గేయనృత్యోపహారాశ్చ నానావాద్యరవప్రియాః న హ్యేషాం వై అనన్తత్వాద్ గుణాన్వక్తుం హి శక్యతే
వారు పాటలు, నృత్యాలు, నివేదన, వేర్వేరు వాద్యాల ధ్వనిలో ఆనందిస్తారు. వారు అనంతమైనవారు కాబట్టి, వారి లక్షణాలను పూర్తిగా వివరించటం సాధ్యం కాదు.
మార్గత్వగుత్తరాసఙ్గశుద్ధాఙ్గో ముఞ్జమేఖలీ మానశిలేన కల్కేన చపలో రఞ్జితాననః
మృగ చర్మాన్ని ధరించి, శుద్ధమైన అవయవాలతో, ముంజ గడ్డి కట్టుతో, ముఖాన్ని మానశిలతో రంగు వేసుకుని, చంచలంగా ఉంటాడు.
పినద్ధోత్పలస్రగ్దామా సుకాన్తో మధురాకృతిః పాషాణశకలోత్తానకాంస్యతాలప్రవర్తకః
బంధించిన కమలమాలలు ధరించి, అందంగా, మధుర రూపంతో, రాళ్లు, కంచు, మట్టితో చేసిన తాళాలు వాయిస్తాడు.
అసౌ గణేశ్వరో దేవః కింనామా కింనరానుగః య ఏష గణగీతేషు దత్తకర్ణో ముహుర్ముహుః
ఇతడు గణాధిపతి దేవుడు. ఇతని పేరు ఏమిటి? ఇతడు కిన్నరులను అనుసరిస్తున్నాడా? ఇతడు గణగీతలు వినడంలో మునిగి ఉన్నాడే.
స ఏష వీరకో దేవి సదా మద్ధృదయప్రియః నానాశ్చర్యగుణాధారో గణేశ్వరగణార్చితః
ఈ వీరుడు, ఓ దేవి, ఎల్లప్పుడూ నా హృదయానికి ఎంతో ప్రియమైనవాడు. ఇతనిలో ఎన్నో ఆశ్చర్యకరమైన మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి. గణేశుని సేవకులు ఇతనిని పూజిస్తున్నారు.
ఈదృశస్య సుతస్యాస్తి మమోత్కణ్ఠా పురాన్తక కదాహమ్ ఈదృశం పుత్రం ద్రక్ష్యామ్యానన్దదాయినమ్
ఇలాంటి కుమారుడిని పొందాలని, ఓ పురాంతకా, నేను ఎప్పటినుంచో ఆశించాను. ఎప్పుడు నేను ఇలాంటి ఆనందాన్ని ఇచ్చే కుమారుడిని చూడగలను?
ఏష ఏవ సుతస్తే ఽస్తు నయనానన్దహేతుకః త్వయా మాత్రా కృతార్థో ఽస్తు వీరకో ఽపి సుమధ్యమే
ఇతనే నీ కుమారుడిగా ఉండాలి. ఇతడు కన్నుల ఆనందానికి కారణమవుతాడు. నువ్వు తల్లి అయి సంతృప్తిగా ఉండాలి, వీరుడూ సంతోషంగా ఉండాలి, ఓ సుందరీ.
ఇత్యుక్తా ప్రేషయామాస విజయాం హర్షణోత్సుకా వీరకానయనాయాశు దుహితా హిమభూభృతః
అలా చెప్పిన తరువాత, ఆనందంతో ఉత్సాహంగా ఉన్న ఆమె, హిమవంతుని కుమార్తె విజయను వీరుణ్ని త్వరగా తీసుకురమ్మని పంపింది.
సావరుహ్య త్వరాయుక్తా ప్రాసాదాదమ్బరస్పృశః విజయోవాచ గణపం గణమధ్యే ప్రవర్తితా
ఆకాశాన్ని తాకే ప్రాసాదం నుండి విజయ త్వరగా దిగింది. ఆమె గణపుని సేవకుల మధ్యలో పలకరించింది.
ఏహి వీరక చాపల్యాత్ త్వయా దేవః ప్రకోపితః కిముత్తరం వదత్యర్థే నృత్యరఙ్గే తు శైలజా
‘‘వీరకా! రా, రా! నీ తొందరపాటు వల్ల దేవుడు కోపించుకున్నాడు. ఈ విషయానికి నాట్యశాలలో శైలజా ఏమని సమాధానం ఇస్తుంది?’’ అని అడిగింది.
ఇత్యుక్తస్త్యక్తపాషాణశకలో మార్జితాననః ఆహూతస్తు తయోద్భూతమూలప్రస్తావశంసకః
అలా పిలవగానే, అతడు రాళ్ల ముక్కలను పక్కన పెట్టి, ముఖాన్ని శుభ్రం చేసుకుని, విజయ పిలుపుతో ఆ విషయం మొదటి నుంచే వివరంగా చెప్పాడు.
దేవ్యాః సమీపమాగచ్ఛద్ విజయానుగుప్తః శనైః ప్రాసాదశిఖరాత్ఫుల్లరక్తామ్బుజనిభద్యుతిః
విజయ రక్షణతో, అతడు ప్రాసాద శిఖరంనుంచి నెమ్మదిగా దేవికి దగ్గరగా వచ్చాడు. అతని కాంతి పుష్పించిన ఎర్ర తామరపువ్వులా మెరిసింది.
తం దృష్ట్వా ప్రస్రుతానల్పస్వాదుక్షీరపయోధరా గిరిజోవాచ సస్నేహం గిరా మధురవర్ణయా
అతన్ని చూసి, తీపి పాలతో పొంగిపోతున్న వక్షోజాల గిరిజా, మధురంగా, ప్రేమతో అతనితో మాట్లాడింది.
ఏహ్యేహి యాతో ఽసి మే పుత్రతాం దేవదేవేన దత్తో ఽధునా వీరక
‘‘రా, రా! వీరకా, నీవిప్పుడు నా కుమారుడివయ్యావు. దేవదేవుడు నిన్ను నాకు కుమారుడిగా ఇచ్చాడు.’’
ఇత్యేవమఙ్కే నిధాయాథ తం పర్యచుమ్బత్కపోలే కలవాదినమ్
అలా చెప్పి, అతన్ని తన మడిలో పెట్టుకుని, అతడు మృదువుగా మాట్లాడుతుండగా, ఆమె అతని చెంపపై ముద్దుపెట్టింది.
మూర్ధ్న్యుపాఘ్రాయ సంమార్జ్య గాత్రాణి భూషయామాస దివ్యైః స్వయం భూషణైః కిఙ్కిణీమేఖలానూపురైర్ మాణిక్యకేయూరహారోరుమూలగుణైః
ఆమె అతని తలని ముద్దాడి, శరీరాన్ని శుభ్రం చేసి, స్వయంగా దివ్యమైన అలంకారాలతో—గజ్జెలు ఉన్న మెఖల, పాదాలకు నుపురాలు, రత్నాల కంకణాలు, హారాలు, తొడలకు అలంకారాలతో—అలంకరించింది.
కోమలైః పల్లవైశ్చిత్రితైశ్చారుభిర్ దివ్యమన్త్రోద్భవైస్ తస్య శుభైస్తతో భూరిభిశ్చాకరోన్మిశ్రసిద్ధార్థకైర్ అఙ్గరక్షావిధిమ్
మృదువైన, రంగురంగుల, అందమైన దివ్య మంత్రాలతో పుట్టిన ఆకులతో, అనేక శుభప్రదమైన పదార్థాలు, సిద్ధార్థపు విత్తనాలతో కలిపి, అతనికి శరీరరక్షణ కోసం మంత్రపూర్వకంగా పూజ చేసింది.
ఏవమాదాయ చోవాచ కృత్వా స్రజం మూర్ధ్ని గోరోచనాపత్రభఙ్గోజ్జ్వలమ్
అలా చేసి, అతన్ని తీసుకుని, గోరుచనతో, తాజా ఆకులతో మెరిసే హారాన్ని తలపై పెట్టి, ఆమె మాట్లాడింది.
గచ్ఛ గచ్ఛాధునా క్రీడ సార్ధం గణైరప్రమత్తో నగే శ్వభ్రవర్జ శనైర్వ్యాలమాలాకులాః శైలసానుద్రుమదన్తిభిర్ భిన్నసారాః పరే సఙ్గినః
‘‘ఇప్పుడు వెళ్ళు, వెళ్ళు, గణులతో కలిసి పర్వతంపై జాగ్రత్తగా ఆడుకో. లోయలు దాటి పోవద్దు. పాములు, చెట్లు, ఏనుగులు, విరిగిన రాళ్లతో నిండిన కొండదారుల్లో నెమ్మదిగా జాగ్రత్తగా తిరుగు, అక్కడ ఇతరులు తిరుగుతున్నారు.’’
జాహ్నవీయం జలం క్షుబ్ధతోయాకులం కూలం మా విశేథా బహువ్యాఘ్రదుష్టే వనే
‘‘జాహ్నవీ నది ఒడ్డునకి వెళ్ళవద్దు. అక్కడ నీరు ఉప్పొంగి ప్రవహిస్తోంది. ఆ అడవిలో చాలా దుష్టమైన పులులు ఉన్నాయి.’’
వత్సాసంఖ్యేషు దుర్గా గణేశేష్వేతస్మిన్వీరకే పుత్రభావోపతుష్టాన్తఃకరణా తిష్ఠతు
‘‘ఓ వీరకా! గణేశుని అనేక మంది పిల్లలలో నాలో కలిగిన ఈ తల్లితన భావం, నా హృదయాన్ని సంతోషపరిచింది. అది నీలో ఎప్పటికీ నిలవాలి.’’
స్వస్య పితృజనప్రార్థితం భవ్యమాయాతిభావిన్యసౌ భవ్యతా
అతని పూర్వీకులు కోరుకున్న ఈ శుభం ఇప్పుడు అతనికి లభించింది. ఈ మంగళం భవిష్యత్తులోనూ కొనసాగాలని ఆశిస్తున్నాను.
సో ఽపి నిర్వర్త్య సర్వాన్ గణాన్ సస్మయమాహ బాలత్వలీలారసావిష్టధీః
అతడూ తనతో ఉన్న అందరు సేవకులను కూడగట్టి, చిన్నపిల్లలా ఆనందంగా నవ్వుతూ మాట్లాడాడు.
ఏష మాత్రా స్వయం మే కృతభూషణో ఽత్ర ఏష పటః పాటలైర్బిన్దుభిః సిన్దువారస్య పుష్పైరియం మాలతీమిశ్రితా మాలికా మే శిరస్యాహితా
ఇక్కడ నా తల్లి స్వయంగా నన్ను అలంకరించింది; ఇది ఎర్రటి చుక్కలతో ఉన్న వస్త్రం, ఇవి సిందువారపు పువ్వులు, ఈ మల్లెపువ్వులతో కలిపిన హారాన్ని నా తలపై పెట్టింది.
కో ఽయమాతోద్యధారీ గణస్తస్య దాస్యామి హస్తాదిదం క్రీడనమ్
ఈ సేవకుల్లో సంగీత వాయిద్యం పట్టుకున్నవాడు ఎవరు? నా చేతిలో ఉన్న ఈ బొమ్మను అతడికి ఇస్తాను.
దక్షిణాత్పశ్చిమం పశ్చిమాదుత్తరముత్తరాత్పూర్వమభ్యేత్య సఖ్యా యుతా ప్రేక్షతీ తం గవాక్షాన్తరాద్వీరకం శైలపుత్రీ బహిః క్రీడనం యజ్జగన్మాతురప్యేష చిత్తభ్రమః
దక్షిణం నుంచి పడమర, పడమర నుంచి ఉత్తరం, ఉత్తరం నుంచి తూర్పు వైపు స్నేహితులతో కలిసి వెళ్లి, ఆ కిటికీ ద్వారా అతడిని చూస్తూ, శైలపుత్రి ఆ చిన్న వీరుణ్ని బయట ఆడుకుంటున్నట్లు చూచింది; ప్రపంచమాతకూడా ఆశ్చర్యంతో మనసు మళ్లిపోయింది.
పుత్రలుబ్ధో జనస్తత్ర కో మోహమాయాతి న స్వల్పచేతా జడో మాంసవిణ్మూత్రసంఘాతదేహః
పిల్లలపై మక్కువ కలిగిన మనుషుల్లో ఎవరు మాయలో పడరు? తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవాడు, మాంసం, మలము, మూత్రం కలసిన శరీరమున్నవాడు మాత్రమే పడడు.
ద్రష్టుమభ్యన్తరే నాకవాసేశ్వరైర్ ఇన్దుమౌలిం ప్రవిష్టేషు కక్షాన్తరమ్
చంద్రకిరీటుడైన ప్రభువు లోపలికి ప్రవేశించినప్పుడు, ఆకాశంలో నివసించే దేవతలు ఆయనను చూడటానికి లోపలికి వచ్చారు.
వాహనాత్యావరోహా గణాస్తైర్యుతో లోకపాలాస్త్రమూర్తో హ్యయం ఖడ్గో విఖడ్గకరో నిర్మమః కృతాన్తః కస్య కేనాహతో బ్రూత మౌనే భవన్తో ఽస్త్రదణ్డేన కిం దుఃస్పృహాః
వాహనాలు, సేవకులతో చుట్టుముట్టబడి, లోకపాలకులు కూడిన ఈ రూపం ఖడ్గం, ఖడ్గాన్ని చేసే వాడు, నిర్లిప్తుడు, యముడు; ఇతడిని ఎవరు, ఎందుకు హతమార్చారు? చెప్పండి, మౌనంగా ఉండి, ఆయుధశిక్ష కోరుతున్నారా?
భీమమూర్త్యాననేనాస్తి కృత్యం గిరౌ య ఏషో ఽస్త్రజ్ఞేన కిం వధ్యతే
ఈ భయంకరమైన రూపంతో పర్వతంపై ఏమీ చేయాల్సిన పని లేదు; ఆయుధాల్లో నిపుణుడైనవాడు ఇతడిని చంపితే ఏమి లాభం?