తతో విభూషణాన్యస్య వృక్షవల్కలధారిణీ గ్రీష్మే పఞ్చాగ్నిసంతప్తా వర్షాసు చ జలోషితా
అక్కడ, వృక్షచర్మం ధరించి, వేసవిలో ఐదు అగ్నుల మధ్య తపస్సు చేసి, వర్షాకాలంలో నీటిలో నివసించింది.
శైశిరాసు చ రాత్రీషు శుష్కస్థణ్డిలశాయినీ ఏవం సాధయతీ తత్ర తపసా సంవ్యవస్థితా
చలికాల రాత్రుల్లో ఎండిన నేలపై పడుకుని, అలా తపస్సులో స్థిరంగా ఉండింది.
జ్ఞాత్వా తు తాం గిరిసుతాం దైత్యస్తత్రాన్తరే వశీ అన్ధకస్య సుతో దృప్తః పితుర్వధమనుస్మరన్
ఇంతలో, అంధకుడి కుమారుడైన ఒక బలమైన దానవుడు, తన తండ్రి మరణాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, పర్వత కుమార్తె గురించి తెలుసుకున్నాడు.
దేవాన్సర్వాన్విజిత్యాజౌ బకభ్రాతా రణోత్కటః ఆడిర్నామాన్తరప్రేక్షీ సతతం చన్ద్రమౌలినః
అతడు బకుడి సోదరుడై, యుద్ధంలో అందరు దేవతలను జయించి, ఆడి అనే పేరుతో, ఎప్పుడూ చంద్రచూడుడిని గమనిస్తూ ఉండేవాడు.
ఆజగామామరరిపుః పురం త్రిపురఘాతినః స తత్రాగత్య దదృశే వీరకం ద్వార్యవస్థితమ్
దేవతలకు శత్రువైన వాడు, త్రిపురాసురుని సంహరించిన వాడి పట్టణానికి వచ్చాడు. అక్కడికి చేరుకొని, ద్వారంలో ఒక వీరుణ్ని నిలబెట్టినట్టు చూశాడు.
విచిన్త్యాసీద్వరం దత్తం స పురా పద్మజన్మనా హతే తదాన్ధకే దైత్యే గిరిశేనామరద్విషి
అతడు ఒకప్పుడు పద్మంలో జన్మించిన బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాడు. ఆ వరం, ఆ సమయంలో, గిరిశుడు అంధకాసురుని సంహరించినప్పుడు ఇచ్చినది.
ఆడిశ్చకార విపులం తపః పరమదారుణమ్ తమాగత్యాబ్రవీద్బ్రహ్మా తపసా పరితోషితః
ఆసురుడు భయంకరమైన తపస్సు చేశాడు. ఆ తపస్సుతో సంతుష్టుడైన బ్రహ్మ వచ్చి అతనితో మాట్లాడాడు.
కిమాడే దానవశ్రేష్ఠ తపసా ప్రాప్తుమిచ్ఛసి బ్రహ్మాణమాహ దైత్యస్తు నిర్మృత్యుత్వమహం వృణే
"ఓ దానవ శ్రేష్ఠా! ఈ తపస్సుతో నువ్వు ఏది కోరుకుంటున్నావు?" అని బ్రహ్మ అడిగాడు. దైత్యుడు, "నాకు మరణం రాకుండా ఉండే వరం కావాలి" అన్నాడు.
న కశ్చిచ్ చ వినా మృత్యుం నరో దానవ విద్యతే యతస్తతో ఽపి దైత్యేన్ద్ర మృత్యుః ప్రాప్యః శరీరిణా
"ఓ దైత్యేంద్రా! ఈ లోకంలో మరణం లేని మనిషి గానీ, దానవుడు గానీ లేరు. అందువల్ల శరీరధారులకు మరణం తప్పదు" అని బ్రహ్మ చెప్పాడు.
ఇత్యుక్తో దైత్యసింహస్తు ప్రోవాచామ్బుజసంభవమ్ రూపస్య పరివర్తో మే యదా స్యాత్పద్మసంభవ
అలా అన్న బ్రహ్మను చూసి, ఆ దైత్యసింహుడు, "ఓ పద్మజన్ముడా! నా రూపం మారినప్పుడు మాత్రమే నాకు మరణం రావాలి" అన్నాడు.
తదా మృత్యుర్మమ భవేద్ అన్యథా త్వమరో హ్యహమ్ ఇత్యుక్తస్తు తదోవాచ తుష్టః కమలసంభవః
"అప్పుడు నాకు మరణం వస్తుంది. లేకపోతే నేను అమరుడినే" అని అన్నాడు. అప్పుడు సంతోషించిన బ్రహ్మ ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
యదా ద్వితీయో రూపస్య వివర్తస్తే భవిష్యతి తదా తే భవితా మృత్యుర్ అన్యథా న భవిష్యతి
"నీ రూపానికి రెండవ మార్పు వచ్చినప్పుడు మాత్రమే నీకు మరణం వస్తుంది. అంతవరకు మరణం ఉండదు" అని బ్రహ్మ చెప్పాడు.
ఇత్యుక్తో ఽమరతాం మేనే దైత్యసూనుర్ మహాబలః తస్మిన్కాలే తు సంస్మృత్య తద్వధోపాయమాత్మనః
ఇలా వరం పొందిన ఆ మహాబలుడు తనను తాను అమరుడినని భావించాడు. అదే సమయంలో తన వధకు మార్గాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
పరిహర్తుం దృష్టిపథం వీరకస్యాభవత్తదా భుజంగరూపీ రన్ధ్రేణ ప్రవివేశ దృశః పథమ్
ఆ వీరుడు తనను చూడకుండా ఉండేందుకు, ఆ దైత్యుడు పాము రూపం తీసుకొని, ఒక రంధ్రం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించాడు.
పరిహృత్య గణేశస్య దానవో ఽసౌ సుదుర్జయః అలక్షితో గణేశేన ప్రవిష్టో ఽథ పురాన్తకమ్
గణేశుని దృష్టికి దొరకకుండా, ఆ దుర్జయ దానవుడు, గణేశుడు చూడకుండా, పురాంతకుని ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
భుజగరూపం సంత్యజ్య బభూవాథ మహాసురః ఉమారూపీ ఛలయితుం గిరిశం మూఢచేతనః
పాము రూపాన్ని వదిలేసి, ఆ మహాసురుడు ఉమాదేవి రూపాన్ని ధరించి, గిరిశుని మోసం చేయాలని భావించాడు.
కృత్వా మాయాం తతో రూపమ్ అప్రతర్క్యమనోహరమ్ సర్వావయవసమ్పూర్ణం సర్వాభిజ్ఞానసంవృతమ్
తన మాయతో ఊహించలేని, అందమైన, అన్ని అవయవాలు సంపూర్ణంగా ఉన్న, ఎలాంటి గుర్తింపులు కనిపించని రూపాన్ని సృష్టించాడు.
కృత్వా ముఖాన్తరే దన్తాన్ దైత్యో వజ్రోపమాన్దృఢాన్ తీక్ష్ణాగ్రాన్ బుద్ధిమోహేన గిరిశం హన్తుముద్యతః
తన నోటిలో వజ్రంలా బలమైన, పదునైన పళ్లను పెట్టుకొని, మూర్ఖత్వంతో గిరిశుని సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
కృత్వోమారూపసంస్థానం గతో దైత్యో హరాన్తికమ్ పాపో రమ్యాకృతిశ్చిత్రభూషణామ్బరభూషితః
ఉమారూపాన్ని ధరించి, ఆ పాపాత్ముడు, అందమైన రూపంతో, అద్భుతమైన ఆభరణాలు, వస్త్రాలు ధరించి, హరుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తం దృష్ట్వా గిరిశస్తుష్టస్ తదాలిఙ్గ్య మహాసురమ్ మన్యమానో గిరిసుతాం సర్వైరవయవాన్తరైః
ఆయనను చూసి, గిరిశుడు సంతోషించి, అతడిని తన కుమార్తెగా భావించి, అన్ని లక్షణాలతో కూడినదిగా భావించి, ఆలింగనం చేశాడు.
అపృచ్ఛత్సాధు తే భావో గిరిపుత్రి న కృత్రిమః యా త్వం మదాశయం జ్ఞాత్వా ప్రాప్తేహ వరవర్ణినీ
"నీ మనసు నిజంగా మంచిదే, ఓ గిరిపుత్రికా! నీవు నా మనసు తెలుసుకొని ఇక్కడకు వచ్చావు. ఇది కృత్రిమం కాదు, నిజమైనదే, ఓ సుందరివా!" అని అడిగాడు.
త్వయా విరహితం శూన్యం మన్యమానో జగత్త్రయమ్ ప్రాప్తా ప్రసన్నవదనా యుక్తమేవంవిధం త్వయి
"నీవు లేకపోతే మూడు లోకాలు ఖాళీగా ఉన్నట్టు అనిపించింది. ఇప్పుడు నీవు సంతోషంగా వచ్చావు. నీకు ఇలాంటి ప్రవర్తన తగినదే" అన్నాడు.
ఇత్యుక్తో దానవేన్ద్రస్తు తదాభాషత్స్మయఞ్ఛనైః న చాబుధ్యదభిజ్ఞానం ప్రాయస్త్రిపురఘాతినః
ఇలా అడిగినప్పుడు దానవేంద్రుడు స్వల్పంగా నవ్వుతూ మృదువుగా మాట్లాడాడు. అయినా అతడు త్రిపురాసురుడిని సంహరించినవారి అసలైన స్వరూపాన్ని గుర్తించలేకపోయాడు.
యాతాస్మ్యహం తపశ్చర్తుం వాల్లభ్యాయ తవాతులమ్ రతిశ్చ తత్ర మే నాభూత్ తతః ప్రాప్తా త్వదన్తికమ్
నేను నీ అపూర్వమైన అనుగ్రహాన్ని పొందేందుకు తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాను. కానీ అక్కడ నాకు ఆనందం కలగలేదు. అందుకే ఇప్పుడు నీ వద్దకు వచ్చాను.
ఇత్యుక్తః శంకరః శఙ్కాం కాంచిత్ప్రాప్యావధారయత్ హృదయేన సమాధాయ దేవః ప్రహసితాననః
అతను ఇలా చెప్పగానే శంకరుడు కొంత అనుమానంతో మనసులో ఆలోచిస్తూ, హృదయాన్ని స్థిరపరచుకొని, చిరునవ్వుతో జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు.
కుపితా మయి తన్వఙ్గీ ప్రకృత్యా చ దృఢవ్రతా అప్రాప్తకామా సమ్ప్రాప్తా కిమేతత్సంశయో మమ
ఈమె నా మీద కోపంగా ఉంది, సన్నని అవయవాలతో, సహజంగా దృఢనిశ్చయంతో ఉంది. తాను కోరుకున్నది పొందకుండానే వచ్చిందంటే, నాకు ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
ఇతి చిన్త్య హరస్తస్యా అభిజ్ఞానం విధారయన్ నాపశ్యద్వామపార్శ్వే తు తదఙ్గే పద్మలక్షణమ్
ఇలా ఆలోచిస్తూ హరుడు ఆమెలో ఏదైనా గుర్తింపు గుర్తు ఉందేమో చూశాడు. కానీ ఆమె ఎడమవైపు పద్మం గుర్తు కనిపించలేదు.
లోమావర్తం తు రచితం తతో దేవః పినాకధృక్ అబుధ్యద్దానవీం మాయామ్ ఆకారం గూహయంస్తతః
ఆ తరువాత పినాకధారి దేవుడు అక్కడ వెంట్రుకల చక్రాన్ని కనిపెట్టి, అది దానవ మాయ అని గ్రహించి, తన స్వరూపాన్ని దాచుకున్నాడు.
మేఢ్రే వజ్రాస్త్రమాదాయ దానవం తమసూదయత్ అబుధ్యద్వీరకో నైవ దానవేన్ద్రం నిషూదితమ్
తన నడుము వద్ద వజ్రాయుధాన్ని తీసుకుని ఆ దానవుని సంహరించాడు. అయినా వీరకుడు దానవేంద్రుడు చనిపోయిన విషయాన్ని గ్రహించలేదు.
హరేణ సూదితం దృష్ట్వా స్త్రీరూపం దానవేశ్వరమ్ అపరిచ్ఛిన్నతత్త్వార్థా శైలపుత్ర్యై న్యవేదయత్
హరిదేవుడు స్త్రీరూపంలో దానవేంద్రుణ్ని సంహరించడాన్ని చూసి, అసలు విషయాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోని వీరకుడు ఆ విషయం శైలజకు చెప్పాడు.