యభూతస్య విష్ణోః కర్మానుకీర్తనమ్ కీర్తనీయస్య లోకేషు కీర్త్యమానం నిబోధ మే
ఇప్పుడు ఈ విష్ణువు అద్భుతమైన కార్యాలను, లోకాల్లో కీర్తించదగిన వాటిని, ప్రజలు పొగడుతున్న వాటిని నా ద్వారా విను.
వృతే వృత్రవధే తత్ర వర్తమానే కృతే యుగే ఆసీత్త్రైలోక్యవిఖ్యాతః సఙ్గ్రామస్తారకామయః
వృత్రాసురుని వధ జరిగిన తరువాత, కృతయుగంలో, మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన తారకామయ యుద్ధం జరిగింది.
యత్ర తే దానవా ఘోరాః సర్వే సఙ్గ్రామదుర్జయాః ఘ్నన్తి దేవగణాన్సర్వాన్ సయక్షోరగరాక్షసాన్
ఆ యుద్ధంలో భయంకరమైన దానవులు, యుద్ధంలో అపరాజితులై, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులతో కూడిన దేవతా గణాల్ని సంహరించారు.
తే వధ్యమానా విముఖాః క్షీణప్రహరణా రణే త్రాతారం మనసా జగ్ముర్ దేవం నారాయణం ప్రభుమ్
అప్పుడు దేవతలు, యుద్ధంలో చనిపోతూ, ఆయుధాలు తగ్గిపోతూ, భయంతో, మనసులో రక్షకుడిని కోరుతూ నారాయణుడైన ప్రభువుని ఆశ్రయించారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే మేఘా నిర్వాణాఙ్గారవర్చసః సార్కచన్ద్రగ్రహగణం ఛాదయన్తో నభస్తలమ్
అంతలో, ఆర్పిన అగ్నికణాల వర్ణంతో ఉన్న మేఘాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలను ఆవరించి, ఆకాశాన్ని కమ్మేశాయి.
చణ్డా విద్యుద్గణోపేతా ఘోరనిర్హ్రాదకారిణః అన్యోన్యవేగాభిహతాః ప్రవవుః సహ మారుతాః
విద్యుత్తుల సమూహాలతో కూడిన భయంకరమైన మేఘాలు, భయానకమైన గర్జనలు చేస్తూ, పరస్పర వేగంతో ఢీకొని, గాలులతో కలిసి వీచాయి.
దీప్తతోయాశనిపనైర్ వజ్రవేగానలానిలైః రవైః సుఘోరైరుత్పాతైర్ దహ్యమానమ్ ఇవామ్బరమ్
దహనమైన నీరు, మెరుపులు, వజ్రాల వేగం, అగ్ని, గాలులతో, భయంకరమైన శబ్దాలు, అపశకునాలతో, ఆకాశం కాలిపోతున్నట్టు కనిపించింది.
తత ఉల్కాసహస్రాణి నిపేతుః ఖగతాన్యపి దివ్యాని చ విమానాని ప్రపతన్త్యుత్పతన్తి చ
తర్వాత, వేలాది ఉల్కలు ఆకాశం నుంచి పడ్డాయి. దివ్య విమానాలు కూడా కిందికి దిగుతూ, పైకి ఎగురుతూ కనిపించాయి.
చతుర్యుగాన్తపర్యాయే లోకానాం యద్భయం భవేత్ అరూపవన్తి రూపాణి తస్మిన్నుత్పాతలక్షణే
నాలుగు యుగాల చివరలో, లోకాలకు భయము కలిగినప్పుడు, రూపాలు తమ ఆకారాన్ని కోల్పోతాయి. ఇది భయంకరమైన విపత్తు రాబోతుందనే సంకేతం.
జాతం చ నిష్ప్రభం సర్వం న ప్రాజ్ఞాయత కించన తిమిరౌఘపరిక్షిప్తా న రేజుశ్చ దిశో దశ
అప్పుడు ప్రతిదీ వెలుగు కోల్పోయి మసకబారిపోయింది. ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు. పది దిశలు గాఢమైన చీకటిలో మునిగి, ఎక్కడా వెలుగు కనిపించలేదు.
వివేశ రూపిణీ కాలీ కాలమేఘావగుణ్ఠితా ద్యౌర్న భాత్యభిభూతార్కా ఘోరేణ తమసావృతా
ఆ సమయంలో కాలి దేవి రూపాన్ని ధరించి, కాలమేఘాలతో కప్పబడినవిగా లోకంలో ప్రవేశించింది. ఆకాశం వెలుగు కోల్పోయింది, సూర్యుడు కమ్మబడిపోయాడు, భయంకరమైన చీకటి అన్నింటినీ కప్పేసింది.
తాన్ఘనౌఘాన్స తిమిరాన్ దోర్భ్యామాక్షిప్య స ప్రభుః వపుః సందర్శయామాస దివ్యం కృష్ణవపుర్హరిః
ఆ ప్రభువు తన రెండు చేతులతో ఆ చీకటి మేఘాలను పట్టుకుని, తన దివ్యమైన కృష్ణవర్ణ రూపాన్ని — హరిదేవుని రూపాన్ని — ప్రదర్శించాడు.