కస్యార్చయన్తి లోకేషు లిఙ్గం భక్త్యా సురాసురాః యం బ్రువన్తీశ్వరం దేవా విధీన్ద్రాద్యా మహర్షయః
ఈ లోకాలలో దేవతలు, అసురులు భక్తితో పూజించే లింగం ఎవరిది? బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, మహర్షులు ఎవరిని ప్రభువుగా పిలుస్తారు?
ప్రభావం ప్రభవం చైష తేషామపి న వేత్థ కిమ్ అదితిః కస్య మాతేయం కస్మాజ్జాతో జనార్దనః
వారి శక్తి, ఉద్భవాన్ని కూడా నీవు తెలుసుకోలేవా? అదితి ఎవరి తల్లి? జనార్దనుడు ఎవరి నుండి జన్మించాడు?
అదితేః కశ్యపాజ్జాతా దేవా నారాయణాదయః మరీచేః కశ్యపః పుత్రో హ్య్ అదితిర్దక్షపుత్రికా
అదితి, కశ్యపుల నుండి నారాయణుడు మొదలైన దేవతలు పుట్టారు. కశ్యపుడు మరీచి కుమారుడు, అదితి దక్షుడు కుమార్తె.
మరీచిశ్చాపి దక్షశ్చ పుత్రౌ తౌ బ్రహ్మణః కిల బ్రహ్మా హిరణ్మయాత్త్వణ్డాద్ దివ్యసిద్ధివిభూతికమ్
మరీచి, దక్షుడు ఇద్దరూ బ్రహ్మకు కుమారులు అని చెబుతారు. బ్రహ్ముడు బంగారు గుడ్డిలోంచి జన్మించి, దివ్యశక్తులు, సిద్ధులు పొందాడు.
కస్య ప్రాదురభూద్ధ్యానాత్ ప్రక్షుబ్ధాః ప్రాకృతాంశకాః ప్రకృతౌ తు తృతీయాయాం మధుద్విడ్జననక్రియా
ఎవరికి ధ్యానంతో ప్రకృతి మూలాంశాలు కలకలలాడి పుట్టాయి? ప్రకృతిలో మూడవ దశలో మధుసూరుడు పుట్టే కార్యం జరిగింది.
జాతా ససర్జ షడ్వర్గాన్ బుద్ధిపూర్వాన్ స్వకర్మజాన్ అజాతకో ఽభవద్వేధా బ్రహ్మణో ఽవ్యక్తజన్మనః
ఆయన జన్మించి, తన బుద్ధితో, తన కర్మ ప్రకారం ఆరు వర్గాలను సృష్టించాడు. పుట్టుకలేని వాడు, అవ్యక్త బ్రహ్మ నుండి సృష్టికర్తగా మారాడు.
యః స్వయోగేన సంక్షోభ్య ప్రకృతిం కృతవానిదమ్ బ్రహ్మణః సిద్ధసర్వార్థమ్ ఐశ్వర్యం లోకకర్తృతామ్
తన యోగబలంతో ప్రకృతిని కదిలించి, ఈ జగత్తును సృష్టించాడు. బ్రహ్ముడు అన్ని సిద్ధులు, ఐశ్వర్యం, లోకాలను సృష్టించే శక్తిని పొందాడు.
విదుర్విష్ణ్వాదయో యచ్చ స్వమహిమ్నా సదైవ హి కృత్వాన్యం దేహమ్ అన్యా దృక్ తాదృక్ కృత్వా పునర్హరిః
విష్ణువు మొదలైన వారు తమ మహిమతో ఎప్పుడూ తెలిసినది ఇదే: మరో రూపాన్ని, మరో దృష్టిని ధరించి, హరి మళ్లీ అవతరించేవాడు.
కురుతే జగతః కృత్యమ్ ఉత్తమాధమమధ్యమమ్ ఏవమేవ హి సంసారో యో జన్మమరణాత్మకః
ఆయన లోకంలో ఉన్న అన్ని పనులను — ఉత్తమమైనవి, మధ్యస్థమైనవి, తక్కువవాటిని — చేస్తాడు; ఇదే జనన మరణములైన సంసారం స్వభావం.
కర్మణశ్చ ఫలం హ్యేతన్ నానారూపసముద్భవమ్ అథ నారాయణో దేవః స్వకాం ఛాయాం సమాశ్రయత్
ఇది కర్మఫలం, అనేక రూపాల్లో పుట్టేది. ఆ తరువాత నారాయణుడు తన నీడను ఆశ్రయించాడు.
తత్ప్రేరితః ప్రకురుతే జన్మ నానాప్రకారకమ్ సాపి కర్మణ ఏవోక్తా ప్రేరణా వివశాత్మనామ్
ఆ ప్రేరణతోనే అతడు ఎన్నో విధాల జన్మలను కలిగిస్తాడు; ఆ ప్రేరణ కూడా కర్మ వల్లే అని, స్వేచ్ఛ లేని వారికి చెబుతారు.
యథోన్మాదాదిజుష్టస్య మతిరేవ హి సా భవేత్ ఇష్టాన్యేవ యథార్థాని విపరీతాని మన్యతే
వెగటు మొదలైన వాటితో బాధపడేవారి మనస్సు ఎలా మారిపోతుందో, అలాగే మనస్సు కూడా ఇష్టమైనవి, నిజమైనవి కాకపోయినా అవే అనిపిస్తుంది.
లోకస్య వ్యవహారేషు సృష్టేషు సహతే సదా ధర్మాధర్మఫలావాప్తౌ విష్ణురేవ నిబోధితః
లోక వ్యవహారాల్లో, సృష్టిలో, ధర్మాధర్మ ఫలాలను అనుభవించడంలో విష్ణువు ఒక్కడే నిలబడినవాడిగా తెలుసుకోబడతాడు.
అథానాదిత్వమస్యాస్తి సామాన్యాత్తు తదాత్మనా న హ్యస్య జీవితం దీర్ఘం దృష్టం దేహే తు కుత్రచిత్
ఇది ఆదిలేనిది, ఎందుకంటే ఇది అందరికీ సాధారణమైనది; ఏ శరీరంలోనైనా దీని ఆయుష్షు ఎక్కడా ఎక్కువగా కనిపించలేదు.
భవద్భిర్యస్య నో దృష్టమ్ అన్తరగ్రమథాపి వా దేహినాం ధర్మ ఏవైష క్వచిజ్జాయేత్కచిన్మ్రియేత్
ప్రాణులు పుట్టడమో, మరణించడమో కొందరికి కనబడుతుంది, మరికొందరికి కనపడదు. ఇదే వారి ధర్మం.
క్వచిద్గర్భగతో నశ్యేత్ క్వచిజ్ జీవేజ్జరామయః క్వచిత్సమాః శతం జీవేత్ క్వచిద్బాల్యే విపద్యతే
ఎప్పుడో కొంతమంది గర్భంలోనే నశిస్తారు, మరికొందరు వృద్ధాప్యంతో, వ్యాధులతో బాధపడుతూ జీవిస్తారు. ఇంకొందరు వందేళ్లు బతుకుతారు, ఇంకొందరు చిన్నపిల్లల వయసులోనే పోతారు.
శతాయుః పురుషో యస్తు సో ఽనన్తః స్వల్పజన్మనః జీవితో న మ్రియత్యగ్రే తస్మాత్సో ఽమర ఉచ్యతే
వందేళ్లు బతికినవాడు అనంతుడు అనబడతాడు. చిన్న వయసులోనే చనిపోయినవాడు ముందే మరణించాడని చెప్పరు, అందుకే అతనిని అమరుడు అంటారు.
అదృష్టజన్మనిధనా హ్య్ ఏవం విష్ణ్వాదయో మతాః ఏతత్సంశుద్ధమైశ్వర్యం సంసారే కో లభేదిహ
విష్ణువు వంటి వారు పుట్టడమూ, మరణమూ మనకు కనబడవు. ఇలాంటి పవిత్రమైన ఐశ్వర్యాన్ని ఈ లోకంలో ఎవరు పొందగలరు?
తత్ర క్షయాదియోగాత్తు నానాశ్చర్యస్వరూపిణి తస్మాద్దివశ్చరాన్సర్వాన్ మలినాన్స్వల్పభూతికాన్
అక్కడ నాశనం మొదలైన కారణాల వల్ల అనేక ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలు కనబడతాయి. అందుకే ఆ దేవతలు కూడా మలినులే, తక్కువ ఐశ్వర్యం కలవాళ్లే.
నాహం భద్రాః కిలేచ్ఛామి ఋతే శర్వాత్పినాకినః స్థితం చ తారతమ్యేన ప్రాణినాం పరమం త్విదమ్
ఓ మంగళకరులారా! శర్వుడైన పినాకిని తప్ప నాకు ఇంకేమీ కావాలి అనిపించదు. ప్రాణులందరిలో స్థిరంగా ఉన్నది ఇదే పరమమైనది.
ధీబలైశ్వర్యకార్యాదిప్రమాణం మహతాం మహత్ యస్మాన్న కించిదపరం సర్వం యస్మాత్ప్రవర్తతే
మహానుభావుల బుద్ధి, బలం, ఐశ్వర్యం, కార్యం అన్నీ గొప్పవే. వాటి వెలువడినదే అంతా, వేరే ఏదీ లేదు.
యస్యైశ్వర్యమనాద్యన్తం తమహం శరణం గతా ఏష మే వ్యవసాయశ్చ దీర్ఘో ఽతివిపరీతకః
ఆదిలోను, అంతంలోను లేని ఐశ్వర్యం కలవాడైన వాడిని నేను ఆశ్రయించాను. ఇది నా దీర్ఘమైన, దృఢమైన సంకల్పం.
యాత వా తిష్ఠతైవాథ మునయో మద్విధాయకాః ఏవం నిశమ్య వచనం దేవ్యా మునివరాస్తదా
మునులారా! మీ ఇష్టానుసారం పోయినా, మిగిలినా మీ ఇష్టం. ఈ దేవీ మాటలు విని ఆ మహామునులు—
ఆనన్దాశ్రుపరీతాక్షాః సస్వజుస్తాం తపస్వినీమ్ ఊచుశ్చ పరమప్రీతాః శైలజాం మధురం వచః
ఆనందబాష్పాలతో కళ్లు నిండిపోయి, ఆ తపస్సు చేసిన కన్యను ఆలింగనం చేసి, పరమానందంతో, శైలజకు మధురంగా పలికారు.
అత్యద్భుతాస్యహో పుత్రి జ్ఞానమూర్తిరివామలా ప్రసాదయతి నో భావం భవభావప్రతిశ్రయాత్
కన్యా! నీవెంత ఆశ్చర్యకరమై ఉన్నావు! నీవు జ్ఞానస్వరూపిణిలా నిర్మలంగా, భవభావంలో నిలిచి, మా హృదయాలను సంతోషపెట్టావు.
నను విద్మో వయం తస్య దేవస్యైశ్వర్యమద్భుతమ్ త్వన్నిశ్చయస్య దృఢతాం వేత్తుం వయమిహాగతాః
ఆ దేవుని అద్భుతమైన ఐశ్వర్యం మేము తెలుసు. నీ సంకల్పం ఎంత దృఢంగా ఉందో తెలుసుకోవడానికే మేము ఇక్కడికి వచ్చాము.
అచిరాదేవ తన్వఙ్గి కామస్తే ఽయం భవిష్యతి క్వాదిత్యస్య ప్రభా యాతి రత్నేభ్యః క్వ ద్యుతిః పృథక్
తక్కువ కాలంలోనే నీ కోరిక నెరవేరుతుంది, సన్నని దేహం కలదానివి. రత్నాల నుంచి సూర్యుని కాంతి ఎక్కడికి పోతుంది? ప్రకాశం ఎక్కడ వేరుగా ఉంటుంది?
కో ఽర్థో వర్ణాలికావ్యక్తః కథం త్వం గిరిశం వినా యామో నైకాభ్యుపాయనే తమభ్యర్థయితుం వయమ్
అర్థం లేని మాటలు చెప్పడం ఏమి ప్రయోజనం? గిరీశుడిని లేకుండా మనం ఎలా పోతాం? మాకు వేరే మార్గం లేదు, ఆయనను మనం వేడుకోవాలి.
అస్మాకమపి వై సో ఽర్థః సుతరాం హృది వర్తతే అతస్త్వమేవ సా బుద్ధిర్ యతో నీతిస్త్వమేవ హి
ఆ కోరిక మాకూ మనసులో బలంగా ఉంది. అందుకే నీవే జ్ఞానం, నీవే సరైన మార్గం.
అతో నిఃసంశయం కాయం శంకరో ఽపి విధాస్యతి ఇత్యుక్త్వా పూజితా యాతా మునయో గిరికన్యయా
అందువల్ల సందేహం లేకుండా శంకరుడే దీనిని నెరవేర్చుతాడు. ఇలా చెప్పి, శైలజ చేత పూజింపబడిన మునులు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.