మహాసత్త్వాన్యపి విభుం ప్రవిష్టాన్యమితౌజసమ్ నష్టార్కపవనాకాశే సూక్ష్మే జగతి సంవృతే
అప్పటికి, సూర్యుడు, గాలి, ఆకాశం కనబడని ఆ సూత్ష్మ లోకంలో, మహాశక్తులు కూడా ఆ పరమాత్మునిలో లీనమయ్యాయి.
సంశోషమాత్మనా కృత్వా సముద్రానపి దేహినః దగ్ధ్వా సంప్లావ్య చ తథా స్వపిత్యేకః సనాతనః
ఆయన తన శక్తితో సముద్రాలను ఎండబెట్టి, అన్ని జీవులను కాల్చి, ముంచి, అనంతుడు ఒంటరిగా నిద్రించసాగాడు.
పౌరాణం రూపమాస్థాయ స్వపిత్యమితవిక్రమః ఏకార్ణవజలవ్యాపీ యోగీ యోగముపాశ్రితః
పురాతన స్వరూపాన్ని ధరించి, అపారవైభవంతో ఉన్న యోగి, ఆ ఒక్కటి సముద్రాన్ని వ్యాపించి, యోగంలో నిద్రించసాగాడు.
అనేకాని సహస్రాణి యుగాన్యేకార్ణవామ్భసి న చైనం కశ్చిదవ్యక్తం వ్యక్తం వేదితుమర్హతి
వెయ్యి వేల యుగాల పాటు ఆ ఒక్కటి సముద్రంలో ఆయన ఉన్నా, ఎవ్వరూ ఆయనను, ఆయన రూపాన్ని, అరూపాన్ని తెలుసుకోలేరు.
కశ్చైవ పురుషో నామ కింయోగః కశ్చ యోగవాన్ అసౌ కియన్తం కాలం చ ఏకార్ణవవిధిం ప్రభుః
ఈ పురుషుడు ఎవరు? ఆయన యోగం ఏమిటి? యోగవంతుడు ఎవరు? ప్రభువు ఎంతకాలం ఈ ఒక్కటి సముద్ర స్థితిని కొనసాగిస్తాడు?
కరిష్యతీతి భగవాన్ ఇతి కశ్చిన్ న బుధ్యతే
భగవంతుడు ఏమి చేయబోతున్నాడో ఎవరూ గ్రహించలేరు.
న ద్రష్టా నైవ గమితా న జ్ఞాతా నైవ పార్శ్వగః తస్య న జ్ఞాయతే కించిత్ తమృతే దేవసత్తమమ్
ఆయన తప్ప ఇంకెవరూ చూడలేరు, వెళ్లలేరు, తెలుసుకోలేరు, పక్కన ఉండలేరు; ఆ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడిని తప్ప మరొకటి ఎవ్వరూ గ్రహించలేరు.
నభః క్షితిం పవనమ్ అపః ప్రకాశకం ప్రజాపతిం భువనధరం సురేశ్వరమ్ పితామహం శ్రుతినిలయం మహామునిం ప్రశామ్య భూయః శయనం హ్యరోచయత్
ఆయన ఆకాశాన్ని, భూమిని, గాలిని, నీటిని, వెలుగును, ప్రాణులను, లోకాలను మోయువాడిని, దేవతల అధిపతిని, పితామహుడిని, వేదాల నిలయాన్ని, మహామునిని శాంతింపజేసి మళ్లీ శయనానికి వెళ్ళాడు.
ఏవమేకార్ణవీభూతే శేతే లోకేమహాద్యుతిః ప్రచ్ఛాద్య సలిలేనోర్వీం హంసో నారాయణస్తదా
అలా అన్నీ ఒక్కటి సముద్రంగా మారినప్పుడు, మహాతేజస్సుతో ఉన్న నారాయణుడు, భూమిని నీటితో కప్పి, హంసరూపంలో నిద్రించసాగాడు.
మహతో రజసో మధ్యే మహార్ణవసరఃసు వై విరజస్కం మహాబాహుమ్ అక్షయం బ్రహ్మ యద్విదుః
ఆ గొప్ప అంధకార మధ్యలో, ఆ విస్తారమైన మహాసముద్రంలో, మలినతలేని, మహాబలమైన, నశించని బ్రహ్మను జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
ఆత్మరూపప్రకాశేన తమసా సంవృతః ప్రభుః మనః సాత్త్వికమాధాయ యత్ర తత్సత్యమాసత
తమసుతో కప్పబడి ఉన్న ప్రభువు తన అసలైన రూపాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చాడు. మనస్సును శుద్ధిగా నిలిపిన చోటే నిజం ఉంటుంది, అబద్ధం ఉండదు.
యాథాతథ్యం పరం జ్ఞానం భూతం తద్బ్రహ్మణా పురా రహస్యారణ్యకోద్దిష్టం యచ్చౌపనిషదం స్మృతమ్
ఎలా ఉందో అలా ఉన్న పరమ జ్ఞానం, అది బ్రహ్మదేవుడు పురాతన కాలంలో అరణ్య గ్రంథాలలో రహస్యంగా చెప్పాడు. అదే ఉపనిషత్తుల బోధగా గుర్తించబడింది.
పురుషో యజ్ఞ ఇత్యేతద్ యత్పరం పరికీర్తితమ్ యశ్చాన్యః పురుషాఖ్యః స్యాత్ స ఏష పురుషోత్తమః
పురుషుడు యజ్ఞమే అని ప్రసిద్ధి. పరమమైనదీ, 'పురుషుడు' అని పిలవబడే మరేదైనా ఇదే. ఇతడే అత్యున్నత పురుషుడు.
యే చ యజ్ఞకరా విప్రా యే చర్త్విజ ఇతి స్మృతాః అస్మాదేవ పురా భూతా యజ్ఞేభ్యః శ్రూయతాం తథా
యజ్ఞాలు చేసే బ్రాహ్మణులు, ఆ యజ్ఞాలకు ప్రధాన పూజారులుగా గుర్తించబడినవారు, వీరందరూ ఆ పరమాత్ముని నుంచే పూర్వం పుట్టారు. ఇప్పుడు వారు యజ్ఞాలనుండి ఎలా వచ్చారో వినండి.
బ్రహ్మాణం ప్రథమం వక్త్రాద్ ఉద్గాతారం చ సామగమ్ హోతారమపి చాధ్వర్యుం బాహుభ్యామసృజత్ప్రభుః
ఆ ప్రభువు తన నోటి నుండి మొదట బ్రహ్మను, సామవేదాన్ని పాడే ఉద్గాతను, హోతను, అలాగే తన భుజాల నుండి అధ్వర్యువును సృష్టించాడు.
బ్రహ్మణో బ్రాహ్మణాచ్ఛంసి ప్రస్తోతారం చ సర్వశః తౌ మిత్రావరుణౌ పృష్ఠాత్ ప్రతిప్రస్తారమేవ చ
బ్రహ్ముని నోటి నుండి బ్రాహ్మణ పూజారిని, ప్రస్తోతను అన్ని విధాలుగా సృష్టించాడు. వెనుక భాగం నుండి మిత్ర, వరుణులను, అలాగే ప్రతిప్రస్తోతను సృష్టించాడు.
ఉదరాత్ప్రతిహర్తారం పోతారం చైవ పార్థివ అచ్ఛావాకమథోరుభ్యాం నేష్టారం చైవ పార్థివ
పొట్ట నుండి ప్రతిహర్తను, పోతను, తొడల నుండి అచ్చావాకను, మోకాళ్ల నుండి నేష్టను, ఓ రాజా, సృష్టించాడు.
పాణిభ్యామథ చాగ్నీధ్రం సుబ్రహ్మణ్యం చ జానుతః గ్రావస్తుతం తు పాదాభ్యామ్ ఉన్నేతారం చ యాజుషమ్
చేతుల నుండి అగ్నీధ్రను, మోకాళ్ల నుండి సుబ్రహ్మణ్యునిని, పాదాల నుండి గ్రావస్తుతును, యజుర్వేదానికి చెందిన ఉన్నేతను సృష్టించాడు.
ఏవమేవైష భగవాన్ షోడశైవ జగత్పతిః ప్రవక్తౄన్సర్వయజ్ఞానామ్ ఋత్విజో ఽసృజదుత్తమాన్
ఇలా జగత్తు యొక్క అధిపతి అయిన భగవంతుడు, యజ్ఞాలకు సంబంధించిన పదహారు మంది ప్రధాన పూజారులను సృష్టించాడు.
తదేష వై వేదమయః పురుషో యజ్ఞసంజ్ఞితః వేదాశ్చైతన్మయాః సర్వే సాఙ్గోపనిషదక్రియాః
ఈ యజ్ఞస్వరూపుడే వేదమయుడు. వేదాలు, వాటి ఉపవేదాలు, ఉపనిషత్తులు, క్రియలు అన్నీ ఇతడినుండే ఉద్భవించాయి.
స్వపిత్యేకార్ణవే చైవ యదాశ్చర్యమభూత్పురా శ్రూయతాం తద్యథా విప్రా మార్కణ్డేయకుతూహలమ్
ఓ బ్రాహ్మణులారా, ప్రాచీన సముద్రంపై ఒంటరిగా నిద్రిస్తున్నప్పుడు జరిగిన ఆ అద్భుతమైన సంఘటనను, మార్కండేయుడి ఆశ్చర్యాన్ని, ఇప్పుడు వినండి.
గీర్ణో భగవతస్తస్య కుక్షావేవ మహామునిః బహువర్షసహస్రాయుస్ తస్యైవ వరతేజసా
భగవంతుడు మింగిన తరువాత, ఆ మహాముని వేల సంవత్సరాలు ఆయన కడుపులోనే ఉన్నాడు. ఆయన తేజస్సుతో జీవించాడు.
అటంస్తీర్థప్రసఙ్గేన పృథివీం తీర్థగోచరామ్ ఆశ్రమాణి చ పుణ్యాని దేవతాయతనాని చ
ఆయన తీర్థయాత్ర చేస్తూ, భూమిపై ఉన్న పవిత్ర తీర్థాలను, ఆశ్రమాలను, దేవతల ఆలయాలను సందర్శించాడు.
దేశాన్రాష్ట్రాణి చిత్రాణి పురాణి వివిధాని చ జపహోమపరః శాన్తస్ తపో ఘోరం సమాస్థితః
వివిధ దేశాలు, రాజ్యాలు, పురాతన ప్రదేశాలు చూశాడు. జపం, హోమంలో నిమగ్నమై, శాంతంగా, ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు.
మార్కణ్డేయస్తతస్తస్య శనైర్వక్త్రాద్వినిఃసృతః స నిష్క్రామన్న చాత్మానం జానీతే దేవమాయయా
తర్వాత మార్కండేయుడు నెమ్మదిగా ఆయన నోటిలోనుండి బయటకు వచ్చాడు. దేవుడి మాయ వల్ల తనను తానే గుర్తించలేకపోయాడు.
నిష్క్రమ్యాప్యస్య వదనాద్ ఏకార్ణవమథో జగత్ సర్వతస్తమసాచ్ఛన్నం మార్కణ్డేయో ఽన్వవైక్షత
ఆయన నోటిలోనుండి బయటకు వచ్చాక, మార్కండేయుడు అన్ని వైపులా చీకటి కమ్ముకున్న ప్రథమ సముద్రాన్ని, మొత్తం జగత్తును చూశాడు.
తస్యోత్పన్నం భయం తీవ్రం సంశయశ్చాత్మజీవితే దేవదర్శనసంహృష్టో విస్మయం పరమం గతః
ఆయనకు తీవ్రమైన భయం కలిగింది. తన ప్రాణంపై సందేహం కలిగింది. దేవుని దర్శనం వల్ల ఆనందంతో, గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
చిన్తయఞ్జలమధ్యస్థో మార్కణ్డేయో విశఙ్కితః కిం ను స్యాన్మమ చిన్తేయం మోహః స్వప్నో ఽనుభూయతే
కరముల్ని జోడించి నిలబడి, మార్కండేయుడు ఆందోళనతో ఆలోచించాడు: 'ఇది నాకు ఏమిటి? ఇది మాయా, లేక కలలో ఉన్నానా?'
వ్యక్తమన్యతమో భావస్ తేషాం సంభావితో మమ న హీదృశం జగత్క్లేశమ్ అయుక్తం సత్యమర్హతి
వాళ్లకు ఇంకొక జీవనస్థితి ఉండొచ్చని నాకు స్పష్టంగా అనిపించింది. ఎందుకంటే, ఇలాంటి నిజమైన, అనర్హమైన బాధలు ఈ లోకంలో ఉండటం సరికాదు.
నష్టచన్ద్రార్కపవనే నష్టపర్వతభూతలే కతమః స్యాదయం లోక ఇతి చిన్తామవస్థితః
చంద్రుడు, సూర్యుడు గాలిలో కలిసిపోయి, పర్వతాలు భూమి మీద కనపడకుండా పోయినప్పుడు, 'ఈ లోకం ఎలా ఉందో?' అని ఆలోచిస్తూ ఆందోళనలో మునిగిపోయాడు.