కే ప్రజాపతయస్తావద్ ఆసన్పూర్వం మహామునే కథం నిర్మితవాంశ్చైవ చిత్రం లోకం సనాతనమ్
మహర్షీ, పూర్వకాలంలో ప్రజాపతులు ఎవరు? వారు ఈ అద్భుతమైన, శాశ్వతమైన లోకాన్ని ఎలా సృష్టించారు?
కథమేకార్ణవే శూన్యే నష్టస్థావరజఙ్గమే దగ్ధే దేవాసురనరే ప్రనష్టోరగరాక్షసే
ఒక్కటైన ఖాళీ సముద్రంలో స్థావరజంగమాలు అంతా నశించినప్పుడు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, పాములు, రాక్షసులు అంతా నాశనమైనప్పుడు ఎలా జరిగింది?
నష్టానిలానలే లోకే నష్టాకాశమహీతలే కేవలం గహ్వరీభూతే మహాభూతవిపర్యయే
ఈ లోకంలో గాలి, అగ్ని, ఆకాశం, భూమి అంతా నశించి, మహాభూతాల కల్లోలంలో అంతా చీకటిగా మారినప్పుడు ఎలా జరిగింది?
విభుర్మహాభూతపతిర్ మహాతేజా మహాకృతిః ఆస్తే సురవరశ్రేష్ఠో విధిమాస్థాయ యోగవిత్
అప్పుడు, సమస్త భూతాల అధిపతి, అపారమైన తేజస్సుతో, విస్తారమైన రూపంతో, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు అయిన వాడు, యోగాన్ని తెలిసినవాడు, నియమంతో మిగిలి ఉన్నాడా?
శృణుయాం పరయా భక్త్యా బ్రహ్మన్నేతదశేషతః వక్తుమర్హసి ధర్మిష్ఠ యశో నారాయణాత్మకమ్
బ్రహ్మన్, నేను పరమభక్తితో ఇది పూర్తిగా వినాలనుకుంటున్నాను. నీవు ధర్మపరుడు, నారాయణుని మహిమను వివరించడానికి యోగ్యుడవు.
శ్రద్ధయా చోపవిష్టానాం భగవన్వక్తుమర్హసి
భగవన్, విశ్వాసంతో కూర్చున్న మాకు నీవు ఈ విషయాన్ని వివరించాలి.
నారాయణస్య యశసః శ్రవణే యా తవ స్పృహా తద్వంశ్యాన్వయభూతస్య న్యాయ్యం రవికులర్షభ
నారాయణుని మహిమను వినాలనే నీ కోరిక యోగ్యమైనది, సూర్యవంశంలో ఉత్తముడవు నీవు ఆయన వంశానికి చెందినవాడవు.
శృణుష్వాదిపురాణేషు వేదేభ్యశ్చ యథా శ్రుతమ్ బ్రాహ్మణానాం చ వదతాం శ్రుత్వా వై సుమహాత్మనామ్
ఆది పురాణాల్లో, వేదాల్లో వినినట్లు, మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు చెప్పినట్లు విను.
యథా చ తపసా దృష్ట్వా బృహస్పతిసమద్యుతిః పరాశరసుతః శ్రీమాన్ గురుర్ద్వైపాయనో ఽబ్రవీత్
పరాశరుని కుమారుడు, బృహస్పతి తేజస్సుతో సమానమైన, శ్రేష్ఠుడు అయిన ద్వైపాయనుడు తపస్సుతో గ్రహించి చెప్పిన విధంగా,
తత్తే ఽహం కథయిష్యామి యథాశక్తి యథాశ్రుతి యద్విజ్ఞాతుం మయా శక్యమ్ ఋషిమాత్రేణ సత్తమాః
సత్తములారా, నాకు తెలిసినంతవరకు, నేను వినినంతవరకు, నా శక్తికి అనుగుణంగా మీకు వివరించబోతున్నాను.
కః సముత్సహతే జ్ఞాతుం పరం నారాయణాత్మకమ్ విశ్వాయనశ్చ యద్బ్రహ్మా న వేదయతి తత్త్వతః
నారాయణుని పరమస్వరూపాన్ని ఎవరు పూర్తిగా తెలుసుకోగలరు? విశ్వామిత్రుని కుమారుడు బ్రహ్మదేవుడికీ అది పూర్తిగా తెలియదు.
తత్కర్మ విశ్వవేదానాం తద్రహస్యం మహర్షీణామ్ తమీశం సర్వయజ్ఞానాం తత్తత్త్వం సర్వదర్శినామ్ తదధ్యాత్మవిదాం చిన్త్యం నరకం చ వికర్మిణామ్
అది వేదాల రహస్యము, మహర్షుల మర్మము, సమస్త యజ్ఞాల అధిపతి, సర్వజ్ఞుల సత్యము, ఆత్మజ్ఞానులకు ధ్యేయము, పాపకారులకు నరకము.
అధిదైవం చ యద్దైవమ్ అధియజ్ఞం సుసంజ్ఞితమ్ తద్భూతమధిభూతం చ తత్పరం పరమర్షీణామ్
దేవతల్లో పరమమైనది, ప్రసిద్ధమైన యజ్ఞము, భూతాల సారం, మహర్షులకు అత్యున్నతమైనది అదే.
స యజ్ఞో వేదనిర్దిష్టస్ తత్తపః కవయో విదుః యః కర్తా కారకో బుద్ధిర్ మనః క్షేత్రజ్ఞ ఏవ చ
వేదాలు చెప్పిన యజ్ఞము, మునులు తెలిసిన తపస్సు, కర్త, చేయించేవాడు, బుద్ధి, మనస్సు, క్షేత్రజ్ఞుడు కూడా ఆయనే.
ప్రణవః పురుషః శాస్తా ఏకశ్చేతి విభావ్యతే ప్రాణః పఞ్చవిధశ్చైవ ధ్రువ అక్షర ఏవ చ
ఓం అనే ప్రణవము, పురుషుడు, ఉపదేశకుడు—అతడు ఒక్కడే. అయిదురకాల ప్రాణము, శాశ్వతము, అవినాశి కూడా ఆయనే.
కాలః పాకశ్చ పక్తా చ ద్రష్టా స్వాధ్యాయ ఏవ చ ఉచ్యతే వివిధైర్దేవైః స ఏవాయం న తత్పరమ్
కాలము, వండే ప్రక్రియ, వండేవాడు, దర్శించేవాడు, స్వాధ్యాయము—ఇవి అన్నీ దేవతలు పిలిచే పేర్లు. ఇదే పరమార్థము, దీనికి మించి మరొకటి లేదు.
స ఏవ భగవాన్సర్వం కరోతి వికరోతి చ సో ఽస్మాన్కారయతే సర్వాన్ సో ఽత్యేతి వ్యాకులీకృతాన్
అవనే అన్ని సృష్టించేవాడు, మార్చేవాడు కూడా. మనందరినీ పనులు చేయించేవాడు. మనం కలవరపడినప్పుడు కూడా ఆయన దాటి నిలిచేవాడు.
యజామహే తమేవాద్యం తమేవేచ్ఛామ నిర్వృతాః యో వక్తా యచ్చ వక్తవ్యం యచ్చాహం తద్బ్రవీమి వః
మేము ఆ ఆద్యుడిని పూజిస్తాము, ఆయననే కోరుకుంటాము, సంతృప్తిగా ఉంటాము. మాట్లాడేవాడు ఆయనే, చెప్పవలసినది కూడా ఆయనే. నేను మీకు చెప్పేది కూడా అదే.
శ్రూయతే యచ్చ వై శ్రావ్యం యచ్చాన్యత్పరిజల్ప్యతే యాః కథాశ్చైవ వర్తన్తే శ్రుతయో వాథ తత్పరాః విశ్వం విశ్వపతిర్యశ్చ స తు నారాయణః స్మృతః
ఏది వినబడుతున్నదో, వినదగ్గదో, ఇంకేదైనా మాట్లాడబడుతున్నదో, అన్ని కథలు, వ్రతాలు—all ఇవన్నీ ఆయన్నే ఉద్దేశించి ఉంటాయి. విశ్వానికి అధిపతి అయినవాడు నారాయణుడిగా పిలవబడతాడు.
యత్సత్యం యదమృతమక్షరం పరం యద్ యద్భూతం పరమమిదం చ యద్భవిష్యత్ యత్కించిచ్ చరమచరం యదస్తి చాన్యత్ తత్సర్వం పురుషవరః ప్రభుః పురాణః
ఏది నిజమో, అమృతమో, అక్షరమో, పరమమో, గతంలో ఏదైతే ఉన్నదో, ఇప్పుడున్న పరమమైనదో, భవిష్యత్తులో ఉండేదో, కదిలేదో, నిలిచినదో, ఇంకేదైనా ఉన్నదో—అన్నీ పురాతనమైన పరమేశ్వరుడే.
చత్వార్యాహుః సహస్రాణి వర్షాణాం తు కృతం యుగమ్ తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా ద్విగుణా రవినన్దన
కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలు అంటారు. దానికి వంద సంవత్సరాల సంధ్య, దాని రెట్టింపు కూడా ఉంటుందని చెబుతారు, ఓ సూర్యపుత్రుడా.
యత్ర ధర్మశ్చతుష్పాదస్ త్వ్ అధర్మః పాదవిగ్రహః స్వధర్మనిరతాః సన్తో జాయన్తే యత్ర మానవాః
ఆ యుగంలో ధర్మం నాలుగు పాదాలతో నిలుస్తుంది, అధర్మం బలహీనంగా ఉంటుంది. ప్రతి మనిషి తన కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధంగా నిర్వర్తిస్తాడు, మంచివారు జన్మిస్తారు.
విప్రాః స్థితా ధర్మపరా రాజవృత్తౌ స్థితా నృపాః కృష్యామభిరతా వైశ్యాః శూద్రాః శుశ్రూషవః స్థితాః
బ్రాహ్మణులు ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటారు, రాజులు రాజధర్మాన్ని పాటిస్తారు, వైశ్యులు వ్యవసాయంలో నిమగ్నమై ఉంటారు, శూద్రులు సేవలో స్థిరంగా ఉంటారు.
తదా సత్యం చ శౌచం చ ధర్మశ్చైవ వివర్ధతే సద్భిరాచరితం కర్మ క్రియతే ఖ్యాయతే చ వై
ఆ సమయంలో సత్యం, పవిత్రత, ధర్మం—all ఇవి పెరుగుతాయి. మంచివారు చేసే పనులు ప్రఖ్యాతి పొందుతాయి.
ఏతత్కార్తయుగం వృత్తం సర్వేషామపి పార్థివ ప్రాణినాం ధర్మసఙ్గానామ్ అపి వై నీచజన్మనామ్
ఇదే కృతయుగంలో అందరి ప్రవర్తన, ఓ రాజకుమారుడా. ధర్మాన్ని ఆశ్రయించినవారు, తక్కువ జన్మ కలిగినవారు కూడా ఇదే విధంగా ఉంటారు.
త్రీణి వర్షసహస్రాణి త్రేతాయుగమిహోచ్యతే తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా ద్విగుణా పరికీర్త్యతే
మూడు వేల సంవత్సరాలు త్రేతాయుగంగా పిలుస్తారు. దానికి వంద సంవత్సరాల సంధ్య, దాని రెట్టింపు కూడా ఉంటుందని చెబుతారు.
ద్వాభ్యామధర్మః పాదాభ్యాం త్రిభిర్ధర్మో వ్యవస్థితః యత్ర సత్యం చ సత్త్వం చ త్రేతాధర్మో విధీయతే
ఆ యుగంలో అధర్మం రెండు పాదాలతో నిలుస్తుంది, ధర్మం మూడు పాదాలతో నిలుస్తుంది. సత్యం, సద్గుణాలు ఉంటాయి, త్రేతాయుగ ధర్మం స్థాపించబడుతుంది.
త్రేతాయాం వికృతిం యాన్తి వర్ణాస్త్వేతే న సంశయః చాతుర్వర్ణ్యస్య వైకృత్యాద్ యాన్తి దౌర్బల్యమాశ్రమాః
త్రేతాయుగంలో ఈ నాలుగు వర్ణాలు మార్పులకు లోనవుతాయి, ఇందులో సందేహమే లేదు. వర్ణవ్యవస్థలో లోపం వల్ల ఆశ్రమాలు బలహీనపడతాయి.
ఏషా త్రేతాయుగగతిర్ విచిత్రా దేవనిర్మితా ద్వాపరస్య తు యా చేష్టా తామపి శ్రోతుమర్హసి
ఇది త్రేతాయుగంలో జరిగే వివిధ మార్పులు, ఇవన్నీ దేవతలు సృష్టించినవి. ఇప్పుడు ద్వాపరయుగంలో జరిగే విషయాలు విను.
ద్వాపరం ద్వే సహస్రే తు వర్షాణాం రవినన్దన తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా ద్విగుణా యుగముచ్యతే
ద్వాపరయుగం రెండు వేల సంవత్సరాలు, ఓ సూర్యపుత్రుడా. దానికి వంద సంవత్సరాల సంధ్య, దాని రెట్టింపు కూడా కలిపి యుగంగా పిలుస్తారు.