మాం పుత్రకామః ప్రథమం పితా తే ఽఙ్గిరసో మునిః పూర్వమారాధయామాస తపస్తీవ్రం సమాశ్రితః
నీవు పుట్టాలని కోరుకుని, నీ తండ్రి అంగిరసుడు ముని, గతంలో కఠినమైన తపస్సు చేసి, ముందుగా నన్ను ఆరాధించాడు.
తతస్త్వాం ఘోరతపసా ప్రావృణోదమితౌజసమ్ ఉక్తవానహమాత్మస్థం మహర్షిమ్ అమితౌజసమ్
ఆ తరువాత అతని ఘోర తపస్సు వల్ల, అపారమైన శక్తితో నిన్ను పొందాడు. నీవు అంతటి మహర్షివి, నిత్యం ఆత్మలో నిలిచినవాడివని నేను ప్రకటించాను.
కః సముత్సహతే చాన్యో యో న భూతాత్మకాత్మజః ద్రష్టుమేకార్ణవగతం క్రీడన్తం యోగవర్త్మనా
ప్రాణుల అధిపతికి పుట్టినవాడు కాకుండా, మరొకరు ఎవరు ధైర్యంగా యోగమార్గంలో ఏకార్ణవంలో ఆడుకుంటున్న నన్ను చూడగలరు?
తతః ప్రహృష్టవదనో విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః మూర్ధ్ని బద్ధాఞ్జలిపుటో మార్కణ్డేయో మహాతపాః
అప్పుడా మహాతపస్వి మార్కండేయుడు, ఆనందంతో ముఖం వెలిగిపోయి, ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి, చేతులు మడిచి తలపై పెట్టాడు.
నామగోత్రే తతః ప్రోచ్య దీర్ఘాయుర్లోకపూజితః తస్మై భగవతే భక్త్యా నమస్కారమథాకరోత్
తన పేరు, వంశాన్ని చెప్పి, దీర్ఘాయువు, లోకంలో గౌరవించబడినవాడైన ఆయన, భగవంతునికి భక్తితో నమస్కరించాడు.
ఇచ్ఛేయం తత్త్వతో మాయామ్ ఇమాం జ్ఞాతుం తవానఘ యదేకార్ణవమధ్యస్థః శేషే త్వం బాలరూపవాన్
నీ మాయను నిజంగా తెలుసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను, పాపరహితుడా! ఏకార్ణవ మధ్యలో నీవు బాలరూపంలో ఎలా ఉన్నావో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
కింసంజ్ఞశ్చైవ భగవాంల్ లోకే విజ్ఞాయసే ప్రభో తర్కయే త్వాం మహాత్మానం కో హ్యన్యః స్థాతుమర్హతి
ప్రభూ! ఈ లోకంలో నిన్ను ఏ పేరుతో పిలుస్తారు? నిన్ను మహాత్ముడిగా నేను ఆలోచిస్తున్నాను. మరొకరు నీ స్థాయిలో నిలబడగలరా?
అహం నారాయణో బ్రహ్మన్ సర్వభూతవినాశనః అహం సహస్రశీర్షాఖ్యో యః పదైరభిసంజ్ఞితః
బ్రాహ్మణా! నేను నారాయణుడిని, సమస్త భూతాలను నశింపజేసేవాడిని. నేను సహస్రశీర్షుడిగా, ఆ పేర్లతో ప్రసిద్ధుడిగా ఉన్నాను.
ఆదిత్యవర్ణః పురుషో మఖే బ్రహ్మమయో మఖః అహమగ్నిర్హవ్యవాహో యాదసాం పతిరవ్యయః
నేను సూర్యవర్ణుడిని, యజ్ఞస్వరూపుడిని, బ్రహ్మమయుడిని. నేను హవిస్సును స్వీకరించే అగ్నిని, సముద్రజలాల అధిపతిని, నశించని వాడిని.
అహమిన్ద్రపదే శక్రో వర్షాణాం పరివత్సరః అహం యోగీ యుగాఖ్యస్య యుగాన్తావర్త ఏవ చ
ఇంద్ర పదవిలో నేను శక్రుడిని, వర్షాలలో సంవత్సరాన్ని, యుగంలో యోగిని, యుగాంతంలో సంచలనాన్ని నేనే.
అహం సర్వాణి సత్త్వాని దైవతాన్యఖిలాని తు భుజంగానామహం శేషస్ తార్క్ష్యో వై సర్వపక్షిణామ్
నేనే అన్ని జీవులు, అన్ని దేవతలు. పాముల్లో శేషుడిని, పక్షుల్లో తార్క్ష్యుడిని నేనే.
కృతాన్తః సర్వభూతానాం విశ్వేషాం కాలసంజ్ఞితః అహం ధర్మస్తపశ్చాహం సర్వాశ్రమనివాసినామ్
ప్రతి భూతానికి, అన్ని లోకాలకూ కాళస్వరూపుడిగా మరణాన్ని నేనే. అన్ని ఆశ్రమాలలో నివసించే వారికి ధర్మం, తపస్సు నేనే.
అహం చైవ సరిద్దివ్యా క్షీరోదశ్చ మహార్ణవః యత్తత్సత్యం చ పరమమ్ అహమేకః ప్రజాపతిః
నేనే అన్ని దివ్యనదులు, పాలు సముద్రం, మహాసముద్రం. పరమసత్యం ఏదైతే ఉందో, ఆ సత్యాన్ని నేనే. ప్రాణుల అధిపతిని నేనే.
అహం సాంఖ్యమహం యోగో ఽప్యహం తత్పరమం పదమ్ అహమిజ్యా క్రియా చాహమ్ అహం విద్యాధిపః స్మృతః
సాంక్యమూ నేనే, యోగమూ నేనే, ఆ పరమ పదమూ నేనే. పూజ, కర్మలు నేనే, విద్యలకు అధిపతిని అని కూడా పిలుస్తారు.
అహం జ్యోతిరహం వాయుర్ అహం భూమిరహం నభః అహమాపః సముద్రాశ్చ నక్షత్రాణి దిశో దశ
నేనే వెలుగు, నేనే గాలి, నేనే భూమి, నేనే ఆకాశం; నేనే నీళ్ళు, నేనే సముద్రాలు, నేనే నక్షత్రాలు, పది దిశలు కూడా నేనే.
అహం వర్షమహం సోమః పర్జన్యో ఽహమహం రవిః క్షీరోదసాగరే చాహం సముద్రే వడవాముఖః
నేనే వర్షం, నేనే చంద్రుడు, నేనే మేఘం, నేనే సూర్యుడు; పాలసముద్రంలో నేనే ఉన్నాను, సముద్రంలో నేనే అగ్నిరూపంలో ఉన్నాను.
వహ్నిః సంవర్తకో భూత్వా పిబంస్తోయమయం హవిః అహం పురాణః పరమం తథైవాహం పరాయణమ్
నేనే భస్మం చేసే అగ్ని అయి నీటి హవిస్సును పానం చేస్తాను; నేనే పురాతనుడు, నేనే పరముడు, అలాగే నేనే పరమగమ్యం కూడా.
అహం భూతస్య భవ్యస్య వర్తమానస్య సంభవః యత్కించిత్పశ్యసే విప్ర యచ్ఛృణోషి చ కించన
గతంలో ఉన్నదానికి, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేదానికి, ప్రస్తుతం ఉన్నదానికి నేనే మూలం; బ్రహ్మనుడా! నువ్వు చూస్తున్నది, వినిపిస్తున్నది అన్నీ నాలోనే ఉన్నాయి.
యల్లోకే చానుభవసి తత్సర్వం మామనుస్మర విశ్వం సృష్టం మయా పూర్వం సృజ్యం చాద్యాపి పశ్య మామ్
ఈ లోకంలో నీవు అనుభవించే ప్రతిదీ నన్ను గుర్తు చేసుకో; ఈ విశ్వాన్ని నేను సృష్టించాను, ఇంకా సృష్టించబోతున్నాను కూడా — నన్ను దర్శించు.
యుగే యుగే చ స్రక్ష్యామి మార్కణ్డేయాఖిలం జగత్ తదేతదఖిలం సర్వం మార్కణ్డేయావధారయ
ప్రతి యుగంలోనూ, మార్కండేయా, ఈ ప్రపంచాన్ని నేను సృష్టిస్తాను; మార్కండేయా, ఇది అంతా నిజమే అని తెలుసుకో.
శుశ్రూషుర్మమ ధర్మాంశ్చ కుక్షౌ చర సుఖం మమ మమ బ్రహ్మా శరీరస్థో దేవైశ్చ ఋషిభిః సహ
నా ధర్మాలను వినాలని ఆశిస్తూ నా గర్భంలో సుఖంగా నివసించు; బ్రహ్మా, దేవతలు, ఋషులతో కలిసి నా శరీరంలోనే ఉన్నారు.
వ్యక్తమవ్యక్తయోగం మామ్ అవగచ్ఛాసురద్విషమ్ అహమేకాక్షరో మన్త్రస్ త్ర్యక్షరశ్చైవ తారకః
ప్రకటమైనదీ, అప్రమేయమైనదీ కలిసిన రూపాన్ని, అసురులకు శత్రువైన నన్ను తెలుసుకో; నేనే ఒక అక్షర మంత్రం, అలాగే మూడు అక్షరాల తారక మంత్రం కూడా.
పరస్త్రివర్గాద్ ఓంకారస్ త్రివర్గార్థనిదర్శనః ఏవమాదిపురాణేశో వదన్నేవ మహామతిః
మూడు పురుషార్థాలకు మించి, వాటి అర్థాన్ని సూచించే ఓంకారమూ నేనే; ఇలా ఆది పురాణాధిపతి మహాత్ముడు ఉపదేశించాడు.
వక్త్రమాహృతవానాశు మార్కణ్డేయం మహామునిమ్ తతో భగవతః కుక్షిం ప్రవిష్టో మునిసత్తమః
అతడు మారు క్షణంలో మహర్షి మార్కండేయుణ్ణి తన నోటిలోకి తీసుకున్నాడు; అప్పుడు ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు భగవంతుని పొట్టలోకి ప్రవేశించాడు.
స తస్మిన్సుఖమేకాన్తే శుశ్రూషుర్హంసమవ్యయమ్ యో ఽహమేవ వివిధతనుం పరిశ్రితో మహార్ణవే వ్యపగతచన్ద్రభాస్కరే శనైశ్చరన్ప్రభురపి హంససంజ్ఞితో ఽసృజజ్జగద్విహరతి కాలపర్యయే
ఆ ముని అక్కడ నిశ్శబ్దంగా, సుఖంగా ఉండి, హంసరూపమైన నిత్యుడి ఉపదేశాన్ని శ్రద్ధగా వినాడు; నేనే అనేక రూపాలు ధరించి, చంద్రుడు సూర్యుడు కనబడని సముద్రంలో నెమ్మదిగా సంచరిస్తూ, హంస అనే పేరుతో లోకాన్ని సృష్టిస్తూ తిరిగాను.
ఆపవః స విభుర్భూత్వా చారయామాస వై తపః ఛాదయిత్వాత్మనో దేహం యాదసాం కులసంభవమ్
ఆ ప్రకాశవంతుడు నీటిగా మారి, తన శరీరాన్ని దాచుకుని, జలజంతువుల వంశంలో జన్మించి తపస్సు ఆచరించాడు.
తతో మహాత్మాతిబలో మతిం లోకస్య సర్జనే మహతాం పఞ్చభూతానాం విశ్వో విశ్వమచిన్తయత్
అంతటి మహాత్ముడు, అపారమైన శక్తితో, లోక సృష్టిని ఆలోచిస్తూ, గొప్ప ఐదు భూతాలు, విశ్వాన్ని మనస్సులో తలంచాడు.
తస్య చిన్తయమానస్య నిర్వాతే సంస్థితే ఽర్ణవే నిరాకాశే తోయమయే సూక్ష్మే జగతి గహ్వరే
అతడు ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, గాలి నిలిచిపోయి, సముద్రం ప్రశాంతంగా ఉండగా, ఆ లోకం నీటితో నిండినదిగా, ఖాళీగా, సూత్ష్మంగా, లోతుగా ఉండింది.
ఈషత్సంక్షోభయామాస సో ఽర్ణవం సలిలాశ్రయః అనన్తరోర్మిభిః సూక్ష్మమ్ అథ ఛిద్రమభూత్పురా
నీటిలో నివసించే వాడు ఆ సముద్రాన్ని కొద్దిగా కలిపాడు; అనంతమైన అలల వల్ల, ఆ పురాతన కాలంలో ఒక సూత్ష్మమైన చిల్లు ఏర్పడింది.
శబ్దం ప్రతి తదోద్భూతో మారుతశ్ఛిద్రసంభవః స లబ్ధ్వాన్తరమక్షోభ్యో వ్యవర్ధత సమీరణః
ఆ చిల్లులోంచి శబ్దం పుట్టింది, దానివల్ల గాలి జన్మించింది; ఆ గాలి దారాన్ని పొందిన తర్వాత, అదెవరూ ఆపలేని విధంగా పెరిగింది.