తత్ర చార్థపరాః సర్వే ప్రాణినో రజసా హతాః సర్వే నైష్కృతికాః క్షుద్రా జాయన్తే రవినన్దన
ఆ యుగంలో అందరూ ధనార్జన మీద దృష్టిపెడతారు, రజోగుణం వల్ల ప్రభావితమవుతారు. అందరూ స్వార్థపరులు, తక్కువ మనసు కలవారు, ఓ సూర్యపుత్రుడా.
ద్వాభ్యాం ధర్మః స్థితః పద్భ్యామ్ అధర్మస్త్రిభిరుత్థితః విపర్యయాచ్ఛనైర్ధర్మః క్షయమేతి కలౌ యుగే
ఆ యుగంలో ధర్మం రెండు పాదాలతో నిలుస్తుంది, అధర్మం మూడు పాదాలతో పెరుగుతుంది. మార్పు వల్ల, క్రమంగా ధర్మం క్షీణించి కలియుగంలో అంతమవుతుంది.
బ్రాహ్మణ్యభావస్య తతస్ తథౌత్సుక్యం విశీర్యతే వ్రతోపవాసాస్త్యజ్యన్తే ద్వాపరే యుగపర్యయే
ఆ తరువాత బ్రాహ్మణుల స్వభావం తగ్గిపోతుంది, ఉత్సాహం పోతుంది. వ్రతాలు, ఉపవాసాలు ద్వాపరయుగాంతంలో వదిలిపెట్టబడతాయి.
తథా వర్షసహస్రం తు వర్షాణాం ద్వే శతే అపి సంధ్యయా సహ సంఖ్యాతం క్రూరం కలియుగం స్మృతమ్
ఇలా వెయ్యి సంవత్సరాలు, రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్యతో కలిపి లెక్కిస్తారు. ఇదే క్రూరమైన కలియుగంగా పిలవబడుతుంది.
యత్రాధర్మశ్చతుష్పాదః స్యాద్ధర్మః పాదవిగ్రహః కామినస్తపసా హీనా జాయన్తే తత్ర మానవాః
ఎక్కడ ధర్మం బలహీనమై, అధర్మం నాలుగు కాళ్ల మీద నిలుస్తుందో, అక్కడ మనుషులు తపస్సు లేకుండా, కోరికలకు లోనై పుడతారు.
నైవాతిసాత్త్వికః కశ్చిన్ న సాధుర్న చ సత్యవాక్ నాస్తికా బ్రహ్మభక్తా వా జాయన్తే తత్ర మానవాః
అక్కడ ఎవ్వరూ పూర్తిగా శుద్ధులుగానీ, మంచివారిగానీ, నిజాయితీగా మాట్లాడేవారిగానీ ఉండరు. అక్కడ నాస్తికులు గానీ, పరమాత్మ భక్తులు గానీ జన్మించరు.
అహంకారగృహీతాశ్చ ప్రక్షీణస్నేహబన్ధనాః విప్రాః శూద్రసమాచారాః సన్తి సర్వే కలౌ యుగే
కలియుగంలో బ్రాహ్మణులు అహంకారంతో ఉండి, బంధుత్వం, ప్రేమ తగ్గిపోతుంది. అందరూ శూద్రుల్లా ప్రవర్తిస్తారు.
ఆశ్రమాణాం విపర్యాసః కలౌ సమ్పరివర్తతే వర్ణానాం చైవ సందేహో యుగాన్తే రవినన్దన
ఓ సూర్యవంశజా! కలియుగంలో ఆశ్రమాల క్రమం మారిపోతుంది. యుగాంతంలో వర్ణాల విషయంలో కూడా గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
విద్యాద్ద్వాదశసాహస్రీం యుగాఖ్యాం పూర్వనిర్మితామ్ ఏవం సహస్రపర్యన్తం తదహర్బ్రాహ్మముచ్యతే
యుగం అనే కాలం పన్నెండు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుందని తెలుసుకోవాలి. అలాంటి వెయ్యి యుగాలు కలిసే ఒక బ్రహ్మదినంగా పరిగణిస్తారు.
తతో ఽహని గతే తస్మిన్ సర్వేషామేవ జీవినామ్ శరీరనిర్వృతిం దృష్ట్వా లోకసంహారబుద్ధితః
ఆ రోజు ముగిసిన తర్వాత, అన్ని జీవుల శరీరాలు నశించినదాన్ని చూసి, లోకాలను నాశనం చేయాలనే సంకల్పం కలుగుతుంది.
దేవతానాం చ సర్వాసాం బ్రహ్మాదీనాం మహీపతే దైత్యానాం దానవానాం చ యక్షరాక్షసపక్షిణామ్
అందులో బ్రహ్మ మొదలుకొని అన్ని దేవతలు, దైత్యులు, దానవులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పక్షులు — వీరందరికీ నాశనం కలుగుతుంది, ఓ రాజా!
గన్ధర్వాణామప్సరసాం భుజంగానాం చ పార్థివ పర్వతానాం నదీనాం చ పశూనాం చైవ సత్తమ తిర్యగ్యోనిగతానాం చ సత్త్వానాం కృమిణాం తథా
గంధర్వులు, అప్సరసలు, సర్పాలు, పర్వతాలు, నదులు, పశువులు, ఉత్తమ జీవులు, ఇతర యోనుల్లో పుట్టినవారు, పురుగులు — వీరందరికీ కూడా అంతం కలుగుతుంది.
మహాభూతపతిః పఞ్చ హృత్వా భూతాని భూతకృత్ జగత్సంహరణార్థాయ కురుతే వైశసం మహత్
పాంచభౌతికుల అధిపతి, ఆ ఐదు మూలతత్త్వాలను ఉపసంహరించి, జగత్తును నాశనం చేయడానికి మహా విధ్వంసాన్ని కలిగిస్తాడు.
భూత్వా సూర్యశ్చక్షుషీ చాదదానో భూత్వా వాయుః ప్రాణినాం ప్రాణజాలమ్ భూత్వా వహ్నిర్నిర్దహన్సర్వలోకాన్ భూత్వా మేఘో భూయ ఉగ్రో ఽప్యవర్షత్
సూర్యుడై చూపును తీసుకుంటాడు; వాయువై ప్రాణులను ఆకర్షిస్తాడు; అగ్నిగా అన్ని లోకాల్ని కాల్చేస్తాడు; మేఘమై మళ్లీ ఉగ్రంగా వర్షిస్తాడు.
భూత్వా నారాయణో యోగీ సత్త్వమూర్తిర్విభావసుః గభస్తిభిః ప్రదీప్తాభిః సంశోషయతి సాగరాన్
నారాయణుడు యోగిగా, సత్త్వస్వరూపుడిగా, ప్రకాశవంతమైన కిరణాలతో సముద్రాలను ఎండబెడతాడు.
తతః పీత్వార్ణవాన్ సర్వాన్ నదీః కూపాంశ్చ సర్వశః పర్వతానాం చ సలిలం సర్వమాదాయ రశ్మిభిః
తర్వాత, అన్ని సముద్రాలు, నదులు, బావులు తాగేసి, పర్వతాల్లోని నీటిని కూడా తన కిరణాలతో పీల్చుకుంటాడు.
భిత్త్వా గభస్తిభిశ్చైవ మహీం గత్వా రసాతలాత్ పాతాలజలమాదాయ పిబతే రసముత్తమమ్
తన కిరణాలతో భూమిని చీల్చి, పాతాళానికి చేరి, అక్కడి నీటిని పీల్చి, ఉత్తమమైన సారాన్ని తీసుకుంటాడు.
మూత్రాసృక్క్లేదమ్ అన్యచ్చ యదస్తి ప్రాణిషు ధ్రువమ్ తత్సర్వమరవిన్దాక్ష ఆదత్తే పురుషోత్తమః
ప్రాణులలో ఉన్న మూత్రం, రక్తం, ఇతర ద్రవాలు — ఇవన్నీ, కమలనేత్రుడైన పరమాత్ముడు తనలోకి తీసుకుంటాడు.
వాయుశ్చ బలవాన్భూత్వా విధున్వానో ఽఖిలం జగత్ ప్రాణాపానసమానాద్యాన్ వాయూన్ ఆకర్షతే హరిః
బలమైన వాయువై, జగత్తంతటినీ ఊపి, ప్రాణ, అపాన, సమానాది వాయువులను హరిదేవుడు తనలోకి తీసుకుంటాడు.
తతో దేవగణాః సర్వే భూతాన్యేవ చ యాని తు గన్ధో ఘ్రాణం శరీరం చ పృథివీం సంశ్రితా గుణాః
అంతటితో కాదు, అన్ని దేవతలు, భూతాలు, భూమిలో ఉండే వాసన, ఘ్రాణం, శరీరం వంటి లక్షణాలు అన్నీ ఉపసంహరించబడతాయి.
జిహ్వా రసశ్చ స్నేహశ్చ సంశ్రితాః సలిలే గుణాః రూపం చక్షుర్విపాకశ్చ జ్యోతిరేవాశ్రితా గుణాః
నీటిలో ఉండే రుచి, నాలుక, తేమ వంటి లక్షణాలు; జ్యోతిలో ఉండే రూపం, చూపు, పక్వత వంటి లక్షణాలు — ఇవన్నీ ఉపసంహరించబడతాయి.
స్పర్శః ప్రాణశ్చ చేష్టా చ పవనే సంశ్రితా గుణాః శబ్దః శ్రోత్రం చ ఖాన్యేవ గగనే సంశ్రితా గుణాః
వాయువులో ఉండే స్పర్శ, శ్వాస, కదలిక వంటి లక్షణాలు; ఆకాశంలో ఉండే శబ్దం, చెవి, ఖం వంటి లక్షణాలు కూడా ఉపసంహరించబడతాయి.
లోకమాయా భగవతా ముహూర్తేన వినాశితా మనో బుద్ధిశ్చ సర్వేషాం క్షేత్రజ్ఞశ్చేతి యః శ్రుతః
ప్రభువు క్షణంలోనే ఈ లోకమంతా మాయను, అందరి మనస్సు, బుద్ధిని, క్షేత్రజ్ఞుడిని నాశనం చేశాడు అని విన్నాము.
తం వరేణ్యం పరమేష్ఠీ హృషీకేశముపాశ్రితః తతో భగవతస్తస్య రశ్మిభిః పరివారితః
అప్పుడు పరమేశ్వరుడు అయిన హృషీకేశుడిని ఆశ్రయించగా, ఆ భగవంతుని కాంతిరశ్ములు ఆయనను చుట్టుముట్టాయి.
వాయునాక్రమ్యమాణాసు ద్రుమశాఖాసు చాశ్రితః తేషాం సంఘర్షణోద్భూతః పావకః శతధా జ్వలన్
వాయువు చెట్ల కొమ్మలను తాకినప్పుడు, వాటి ఘర్షణతో అగ్ని పుట్టి, వంద విధాలుగా మండింది.
అదహచ్చ తదా సర్వం వృతః సంవర్తకో ఽనలః సపర్వతద్రుమాన్గుల్మాంల్ లతావల్లీస్తృణాని చ
ఆ సమయానికి, సంహారాగ్ని అన్నింటినీ చుట్టుకొని, పర్వతాలు, చెట్లు, పొదలు, లతలు, గడ్డి అన్నీ కాల్చేసింది.
భస్మీకృత్య తతః సర్వాంల్ లోకాంల్లోకగురుర్హరిః భూయో నిర్వాపయామాస యుగాన్తేన చ కర్మణా
అంతటితో కాదు, హరి అనే లోకగురు అన్ని లోకాలను బూడిదగా చేసి, యుగాంతం వల్ల వాటిని మళ్లీ శాంతింపజేశాడు.
సహస్రవృష్టిః శతధా భూత్వా కృష్ణో మహాబలః దివ్యతోయేన హవిషా తర్పయామాస మేదినీమ్
తర్వాత మహాబలుడు అయిన కృష్ణుడు వెయ్యి వానలుగా మారి, దివ్యమైన నీటితో భూమిని తృప్తిపరిచాడు.
తతః క్షీరనికాయేన స్వాదునా పరమామ్భసా శివేన పుణ్యేన మహీ నిర్వాణమగమత్పరమ్
ఆ తర్వాత, స్వచ్ఛమైన, తీపిగా, శుభంగా, పవిత్రంగా ఉన్న పాలలాంటి నీటితో భూమి పరమశాంతిని పొందింది.
తేన రోధేన సంఛన్నా పయసాం వర్షతో ధరా ఏకార్ణవజలీభూతా సర్వసత్త్వవివర్జితా
ఆ నీటి వరదతో భూమి పూర్తిగా కప్పబడి, ఒకే సముద్రంగా మారి, అందులో జీవులు ఏవీ లేకుండా పోయింది.