కాసి కస్యాసి కల్యాణి కిమర్థం చాపి రోదిషి నైతదల్పమహం మన్యే కారణం లోకసున్దరి
నీవెవరు? ఎవరి కుమార్తె? శుభలక్షణాలూ కలిగినవాడివి. నీవు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఈ కారణం చిన్నది కాదని నేను అనుకోవడం లేదు, లోకసుందరి.
సా తస్య వచనం శ్రుత్వా ఉవాచ మధునా సహ రుదతీ శోకజననం శ్వసతీ దైన్యవర్ధనమ్
ఆమె అతని మాటలు విని, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, దుఃఖంతో ఊపిరి పీల్చుతూ, తన బాధను పెంచుకుంటూ సమాధానం చెప్పింది.
కామస్య దయితాం భార్యాం రతిం మాం విద్ధి సువ్రత గిరావస్మిన్మహాభాగ గిరిశస్తపసి స్థితః
మహానుభావా! నన్ను మన్మథుని ప్రియ భార్య రతిగా తెలుసుకో. గిరీశుడు తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.
తేన ప్రత్యూహరుష్టేన విస్ఫార్యాలోక్య లోచనమ్ దగ్ధో ఽసౌ ఝషకేతుస్తు మమ కాన్తో ఽతివల్లభః
ఆయన కోపంతో, కళ్లలో అగ్ని మెరిపించి, నా ప్రాణప్రియుడైన మత్స్యధ్వజుడు కాలిపోయాడు. అతడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
అహం తు శరణం యాతా తం దేవం భయవిహ్వలా స్తుతవత్యథ సంస్తుత్యా తతో మాం గిరిశో ఽబ్రవీత్
భయంతో వణిగి, ఆ దేవుని ఆశ్రయించాను. ఆయనను స్తుతించాను. నా ప్రార్థన విని, ఆ గిరీశుడు నాతో ఇలా అన్నాడు.
తుష్టో ఽహం కామదయితే కామో ఽయం తే భవిష్యతి త్వత్స్తుతిం చాప్యధీయానో నరో భక్త్యా మదాశ్రయః లప్స్యతే కాఙ్క్షితం కామం నివర్త్య మరణాదితః
కామదాయినీ! నేను సంతోషించాను. నీకు మళ్లీ మన్మథుడు లభిస్తాడు. నన్ను భక్తితో ఆశ్రయించి, నీ స్తోత్రాన్ని పఠించే వాడు కోరినది పొందుతాడు. మరణాన్ని కూడా దూరం చేసుకోగలడు.
ప్రతీక్షన్తీ చ తద్వాక్యమ్ ఆశావేశాదిభిర్హ్యహమ్ శరీరం పరిరక్షిష్యే కంచిత్కాలం మహాద్యుతే
ఆ మాటల కోసం ఆశతో, ఎదురుచూస్తూ, కొంతకాలం నా శరీరాన్ని కాపాడుకుంటాను, మహాతేజస్వీ.
ఇత్యుక్తస్తు తదా రత్యా శైలః సంభ్రమభీషితః పాణావాదాయ హి సుతాం గన్తుమైచ్ఛత్స్వకం పురమ్
రతిదేవి ఇలా చెప్పిన తర్వాత, హిమవంతుడు ఆందోళనతో, భయంతో తన కుమార్తెను చేతిపట్టి, తన నగరానికి వెళ్లాలని అనుకున్నాడు.
భావినో ఽవశ్యభావిత్వాద్ భవిత్రీ భూతభావినీ లజ్జమానా సఖిముఖైర్ ఉవాచ పితరం గిరిమ్
ఏం జరగబోతుందో తప్పనిసరిగా జరుగుతుందని తెలిసిన ఆమె, గతమూ భవిష్యత్తూ తెలిసినదానిగా, స్నేహితుల ద్వారా తండ్రైన హిమవంతుడికి సిగ్గుతో ఇలా చెప్పింది.
దుర్భాగ్యేణ శరీరేణ కిం మమానేన కారణమ్ కథం చ తాదృశం ప్రాప్తం సుఖం మే స పతిర్భవేత్
ఈ దురదృష్టమైన శరీరంతో నాకు కారణం ఏమిటి? నాకు ఇంత సుఖం ఎలా దక్కింది? నాకు ఇలాంటి భర్త ఎలా లభించబోతున్నాడు?
తపోభిః ప్రాప్యతే ఽభీష్టం నాసాధ్యం హి తపస్యతః దుర్భగత్వం వృథా లోకో వహతే సతి సాధనే
తపస్సుతో కోరినది సాధించవచ్చు. తపస్సు చేసే వారికి సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదు. సాధన ఉన్నా, లోకం వృథాగా దురదృష్టాన్ని భరిస్తోంది.
జీవితాద్దుర్భగాచ్ఛ్రేయో మరణం హ్యతపస్యతః భవిష్యామి న సందేహో నియమైః శోషయే తనుమ్
తపస్సు లేని వారికి బ్రతకడం కన్నా చనిపోవడమే మేలు. నేను నిస్సందేహంగా నియమాలతో నా శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తాను.
తపసి భ్రష్టసందేహ ఉద్యమో ఽర్థజిగీషయా సాహం తపః కరిష్యామి యదహం ప్రాప్య దుర్లభా
తపస్సు ద్వారా నా సందేహాలు తొలగిపోతాయని నమ్మి, సంపదను పొందాలనే ఆశతో నేను తపస్సు చేయబోతున్నాను. సాధారణంగా అందరికీ దొరకని దాన్ని పొందేందుకు ఈ తపస్సు చేస్తాను.
ఇత్యుక్తః శైలరాజస్తు దుహిత్రా స్నేహవిక్లవః ఉవాచ వాచా శైలేన్ద్రః స్నేహగద్గదవర్ణయా
అలా కుమార్తె చెప్పిన తర్వాత, పర్వతరాజు తన కుమార్తెపై ఉన్న ప్రేమతో హృదయం తడిసి, భావోద్వేగంతో మాటలు తడబడుతూ మాట్లాడాడు.
ఉమేతి చపలే పుత్రి న క్షమం తావకం వపుః సోఢుం క్లేశస్వరూపస్య తపసః సౌమ్యదర్శనే
ఓ ఉమా! నా చంచల కుమార్తె, నీ మృదువైన రూపం తపస్సు వల్ల కలిగే కష్టాలను భరించలేదు, మృదుముఖి!
భావీన్యభివిచార్యాణి పదార్థాని సదైవ తు భావినో ఽర్థా భవన్త్యేవ హఠేనానిచ్ఛతో ఽపి వా
భవిష్యత్తులో జరిగే విషయాలను ఎప్పుడూ ఆలోచించాలి. విధి వశంగా జరిగేవి, మనకు ఇష్టమైనా ఇష్టపడకపోయినా, బలవంతంగా జరిగిపోతాయి.
తస్మాన్న తపసా తే ఽస్తి బాలే కించిత్ప్రయోజనమ్ భవనాయైవ గచ్ఛామశ్ చిన్తయిష్యామి తత్ర వై
అందువల్ల, బాలికా! నీకు తపస్సు వల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనం లేదు. మనం ఇంటికి వెళ్దాం, అక్కడ నేను ఈ విషయాన్ని ఆలోచిస్తాను.
ఇత్యుక్తా తు యదా నైవ గుహాయాభ్యేతి శైలజా తతః స చిన్తయావిష్టో దుహితాం ప్రశశంస చ
అలా అన్నా కూడా, ఆమె గుహ నుండి బయటకు రాకపోయినప్పుడు, పర్వతకన్య అయిన ఆమెను ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, తన కుమార్తెను ప్రశంసించాడు.
తతో ఽన్తరిక్షే దివ్యా వాగ్ అభూద్భువనభూతలే ఉమేతి చపలే పుత్రి త్వయోక్తా తనయా తతః
ఆ సమయంలో, ఆకాశంలో నుంచి భూమిపై దివ్యమైన స్వరం వినిపించింది: 'ఓ ఉమా! నా చంచల కుమార్తె, నిన్ను నీ తండ్రి ఈ పేరుతో పిలిచాడు.'
ఉమేతి నామ తేనాస్యా భువనేషు భవిష్యతి సిద్ధిం చ మూర్తిమత్యేషా సాధయిష్యతి చిన్తితామ్
ఈ 'ఉమా' అనే పేరుతో ఆమె లోకాలన్నింటిలో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ఆమె తన శరీరంతో కోరుకున్న ఫలితాన్ని సాధిస్తుంది.
ఇతి శ్రుత్వా తు వచనమ్ ఆకాశాత్కాశపాణ్డురః అనుజ్ఞాయ సుతాం శైలో జగామాశు స్వమన్దిరమ్
ఆ ఆకాశవాణిని విని, ఆకాశంలా తెల్లబడిన పర్వతరాజు తన కుమార్తెకు అనుమతి ఇచ్చి, త్వరగా తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
శైలజాపి యయౌ శైలమ్ అగమ్యమపి దైవతైః సఖీభ్యామనుయాతా తు నియతా నగరాజజా
పర్వతకన్య అయిన ఆమె, దేవతలకూ అందని ఆ పర్వతాన్ని తన స్నేహితులతో కలిసి, పట్టణరాజు కుమార్తెగా ధైర్యంగా చేరింది.
శృఙ్గం హిమవతః పుణ్యం నానాధాతువిభూషితమ్ దివ్యపుష్పలతాకీర్ణం సిద్ధగన్ధర్వసేవితమ్
ఆమె హిమవంతుని పవిత్రమైన శిఖరాన్ని చేరింది. అది ఎన్నో ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, దివ్యమైన పుష్పలతలతో కప్పబడి, సిద్ధులు, గంధర్వులు సేవించే స్థలంగా ఉంది.
నానామృగగణాకీర్ణం భ్రమరోద్ఘుష్టపాదపమ్ దివ్యప్రస్రవణోపేతం దీర్ఘికాభిరలంకృతమ్
అక్కడ అనేక జంతువుల సమూహాలతో నిండిపోయి, తేనెటీగలతో మారుమోగే చెట్లతో, దివ్యమైన జలధారలతో, సరస్సులతో అలంకరించబడి ఉంది.
నానాపక్షిగణాకీర్ణం చక్రవాకోపశోభితమ్ జలజస్థలజైః పుష్పైః ప్రోత్ఫుల్లైరుపశోభితమ్
అనేక రకాల పక్షుల గుంపులతో నిండిపోయి, చక్రవాక పక్షులతో అందంగా, నీటిలోనూ భూమిపైన పుష్పించిన పువ్వులతో అలంకరించబడి ఉంది.
చిత్రకన్దరసంస్థానం గుహాగృహమనోహరమ్ విహఙ్గసంఘసంజుష్టం కల్పపాదపసంకటమ్
అందమైన గుహలతో, ఆకర్షణీయమైన నివాసాల్లా ఉండి, పక్షుల గుంపులతో కళకళలాడుతూ, కల్పవృక్షాలతో ఘనంగా ఉంది.
తత్రాపశ్యన్మహాశాఖం శాఖినం హరితచ్ఛదమ్ సర్వర్తుకుసుమోపేతం మనోరథశతోజ్జ్వలమ్
అక్కడ ఆమె విస్తారమైన కొమ్మలతో, ఆకుపచ్చ ఆకులతో, అన్ని కాలాల్లో పుష్పించే పువ్వులతో, అనేక కోరికలకు ప్రతీకగా మెరిసే ఒక గొప్ప వృక్షాన్ని చూసింది.
నానాపుష్పసమాకీర్ణం నానావిధఫలాన్వితమ్ నతం సూర్యస్య రుచిభిర్ భిన్నసంహృతపల్లవమ్
అది అనేక రకాల పువ్వులతో, విభిన్నమైన ఫలాలతో నిండిపోయి, సూర్యకిరణాల తాకిడితో వంగిన ఆకులు కలగలిపి మెరిసిపోతున్నది.
తత్రామ్బరాణి సంత్యజ్య భూషణాని చ శైలజా సంవీతా వల్కలైర్దివ్యైర్ దర్భనిర్మితమేఖలా
అక్కడ పర్వతకన్య తన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు తీసేసి, దివ్యమైన వల్కలాలతో కప్పుకుని, దర్భతో చేసిన మెడబండను ధరించింది.
త్రిఃస్నాతా పాటలాహారా బభూవ శరదాం శతమ్ శతమేకేన శీర్ణేన పర్ణేనావర్తయత్తదా
మూడు సార్లు స్నానం చేసి, పల్చని ఆహారం తింటూ, వంద శరద్కాలాలు గడిపింది. ప్రతి సారి ఒక్క వాడిపోయిన ఆకుతోనే జీవించేది.