కథం కవ్యాని దేయాని హవ్యాని చ జనైరిహ గచ్ఛన్తి పితృలోకస్థాన్ ప్రాపకః కో ఽత్ర గద్యతే
ఇక్కడ మనుషులు ఇచ్చే పిండప్రదానాలు, హవిస్సులు ఎలా పితృలోకానికి చేరుతాయో, వాటికి మధ్యవర్తి ఎవరో చెప్పండి.
యది మర్త్యో ద్విజో భుఙ్క్తే హూయతే యది వానలే శుభాశుభాత్మకైః ప్రేతైర్ దత్తం తద్భుజ్యతే కథమ్
బ్రాహ్మణుడు తినినా, లేక అగ్నికి హోమమైనా, మంచి చెడు కలిసిన పితృదేవతలకు ఇచ్చిన దానం వాళ్లకు ఎలా అందుతుంది?
వసూన్వదన్తి చ పితౄన్ రుద్రాంశ్చైవ పితామహాన్ ప్రపితామహాంస్తథాదిత్యాన్ ఇత్యేవం వైదికీ శ్రుతిః
వేదంలో వసువులను పితృదేవతలు అంటారు, రుద్రులను పితామహులు, ప్రపితామహులు, ఆదిత్యులను కూడా అలాగే పిలుస్తారు.
నామ గోత్రం పితౄణాం తు ప్రాపకం హవ్యకవ్యయోః శ్రాద్ధస్య మన్త్రాః శ్రద్ధా చ ఉపయోజ్యాతిభక్తితః
పితృదేవతల పేరు, గోత్రం చెప్పడం, శ్రాద్ధ మంత్రాలు, విశ్వాసంతో చేసిన భక్తి—ఇవి అన్నీ హవిస్సులకు, పిండప్రదానాలకు మార్గం.
అగ్నిష్వాత్తాదయస్తేషామ్ ఆధిపత్యే వ్యవస్థితాః నామగోత్రకాలదేశా భవాన్తరగతానపి
అగ్నిష్వాత్తులు మొదలైనవారు పితృదేవతలకు అధిపతులుగా ఉంటారు. పేరు, గోత్రం, కాలం, ప్రదేశం చెప్పడం వల్ల ఇతర జన్మల్లో ఉన్న పితృదేవతలకూ అర్పణలు చేరుతాయి.
ప్రాణినః ప్రీణయన్త్యేతే తదాహారత్వమాగతాన్ దేవో యది పితా జాతః శుభకర్మానుయోగతః
ఆహారం కోసం ఆ రూపాలు ధరించిన ప్రాణులకు ఇవి సంతృప్తిని ఇస్తాయి. మంచి పనుల వల్ల తండ్రి దేవతగా మారితే,
తస్యాన్నమమృతం భూత్వా దివ్యత్వే ఽప్యనుగచ్ఛతి దైత్యత్వే భోగరూపేణ పశుత్వే చ తృణం భవేత్
ఆయనకు ఆహారం అమృతంగా మారి దేవతలలో ఉన్నా వెంటనే చేరుతుంది. దానవుడైతే అనుభవంగా, జంతువైతే మేతగా మారుతుంది.
శ్రాద్ధాన్నం వాయురూపేణ సర్పత్వే ఽప్యుపతిష్ఠతి పానం భవతి యక్షత్వే రాక్షసత్వే తథామిషమ్
శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన అన్నం గాలిలా సర్పరూపంలో ఉన్నవారికి చేరుతుంది. యక్షుడైతే పానీయంగా, రాక్షసుడైతే మాంసంగా మారుతుంది.
దనుజత్వే తథా మాయా ప్రేతత్వే రుధిరోదకమ్ మనుష్యత్వే ఽన్నపానాని నానాభోగరసం భవేత్
దానవుడైతే మాయగా, ప్రేతరూపంలో రక్తం, నీళ్ళుగా, మనిషిగా ఉన్నప్పుడు రకరకాల భోజనాలు, పానీయాలుగా అనుభూతి కలిగిస్తుంది.
రతిశక్తిః స్త్రియః కాన్తా భోజ్యం భోజనశక్తితా దానశక్తిః సవిభవా రూపమారోగ్యమేవ చ
ఆనందం అనుభవశక్తి, స్త్రీలు ప్రియమైనవారు, భోజనం తినే శక్తి, దానం ధనంతో కూడిన దాతృత్వం, అందం, ఆరోగ్యం కూడా ఇస్తాయి.
శ్రద్ధా పుష్పమిదం ప్రోక్తం ఫలం బ్రహ్మసమాగమః ఆయుః పుత్రాన్ ధనం విద్యాం స్వర్గం మోక్షం సుఖాని చ
శ్రద్ధే పువ్వు, పరబ్రహ్మతో కలవడమే ఫలం. దీర్ఘాయువు, సంతానం, ధనం, విద్య, స్వర్గం, మోక్షం, సుఖాలు కూడా లభిస్తాయి.
రాజ్యం చైవ ప్రయచ్ఛన్తి ప్రీతాః పితృగణా నృణామ్ శ్రూయతే చ పురా మోక్షం ప్రాప్తాః కౌశికసూనవః పఞ్చభిర్జన్మసమ్బన్ధైర్ గతా విష్ణోః పరం పదమ్
పితృదేవతలు సంతోషించి రాజ్యాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తారు. పురాతన కాలంలో కౌశికుని కుమారులు ఐదు జన్మల బంధంతో మోక్షాన్ని పొంది విష్ణువు పరమపదాన్ని చేరారని విన్నాము.
కథం కౌశికదాయాదాః ప్రాప్తాస్తే యోగముత్తమమ్ పఞ్చభిర్జన్మసమ్బన్ధైః కథం కర్మక్షయో భవేత్
కౌశికుని వంశస్థులు ఎలా పరమయోగాన్ని పొందారు? ఐదు జన్మల బంధంతో కర్మక్షయం ఎలా జరుగుతుందో చెప్పండి.
కౌశికో నామ ధర్మాత్మా కురుక్షేత్రే మహానృషిః నామతః కర్మతస్తస్య సుతాన్సప్త నిబోధత
కురుక్షేత్రంలో ధర్మాత్ముడైన కౌశికుడు అనే మహర్షి ఉండేవాడు. ఆయనకు ఏడు కుమారుల పేర్లు, పనులు వినండి.
శ్వసృపః క్రోధనో హింస్రః పిశునః కవిరేవ చ వాగ్దుష్టః పితృవర్తీ చ గర్గశిష్యాస్తదాభవన్
వారు శ్వసృప, క్రోధన, హింస్ర, పిషుణ, కవి, వాగ్దుష్ట, పితృవర్తి—ఈ ఏడుగురు గర్గ మహర్షికి శిష్యులయ్యారు.
పితర్యుపరతే తేషామ్ అభూద్దుర్భిక్షముల్బణమ్ అనావృష్టిశ్చ మహతీ సర్వలోకభయంకరీ
వారి తండ్రి మరణించిన తర్వాత గాఢమైన కరువు వచ్చింది. పెద్ద వర్షాభావం ఏర్పడి అందరికీ భయాన్ని కలిగించింది.
గర్గాదేశాద్వనే దోగ్ధ్రీం రక్షన్తస్తే తపోధనాః ఖాదామః కపిలామేతాం వయం క్షుత్పీడితా భృశమ్
గర్గుని ఆజ్ఞతో ఆ తపస్వులు అడవిలో పాలు ఇస్తున్న ఆవును కాపాడుతూ, ఆకలితో బాధపడుతూ 'ఈ కపిలా ఆవును తినేద్దాం' అని అనుకున్నారు.
ఇతి చిన్తయతాం పాపం లఘుః ప్రాహ తదానుజః యద్యవశ్యమియం వధ్యా శ్రాద్ధరూపేణ యోజ్యతామ్
అలా పాపమైన పని ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, చిన్నవాడు అన్నాడు— 'తప్పనిసరిగా ఈ ఆవును చంపాలి అంటే, శ్రాద్ధార్పణంగా చేయాలి.'
శ్రాద్ధే నియోజ్యమానేయం పాపాత్త్రాస్యతి నో ధ్రువమ్ ఏవ కుర్విత్యనుజ్ఞాతః పితృవర్తీ తదానుజైః
శ్రాద్ధంలో ఈమెను నియమించబోతుండగా, ఆమె 'ఇది పాపం, నేను చేయను' అని నిరాకరించింది. అయితే తండ్రిని గౌరవించే వారిచే అనుమతి ఇవ్వబడిన తరువాత, ఆమె ఆ శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించింది.
చక్రే సమాహితః శ్రాద్ధమ్ ఉపయుజ్య చ తాం పునః ద్వౌ దైవే భ్రాతరౌ కృత్వా పిత్రే త్రీనప్యనుక్రమాత్
ఆయన ఏకాగ్రతతో శ్రాద్ధం చేశాడు. మళ్లీ ఆమెకు ఇచ్చిన తరువాత, ఇద్దరు అన్నదమ్ములను దేవతలుగా చేసి, ముగ్గురినీ తండ్రికోసం క్రమంగా ఆహ్వానించాడు.
తథైకమతిథిం కృత్వా శ్రాద్ధదః స్వయమేవ తు చకార మన్త్రవచ్ఛ్రాద్ధం స్మరన్పితృపరాయణః
అలాగే, ఒకరిని అతిథిగా చేసి, శ్రాద్ధకర్త తానే మంత్రాలతో శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించాడు. తండ్రిని భక్తితో స్మరించాడు.
వినా గవా వత్సకో ఽపి గురవే వినివేదితః వ్యాఘ్రేణ నిహతా ధేనుర్ వత్సో ఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్
ఆవు లేకపోయినా, దూడను గురువుకి సమర్పించారు. ఆవును పులి చంపడంతో, 'ఈ దూడను స్వీకరించండి' అని చెప్పారు.
ఏవం సా భక్షితా ధేనుః సప్తభిస్తైస్తపోధనైః వైదికం బలమాశ్రిత్య క్రూరే కర్మణి నిర్భయాః
అలా ఆ ఆవును తిన్నారు. కానీ ఆ ఏడుగురు తపస్సు గలవారు, వేదబలం మీద ఆధారపడి, ఆ క్రూరమైన పనిలో భయపడలేదు.
తతః కాలావకృష్టాస్తే వ్యాధా దాశపురే ఽభవన్ జాతిస్మరత్వం ప్రాప్తాస్తే పితృభావేన భావితాః
తర్వాత కాలగతితో, ఆ వేటగాళ్లు దశపురంలో జన్మించారు. తండ్రి భక్తితో, గత జన్మలు గుర్తు చేసుకునే స్థితిని పొందారు.
యత్కృతం క్రూరకర్మాపి శ్రాద్ధరూపేణ తైస్తదా తేన తే భవనే జాతా వ్యాధానాం క్రూరకర్మిణామ్
వారు శ్రాద్ధ రూపంలో చేసిన ఆ క్రూరమైన పనివల్ల, వారు క్రూరకర్మలు చేసే వేటగాళ్ల ఇంట్లో జన్మించారు.
పితౄణాం చైవ మాహాత్మ్యాజ్ జాతా జాతిస్మరాస్తు తే తే తు వైరాగ్యయోగేన ఆస్థాయానశనం పునః
అయినా, తండ్రుల మహిమ వల్ల, వారు జాతిస్మరులు అయ్యారు. విరక్తి, యోగంతో మళ్లీ ఉపవాసాన్ని ఆచరించారు.
జాతిస్మరాః సప్త జాతా మృగాః కాలఞ్జరే గిరౌ నీలకణ్ఠస్య పురతః పితృభావానుభావితాః
ఆ ఏడుగురు జాతిస్మరులు, కాలంజర పర్వతంపై నీలకంఠుని సమక్షంలో, తండ్రి భక్తి ప్రభావంతో మృగాలుగా జన్మించారు.
తత్రాపి జ్ఞానవైరాగ్యాత్ ప్రాణానుత్సృజ్య ధర్మతః లోకైర్ అవేక్ష్యమాణాస్తే తీర్థాన్తే ఽనశనేన తు
అక్కడ కూడా, జ్ఞానం, విరక్తితో, ధర్మబద్ధంగా ప్రాణాలను విడిచారు. ప్రజలు చూస్తుండగా, తీర్థయాత్ర చివర ఉపవాసంతో ప్రాణత్యాగం చేశారు.
మానసే చక్రవాకాస్తే సంజాతాః సప్త యోగినః నామతః కర్మతః సర్వాఞ్ ఛృణుధ్వం ద్విజసత్తమాః
మానస సరస్సులో, ఆ ఏడుగురు చక్రవాక పక్షులుగా జన్మించారు. వారు పేరు, కర్మలో యోగులు. వారి పేర్లన్నీ వినండి, బ్రాహ్మణులారా.
సుమనాః కుముదః శుద్ధశ్ ఛిద్రదర్శీ సునేత్రకః సునేత్రశ్చాంశుమాంశ్చైవ సప్తైతే యోగపారగాః
సుమన, కుముద, శుద్ధ, చిద్రదర్శి, సునేత్రక, సునేత్ర, అంశుమాన్ — ఈ ఏడుగురు యోగంలో ప్రావీణ్యం సాధించారు.