మా వృథా లోకపాలానుగచిత్తతా ఏవమ్ ఏవైతద్ ఇత్యూచురస్మై తదా దేవతాః
వృథాగా లోకపాలులను అనుసరించాలనే కోరిక పెట్టుకోకు; ఇదే సత్యమని ఆ సమయంలో దేవతలు అతనితో అన్నారు.
దేవదేవానుగం వీరకం లక్షణా ప్రాహ దేవీ వనం పర్వతా నిర్ఝరాణ్యగ్నిదేవ్యాన్యథో భూతపా నిర్ఝరామ్భోనిపాతేషు నిమజ్జత
దేవతలకు అనుగమించే చిన్న వీరుణ్ని లక్షణా దేవి ఇలా చెప్పింది: 'అరే, అడవులు, పర్వతాలు, జలపాతాలు, అగ్నిదేవతా స్థలాలకు వెళ్ళు; భూతపాలకా, జలపాతాల నీటిలో మునిగి ఆడుకో.'
పుష్పజాలావనద్ధేషు ధామస్వపి ప్రోత్తుఙ్గనానాద్రికుఞ్జేష్వనుగర్జన్తు హేమారుతాస్ఫోటసంక్షేపణాత్ కామతః
పుష్పమాలలతో అలంకరించబడిన పొగలు కమ్మిన ప్రదేశాల్లో, ఎత్తైన పర్వత కుహరాల్లో, బంగారు గాలులు గర్జిస్తూ, తమ ఇష్టానుసారం సంచరించనివ్వండి.
సో ఽపి తాదృక్క్షణావాప్తపుణ్యోదయో యో ఽపి జన్మాన్తరస్యాత్మజత్వం గతః క్రీడతస్తస్య తృప్తిః కథం జాయతే యో ఽపి భావిజగద్వేధసా తేజసః కల్పితః ప్రతిక్షణం దివ్యగీతక్షణో నృత్యలోలో గణేశైః ప్రణతః
అతడూ ఆ క్షణంలో లభించిన పుణ్యఫలంతో, గత జన్మలో కుమారుడిగా పుట్టినవాడు; ఆడుకుంటున్నప్పుడు అతడికి తృప్తి ఎలా కలుగుతుంది? భవిష్యత్తులో జగత్తును సృష్టించబోయే వాడు తన తేజస్సుతో సృష్టించినవాడు, ప్రతి క్షణం దివ్యగీతాల మధ్య, నాట్యంలో మక్కువతో, సేవకులతో కలిసి నమస్కరించేవాడు.
క్షణం సింహనాదాకులే గణ్డశైలే సృజద్రత్నజాలే బృహత్సాలతాలే క్షణం ఫుల్లనానాతమాలాలికాలే క్షణం వృక్షమూలే విలోలో మరాలే
ఒక క్షణం సింహగర్జనలతో నిండిన గంధపర్వతంలో, రత్నాల వలయాల్లో, పెద్ద సాలవృక్షాల కింద; మరో క్షణం విభిన్న పువ్వుల హారాలతో అలంకరించిన చోట; ఇంకొక క్షణం చెట్టు వేరుల దగ్గర హంస సంచరిస్తోంది.
క్షణే స్వల్పపఙ్కే జలే పఙ్కజాఢ్యే క్షణం మాతురఙ్కే శుభే నిష్కలఙ్కే పరిక్రీడతే బాలలీలావిహారీ గణేశాధిపో దేవతానన్దకారీ నికుఞ్జేషు విద్యాధరైర్గీతశీలః పినాకీవ లీలావిలాసైః సలీలః
ఒక క్షణం తక్కువ మట్టిలో, పద్మాలతో నిండిన నీటిలో; మరొక క్షణం తల్లి ఒడిలో, పవిత్రంగా, మచ్చలేకుండా; బాలలీలల్లో విహరించే గణాధిపతి, దేవతలకు ఆనందాన్ని పంచుతూ, నికుంజాల్లో విద్యాధరుల పాటలతో, పినాకిని లాగా ఆటలతో సంతోషంగా తిరుగుతున్నాడు.
ప్రకాశ్య భువనాభోగీ తతో దినకరే గతే దేశాన్తరం తదా పశ్చాద్ దూరమస్తావనీధరమ్
లోకాల ఆనందాన్ని చూపించి, ఆ తరువాత సూర్యుడు మరొక ప్రదేశానికి వెళ్లినప్పుడు, ఆ పర్వతం దూరంగా కనిపించింది.
ఉదయాస్తే పురోభావీ యో హి చాస్తే ఽవనీధరః మిత్రత్వమస్య సుదృఢం హృదయే పరిచిన్త్యతామ్
ఎదురుగా ఉదయించి అస్తమించే ఆ పర్వతం, దాని స్నేహాన్ని మనసులో బలంగా ఆలోచించాలి.
నిత్యమారాధితః శ్రీమాన్ పృథుమూలః సమున్నతః నాకరోత్సేవితుం మేరుర్ ఉపహారం పతిష్యతః
ఎప్పుడూ పూజించబడే, మహిమాన్వితమైన, విస్తారమైన వేరులతో ఉన్న, ఎత్తైన మెరు పర్వతం, వెళ్లిపోతున్న ప్రభువుకు కానుక ఇవ్వలేదు.
జలే ఽప్యేషా వ్యవస్థేతి సంశయేతాఖిలం బుధః దినాన్తానుగతో భానుః స్వజనత్వమపూరయత్
నీటిలో కూడా ఇదే క్రమం ఉంది; తెలివైనవాడు అన్నిటినీ సందేహించవచ్చు. రోజు ముగిసిన తర్వాత సూర్యుడు తనవారిని వెలుతురుతో నింపుతాడు.
సంధ్యాబద్ధాఞ్జలిపుటా మునయో ఽభిముఖా రవిమ్ యాచన్త్యాగమనం శీఘ్రం నివార్యాత్మని భావితామ్
సంధ్యాసమయంలో మునులు చేతులు జోడించి సూర్యుని ఎదురుగా నిలబడి, ఆయన త్వరగా తిరిగి రావాలని ప్రార్థిస్తూ, మనసును ఆలోచనలో నిలిపి ఉంచుతారు.
వ్యజృమ్భత తథా లోకే క్రమాద్వైభావరం తమః కుటిలస్యేవ హృదయే కాలుష్యం దూషయన్మనః
అలా ప్రపంచంలో చీకటి క్రమంగా వ్యాపించి, వక్రమైన మనసులోని ద్వేషంలా, మనసును మలినం చేసింది.
జ్వలత్ఫణిఫణారత్నదీపోద్ద్యోతితభిత్తికే శయనం శశిసంఘాతశుభ్రవస్త్రోత్తరచ్ఛదమ్
దహించు పాము తలపై మెరిసే రత్నాల వెలుతురుతో గోడలు ప్రకాశించగా, చంద్రకాంతిలా తెల్లని వస్త్రాలతో కప్పబడిన మంచం అక్కడ ఉంది.
నానారత్నద్యుతిలసచ్ఛక్రచాపవిడమ్బకమ్ రత్నకిఙ్కిణికాజాలం లమ్బముక్తాకలాపకమ్
వివిధ రత్నాల కాంతితో మెరిసి, ఇంద్రధనస్సును పోలి, రత్నాల కింకిణి జాలాలు, వేలాడే ముత్యాల గుచ్చులు అలంకరించబడ్డాయి.
కమనీయచలల్లోలవితానాచ్ఛాదితామ్బరమ్ మన్దిరే మన్దసంచారః శనైర్గిరిసుతాయుతః
ఆ గదిలో ఆకర్షణీయంగా మెల్లగా ఊగే తునికలతో పైకప్పు కప్పబడి, కొంచెం కొంచెంగా, పర్వత కుమార్తెతో కలిసి, నడిచాడు.
తస్థౌ గిరిసుతాబాహులతామీలితకంధరః శశిమౌలిసితజ్యోత్స్నా శుచిపూరితగోచరః
పర్వత కుమార్తె చేతులు మెడ చుట్టి ఉండగా, ఆయన మెడ వంగిపోయింది; చంద్రకిరీటంతో వెలిగే జ్యోతి ఆయన పరిసరాన్ని పవిత్రం చేసింది.
గిరిజాప్యసితాపఙ్గీ నీలోత్పలదలచ్ఛవిః విభావర్యా చ సంపృక్తా బభూవాతితమోమయీ తమువాచ తతో దేవః క్రీడాకేలికలాయుతమ్
పర్వత కుమార్తె నల్లని కళ్లతో, నీలకమల దళాల వర్ణంతో, రాత్రితో కలిసిపోయి చీకటిలో లీనమైంది. అప్పుడు ఆ క్రీడామయుడు దేవుడు ఆమెతో మాట్లాడాడు.
శరీరే మమ తన్వఙ్గి సితే భాస్యసితద్యుతిః భుజంగీవాసితా శుద్ధా సంశ్లిష్టా చన్దనే తరౌ
నాజూకు వనితా, నా శరీరంపై తెల్లని కాంతి నలుపు తళుకుతో మెరిసిపోతుంది; అది చందనపు చెట్టుపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న పవిత్రమైన పాము లాగా అంటుకుంది.
చన్ద్రాతపేన సంపృక్తా రుచిరామ్బరయా తథా రజనీవాసితే పక్షే దృష్టిదోషం దదాసి మే
చంద్రకాంతి తాకి, అందమైన వస్త్రాలు ధరించి, నువ్వు నాకు చూపులో లోపాన్ని కలిగిస్తున్నావు, రాత్రి ఒక వైపు చీకటి పెడినట్టు.
ఇత్యుక్తా గిరిజా తేన ముక్తకణ్ఠా పినాకినా ఉవాచ కోపరక్తాక్షీ భ్రుకుటీకుటిలాననా
అలా ఆయన పలికినపుడు, గిరిజా గొంతు విప్పి సమాధానం చెప్పింది; ఆమె కన్నులు కోపంతో ఎర్రబడి, ముఖం కోపంతో ముడుచుకుంది.
స్వకృతేన జనః సర్వో జాడ్యేన పరిభూయతే అవశ్యమర్థీ ప్రాప్నోతి ఖణ్డనాం జనమణ్డలే
ప్రతి మనిషి తన చర్యల వల్ల మాంద్యానికి లోనవుతాడు; ఏదైనా కోరేవాడు తప్పకుండా జనంలో అపహాస్యం ఎదుర్కొంటాడు.
తపోభిర్దీర్ఘచరితైర్ యచ్చ ప్రార్థితవత్యహమ్ తస్యా మే నియతస్త్వేష హ్య్ అవమానః పదే పదే
నేను దీర్ఘకాలం తపస్సు చేసి కోరుకున్నది, ప్రతి అడుగులో అవమానమే ఎదురవుతోంది.
నైవాస్మి కుటిలా శర్వ విషమా నైవ ధూర్జటే సవిషయస్త్వం గతః ఖ్యాతిం వ్యక్తదోషాకరాశ్రయః
శర్వా, నేను వక్రంగా లేను; ధూర్జటి, నేను కఠినంగా లేను. నువ్వే ఇంద్రియాల వశమై, ఖ్యాతి కోసం, లోపాల ఆశ్రయాన్ని వెతుకుతున్నావు.
నాహం పూష్ణో ఽపి దశనా నేత్రే చాస్మి భగస్య హి ఆదిత్యశ్చ విజానాతి భగవాన్ద్వాదశాత్మకః
నేను పుషణుని పళ్లలో లేను, భగుడి కళ్లలోను లేను; ద్వాదశాత్మకుడైన సూర్యదేవుడు దీనిని తెలుసు, ప్రభూ.
మూర్ధ్ని శూలం జనయసి స్వైర్దోషైర్మామధిక్షిపన్ యస్త్వం మామాహ కృష్ణేతి మహాకాలేతి విశ్రుతః
నువ్వు నీ లోపాలతో నన్ను నిందిస్తూ, నా తలపై త్రిశూలం పెడతావు; నన్ను కృష్ణా, మహాకాళి అని పిలుస్తావు, నేను అందరికీ ప్రసిద్ధురాలిని.
యాస్యామ్యహం పరిత్యక్త్వా చాత్మానం తపసా గిరిమ్ జీవన్త్యా నాస్తి మే కృత్యం ధూర్తేన పరిభూతయా
నేను నన్ను వదిలేసి, పర్వతంపై తపస్సు చేస్తూ వెళ్లిపోతాను; మోసపోయిన స్త్రీకి బ్రతికుండగా ఇంకేం చేయదగిన పని లేదు.
నిశమ్య తస్యా వచనం కోపతీక్ష్ణాక్షరం భవః ఉవాచావిష్టసంభ్రాన్తిప్రణయోన్మిశ్రయా గిరా
ఆమె కోపంతో పదాలు పలికిన మాటలు వినగానే, భవుడు ఆందోళనతో కలిసిన ప్రేమతో సమాధానం చెప్పాడు.
అనాత్మజ్ఞాసి గిరిజే నాహం నిన్దాపరస్తవ త్వద్భక్తిబుద్ధ్యా కృతవాంస్ తవాహం నామసంశ్రయమ్
పర్వతకన్యా, నేను నిన్ను నిందించేవాడిని కాదు, నాకు ఆత్మజ్ఞానం లేదు కూడా కాదు. నీపై భక్తితోనే నీ నామాన్ని ఉచ్చరించాను.
వికల్పః స్వస్థచిత్తే ఽపి గిరిజే నైవ కల్పనా యద్యేవం కుపితా భీరు త్వం తవాహం న వై పునః
మనసు స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు కూడా ఎలాంటి సందేహం రాదు, పర్వతకన్యా. అలాంటప్పుడు, భయపడే వాడివి కావచ్చు, కానీ నాపై మళ్లీ కోపపడాల్సిన అవసరం లేదు.
కాఞ్చనోత్తుఙ్గశృఙ్గావరోహక్షితౌ హేమరేణూత్కరాసఙ్గద్యుతిం ఖేచరాణాం వనాధాయిని రమ్యే బహురూపసంపత్ప్రకరే గణాన్వాసితం మన్దరకన్దరే సున్దరమన్దారపుష్పప్రవాలామ్బుజే సిద్ధనారీభిర్ ఆపీతరూపామృతం విస్తృతైర్ నేత్రపాత్రైర్ అనున్మేషిభిర్ వీరకే శైలపుత్రీ నిమేషాన్తరాద్ అస్మరత్పుత్రగృధ్రీ వినోదార్థినీ
కంచు పర్వత శిఖరాలు ఉన్న నేలపై, బంగారు ధూళి మెరుపులతో, ఆకాశవాసుల అందమైన అడవుల్లో, అనేక రూపాల సమూహాల్లో సేవకులు మందర గుహలో నివసించారు; అక్కడ మందారపువ్వులు, కొత్త ఆకులు, కమలాలతో, సిద్ధనారీలు తమ విశాలమైన, నిమిషమాత్రం కూడా మూసుకోని కళ్లతో రూపామృతాన్ని ఆస్వాదించాయి; శైలపుత్రి తన కుమారుడి కోసం తపించి, ఆనందాన్ని కోరుతూ, ఆ చిన్న వీరుణ్ని క్షణంలో గుర్తు చేసుకుంది.