అపృచ్ఛత్సాధు తే భావో గిరిపుత్రి న కృత్రిమః యా త్వం మదాశయం జ్ఞాత్వా ప్రాప్తేహ వరవర్ణినీ
"నీ మనసు నిజంగా మంచిదే, ఓ గిరిపుత్రికా! నీవు నా మనసు తెలుసుకొని ఇక్కడకు వచ్చావు. ఇది కృత్రిమం కాదు, నిజమైనదే, ఓ సుందరివా!" అని అడిగాడు.
త్వయా విరహితం శూన్యం మన్యమానో జగత్త్రయమ్ ప్రాప్తా ప్రసన్నవదనా యుక్తమేవంవిధం త్వయి
"నీవు లేకపోతే మూడు లోకాలు ఖాళీగా ఉన్నట్టు అనిపించింది. ఇప్పుడు నీవు సంతోషంగా వచ్చావు. నీకు ఇలాంటి ప్రవర్తన తగినదే" అన్నాడు.
ఇత్యుక్తో దానవేన్ద్రస్తు తదాభాషత్స్మయఞ్ఛనైః న చాబుధ్యదభిజ్ఞానం ప్రాయస్త్రిపురఘాతినః
ఇలా అడిగినప్పుడు దానవేంద్రుడు స్వల్పంగా నవ్వుతూ మృదువుగా మాట్లాడాడు. అయినా అతడు త్రిపురాసురుడిని సంహరించినవారి అసలైన స్వరూపాన్ని గుర్తించలేకపోయాడు.
యాతాస్మ్యహం తపశ్చర్తుం వాల్లభ్యాయ తవాతులమ్ రతిశ్చ తత్ర మే నాభూత్ తతః ప్రాప్తా త్వదన్తికమ్
నేను నీ అపూర్వమైన అనుగ్రహాన్ని పొందేందుకు తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాను. కానీ అక్కడ నాకు ఆనందం కలగలేదు. అందుకే ఇప్పుడు నీ వద్దకు వచ్చాను.
ఇత్యుక్తః శంకరః శఙ్కాం కాంచిత్ప్రాప్యావధారయత్ హృదయేన సమాధాయ దేవః ప్రహసితాననః
అతను ఇలా చెప్పగానే శంకరుడు కొంత అనుమానంతో మనసులో ఆలోచిస్తూ, హృదయాన్ని స్థిరపరచుకొని, చిరునవ్వుతో జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు.
కుపితా మయి తన్వఙ్గీ ప్రకృత్యా చ దృఢవ్రతా అప్రాప్తకామా సమ్ప్రాప్తా కిమేతత్సంశయో మమ
ఈమె నా మీద కోపంగా ఉంది, సన్నని అవయవాలతో, సహజంగా దృఢనిశ్చయంతో ఉంది. తాను కోరుకున్నది పొందకుండానే వచ్చిందంటే, నాకు ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
ఇతి చిన్త్య హరస్తస్యా అభిజ్ఞానం విధారయన్ నాపశ్యద్వామపార్శ్వే తు తదఙ్గే పద్మలక్షణమ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ హరుడు ఆమెలో ఏదైనా గుర్తింపు గుర్తు ఉందేమో చూశాడు. కానీ ఆమె ఎడమవైపు పద్మం గుర్తు కనిపించలేదు.
లోమావర్తం తు రచితం తతో దేవః పినాకధృక్ అబుధ్యద్దానవీం మాయామ్ ఆకారం గూహయంస్తతః
ఆ తరువాత పినాకధారి దేవుడు అక్కడ వెంట్రుకల చక్రాన్ని కనిపెట్టి, అది దానవ మాయ అని గ్రహించి, తన స్వరూపాన్ని దాచుకున్నాడు.
మేఢ్రే వజ్రాస్త్రమాదాయ దానవం తమసూదయత్ అబుధ్యద్వీరకో నైవ దానవేన్ద్రం నిషూదితమ్
తన నడుము వద్ద వజ్రాయుధాన్ని తీసుకుని ఆ దానవుని సంహరించాడు. అయినా వీరకుడు దానవేంద్రుడు చనిపోయిన విషయాన్ని గ్రహించలేదు.
హరేణ సూదితం దృష్ట్వా స్త్రీరూపం దానవేశ్వరమ్ అపరిచ్ఛిన్నతత్త్వార్థా శైలపుత్ర్యై న్యవేదయత్
హరిదేవుడు స్త్రీరూపంలో దానవేంద్రుణ్ని సంహరించడాన్ని చూసి, అసలు విషయాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోని వీరకుడు ఆ విషయం శైలజకు చెప్పాడు.
దూతేన మారుతేనాశుగామినా నగదేవతా శ్రుత్వా వాయుముఖాద్దేవీ క్రోధరక్తవిలోచనా అశపద్వీరకం పుత్రం హృదయేన విదూయతా
వేగంగా వెళ్లే వాయుదూత ద్వారా విన్న శైలపుత్రిక, కోపంతో కళ్ళు ఎర్రగా మారి, హృదయం బాధతో నిండిపోయి తన కుమారుడు వీరకుణ్ని శపించింది.
మాతరం మా పరిత్యజ్య యస్మాత్త్వం స్నేహవిక్లవామ్ విహితావసరః స్త్రీణాం శంకరస్య రహోవిధౌ
నీ తల్లి ప్రేమతో మునిగిపోయి ఉండగా నువ్వు ఆమెను వదిలిపెట్టి, శంకరునికి రహస్యంగా స్త్రీలు చేరే అవకాశం కల్పించావు.
తస్మాత్తే పరుషా రూక్షా జడా హృదయవర్జితా గణేశ క్షారసదృశీ శిలా మాతా భవిష్యతి
అందువల్ల, ఓ గణేశా, నీ తల్లి కఠినంగా, రూక్షంగా, మనస్సు లేనట్టు, ఉప్పు లాంటి, రాయి లాంటి స్థితికి చేరుతుంది.
నిమిత్తమేతద్విఖ్యాతం వీరకస్య శిలోదయే సో ఽభవత్ప్రక్రమేణైవ విచిత్రాఖ్యానసంశ్రయః
వీరకుడు రాయిగా మారడానికి ఇదే ప్రసిద్ధ కారణం. అలా క్రమంగా అతడు విచిత్రమైన కథలకు ఆధారంగా మారాడు.
ఏవముత్సృష్టశపాయా గిరిపుత్ర్యాస్త్వనన్తరమ్ నిర్జగామ ముఖాత్క్రోధః సింహరూపీ మహాబలః
అలా శైలజ తన శాపాన్ని ఉచ్చరించిన వెంటనే, ఆమె నోటినుండి కోపం సింహరూపంలో, అపారమైన బలంతో బయటకు వచ్చింది.
స తు సింహః కరాలాస్యో జటాజటిలకంధరః ప్రోద్ధూతలమ్బలాఙ్గూలో దంష్ట్రోత్కటముఖాతటః
ఆ సింహం భయంకరమైన ముఖంతో, మెడపై జటామండలంతో, పైకి లేచిన పొడవైన తోకతో, భయానకమైన దవడలు, పెద్ద పళ్ళతో కనిపించింది.
వ్యాదితాస్యో లలజ్జిహ్వః క్షామకుక్షిశ్చిఖాదిషుః తస్యాశు వర్తితుం దేవీ వ్యవస్యత సతీ తదా
విప్పిన నోరు, వేలాడే నాలుక, క్షీణమైన పొత్తికడుపుతో, అగ్ని మంటలు మ్రింగుతూ, ఆ స్త్రీ సతీదేవి దాన్ని త్వరగా కట్టడి చేయాలని నిర్ణయించుకుంది.
జ్ఞాత్వా మనోగతం తస్యా భగవాంశ్చతురాననః ఆజగామాశ్రమపదం సంపదామాశ్రయం తదా ఆగమ్యోవాచ దేవేశో గిరిజాం స్పష్టయా గిరా
ఆమె మనసులోని సంకల్పాన్ని తెలుసుకున్న బ్రహ్మదేవుడు, ఆ ఆశ్రమానికి వచ్చి, అక్కడ గిరిజను స్పష్టంగా పలుకుతూ మాట్లాడాడు.
కిం పుత్రి ప్రాప్తుకామాసి కిమలభ్యం దదామి తే విరమ్యతామ్ అతిక్లేశాత్ తపసో ఽస్మాన్మదాజ్ఞయా
కుమార్తె, నీవు ఏమి కోరుకుంటున్నావు? నీకు అందని దేనిని నేను ఇవ్వగలను? నా ఆజ్ఞతో ఈ అధిక తపస్సు మానివేయు.
తచ్ఛ్రుత్వోవాచ గిరిజా గురోర్గౌరత్వగర్భితమ్ వాక్యం వాచా చిరోద్గీర్ణవర్ణనిర్ణీతవాఞ్ఛితమ్
అది విని, గురువు బోధలోని గంభీరతతో, తన చిరకాల కోరికను స్పష్టంగా వివరించే మాటలతో గిరిజా సమాధానం చెప్పింది.
తపసా దుష్కరేణాప్తః పతిత్వే శంకరో మయా స మాం శ్యామలవర్ణేతి బహుశః ప్రోక్తవాన్భవః
కఠినమైన తపస్సుతో నేను శంకరుడిని భర్తగా పొందాను. అయినా ఆయన నన్ను తరచూ 'నీవు నల్లగా ఉన్నావు' అని పలికేవాడు.
స్యామహం కాఞ్చనాకారా వాల్లభ్యేన చ సంయుతా భర్తుర్భూతపతేరఙ్గమ్ ఏకతో నిర్విశే ఽఙ్గవత్
నేను బంగారు వర్ణంతో, నా ప్రియుడితో ఏకమై, భూతపతియైన నా భర్తతో ప్రతి అవయవంలో సమానంగా ఉండాలని కోరుకొన్నాను.
తస్యాస్తద్భాషితం శ్రుత్వా ప్రోవాచ కమలాసనః ఏవం భవ త్వం భూయశ్చ భర్తృదేహార్ధధారిణీ
ఆమె మాటలు విని, కమలాసనుడు ఇలా అన్నాడు: 'అలా జరగనీ, ఇంకా నీ భర్త శరీరార్థాన్ని నీవు ధరించువాడివి.'
తతస్తత్యాజ భృఙ్గాఙ్గం ఫుల్లనీలోత్పలత్వచమ్
అప్పుడతను తేనెటీగ వర్ణాన్ని, వికసించిన నీలకమలపు రంగును వదిలిపెట్టింది.
త్వచా సా చాభవద్దీప్తా ఘణ్టాహస్తా త్రిలోచనా నానాభరణపూర్ణాఙ్గీ పీతకౌశేయధారిణీ
ఆమె చర్మం ప్రకాశవంతంగా మారింది, చేతిలో గంట పట్టుకొని, మూడు కళ్లతో, వివిధ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించింది.
తామబ్రవీత్తతో బ్రహ్మా దేవీం నీలామ్బుజత్విషమ్ నిశే భూధరజాదేహసమ్పర్కాత్ త్వం మమాజ్ఞయా
తర్వాత బ్రహ్మ ఆమెను, నీలకమలపు కాంతి కలిగిన దేవిని ఇలా అన్నాడు: 'నా ఆజ్ఞతో, రాత్రి సమయంలో, పర్వతపు ధూళితో కలిసినప్పుడు నీవు జన్మించావు.'
సమ్ప్రాప్తా కృతకృత్యత్వమ్ ఏకానంశా పురా హ్యసి య ఏష సింహః ప్రోద్భూతో దేవ్యాః క్రోధాద్వరాననే
'నీ పని పూర్తయింది, నీవు ఒక ప్రత్యేక భాగంగా ఉన్నావు. పూర్వం, ఈ సింహం దేవికి కోపంతో పుట్టింది, ఓ ముద్దుగుమ్మ.'
స తే ఽస్తు వాహనం దేవి కేతౌ చాస్తు మహాబలః గచ్ఛ విన్ధ్యాచలం తత్ర సురకార్యం కరిష్యసి
'ఆ సింహం నీ వాహనంగా ఉండనీ, యుద్ధంలో మహాబలశాలి కావాలి. నీవు వింధ్యాచలానికి వెళ్ళు, అక్కడ దేవతల పనిని నీవు చేయవలసి ఉంది.'
పఞ్చాలో నామ యక్షో ఽయం యక్షలక్షపదానుగః దత్తస్తే కింకరో దేవి మయా మాయాశతైర్యుతః
'ఈ పంచాలుడు అనే యక్షుడు, యక్షపతికి అనుచరుడు, వందల మాయాశక్తులతో కూడి, నీకు సహాయకుడిగా నేను ఇచ్చాను.'
ఇత్యుక్తా కౌశికీ దేవీ విన్ధ్యశైలం జగామ హ ఉమాపి ప్రాప్తసంకల్పా జగామ గిరిశాన్తికమ్
ఇలా బ్రహ్మ చెప్పగా, కౌశికీ దేవి వింధ్యపర్వతానికి వెళ్ళింది. ఉమా కూడా తన కోరిక నెరవేరిన తరువాత, గిరిశుని వద్దకు వెళ్ళింది.