ప్రభుః ప్రియాయాః ప్రసవః ప్రియాణాం ప్రణీతపర్యాయపరాపరార్థః త్వమేవమేకో భువనస్య నాథో దయాలురున్మూలితభక్తభీతిః
ప్రభూ! ప్రియుల జననానికి నీవే మూలకారణం, అన్ని పరిణామాలకు, అర్థాలకు నీవే నిర్వాహకుడవు. నీవే ప్రపంచానికి అధిపతి, దయామయుడవు, భక్తుల భయాన్ని పూర్తిగా తొలగించే వాడవు.
ఇత్థం స్తుతః శంకర ఈడ్య ఈశో వృషాకపిర్మన్మథకాన్తయా తు తుతోష దోషాకరఖణ్డధారీ ఉవాచ చైనాం మధురం నిరీక్ష్య
ఇలా మన్మథుని ప్రియురాలు స్తుతించినప్పుడు, శంకరుడు, పూజ్యుడైన, వృషధ్వజుడైన, చంద్రధారి అయిన భగవంతుడు సంతోషించి, మధురంగా చూచి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
భవితేతి చ కామో ఽయం కాలాత్కాన్తో ఽచిరాదపి అనఙ్గ ఇతి లోకేషు స విఖ్యాతిం గమిష్యతి
ఈ కామదేవుడు కాలానుగుణంగా మళ్లీ జన్మించి, త్వరలోనే మళ్లీ అందంగా మారతాడు. లోకాల్లో అతడు అనంగుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతాడు.
ఇత్యుక్తా శిరసావన్ద్య గిరిశం కామవల్లభా జగామోపవనం రమ్యం రతిస్తు హిమభూభృతః
ఇలా గిరీశుడు చెప్పిన తరువాత, కామదేవుని ప్రియురాలు తన తల వంచి నమస్కరించి, హిమవంతుని భార్య అయిన రతి, ఆహ్లాదకరమైన ఒక ఉద్యానవనానికి వెళ్లింది.
రురోద చాపి బహుశో దీనా రమ్యే స్థలే తు సా మరణవ్యవసాయాత్తు నివృత్తా సా హరాజ్ఞయా
ఆమె ఆ అందమైన ప్రదేశంలో ఎన్నోసార్లు బాధతో ఏడ్చింది. కానీ హరిదేవుని ఆజ్ఞతో, మరణించాలని తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని వదిలేసింది.
అథ నారదవాక్యేన చోదితో హిమభూధరః కృతాభరణసంస్కారాం కృతకౌతుకమఙ్గలామ్
ఆ తర్వాత నారదుని మాటలతో ప్రేరేపించబడిన హిమవంతుడు తన కుమార్తెను అలంకరించి, ఉత్సవాలు, మంగళకార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.
స్వర్గపుష్పకృతాపీడాం శుభ్రచీనాంశుకామ్బరామ్ శరాభ్యాం సంయుతాం శైలో గృహీత్వా స్వసుతాం తతః
ఆమె తలపై స్వర్గపు పుష్పాల కిరీటం పెట్టి, మెరిసే చైనా పట్టుచీర కప్పించి, బాణాలతో కూడిన తన కుమార్తెను హిమవంతుడు తీసుకున్నాడు.
జగామ శుభయోగేన తదా సమ్పూర్ణమానసః సకాననాన్యుపాక్రమ్య వనాన్యుపవనాని చ
శుభసంకల్పంతో, సంతోషంతో నిండిన హృదయంతో, అడవులు, ఉద్యానవనాలు దాటి ప్రయాణమయ్యాడు.
దదర్శ రుదతీం నారీమ్ అప్రతర్క్యమహౌజసమ్ రూపేణాసదృశీం లోకే రమ్యేషు వనసానుషు
అప్పుడు, అడవి అందమైన కొండదారుల్లో, లోకంలో ఎవరికీ లేని రూపంతో, అపారమైన శక్తి కలిగిన, ఏడుస్తున్న ఒక స్త్రీని చూశాడు.
కౌతుకేన పరామృశ్య తాం దృష్ట్వా రుదతీం గిరిః ఉపసర్ప్య తతస్తస్యా నికటే సో ఽభ్యపృచ్ఛత
ఆమె ఏడుస్తున్నదాన్ని చూసి, ఆశ్చర్యంతో హిమవంతుడు దగ్గరికి వెళ్లి, ఆమెను ప్రశ్నించేందుకు సమీపించాడు.
కాసి కస్యాసి కల్యాణి కిమర్థం చాపి రోదిషి నైతదల్పమహం మన్యే కారణం లోకసున్దరి
నీవెవరు? ఎవరి కుమార్తె? శుభలక్షణాలూ కలిగినవాడివి. నీవు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? ఈ కారణం చిన్నది కాదని నేను అనుకోవడం లేదు, లోకసుందరి.
సా తస్య వచనం శ్రుత్వా ఉవాచ మధునా సహ రుదతీ శోకజననం శ్వసతీ దైన్యవర్ధనమ్
ఆమె అతని మాటలు విని, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, దుఃఖంతో ఊపిరి పీల్చుతూ, తన బాధను పెంచుకుంటూ సమాధానం చెప్పింది.
కామస్య దయితాం భార్యాం రతిం మాం విద్ధి సువ్రత గిరావస్మిన్మహాభాగ గిరిశస్తపసి స్థితః
మహానుభావా! నన్ను మన్మథుని ప్రియ భార్య రతిగా తెలుసుకో. గిరీశుడు తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.
తేన ప్రత్యూహరుష్టేన విస్ఫార్యాలోక్య లోచనమ్ దగ్ధో ఽసౌ ఝషకేతుస్తు మమ కాన్తో ఽతివల్లభః
ఆయన కోపంతో, కళ్లలో అగ్ని మెరిపించి, నా ప్రాణప్రియుడైన మత్స్యధ్వజుడు కాలిపోయాడు. అతడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
అహం తు శరణం యాతా తం దేవం భయవిహ్వలా స్తుతవత్యథ సంస్తుత్యా తతో మాం గిరిశో ఽబ్రవీత్
భయంతో వణిగి, ఆ దేవుని ఆశ్రయించాను. ఆయనను స్తుతించాను. నా ప్రార్థన విని, ఆ గిరీశుడు నాతో ఇలా అన్నాడు.
తుష్టో ఽహం కామదయితే కామో ఽయం తే భవిష్యతి త్వత్స్తుతిం చాప్యధీయానో నరో భక్త్యా మదాశ్రయః లప్స్యతే కాఙ్క్షితం కామం నివర్త్య మరణాదితః
కామదాయినీ! నేను సంతోషించాను. నీకు మళ్లీ మన్మథుడు లభిస్తాడు. నన్ను భక్తితో ఆశ్రయించి, నీ స్తోత్రాన్ని పఠించే వాడు కోరినది పొందుతాడు. మరణాన్ని కూడా దూరం చేసుకోగలడు.
ప్రతీక్షన్తీ చ తద్వాక్యమ్ ఆశావేశాదిభిర్హ్యహమ్ శరీరం పరిరక్షిష్యే కంచిత్కాలం మహాద్యుతే
ఆ మాటల కోసం ఆశతో, ఎదురుచూస్తూ, కొంతకాలం నా శరీరాన్ని కాపాడుకుంటాను, మహాతేజస్వీ.
ఇత్యుక్తస్తు తదా రత్యా శైలః సంభ్రమభీషితః పాణావాదాయ హి సుతాం గన్తుమైచ్ఛత్స్వకం పురమ్
రతిదేవి ఇలా చెప్పిన తర్వాత, హిమవంతుడు ఆందోళనతో, భయంతో తన కుమార్తెను చేతిపట్టి, తన నగరానికి వెళ్లాలని అనుకున్నాడు.
భావినో ఽవశ్యభావిత్వాద్ భవిత్రీ భూతభావినీ లజ్జమానా సఖిముఖైర్ ఉవాచ పితరం గిరిమ్
ఏం జరగబోతుందో తప్పనిసరిగా జరుగుతుందని తెలిసిన ఆమె, గతమూ భవిష్యత్తూ తెలిసినదానిగా, స్నేహితుల ద్వారా తండ్రైన హిమవంతుడికి సిగ్గుతో ఇలా చెప్పింది.
దుర్భాగ్యేణ శరీరేణ కిం మమానేన కారణమ్ కథం చ తాదృశం ప్రాప్తం సుఖం మే స పతిర్భవేత్
ఈ దురదృష్టమైన శరీరంతో నాకు కారణం ఏమిటి? నాకు ఇంత సుఖం ఎలా దక్కింది? నాకు ఇలాంటి భర్త ఎలా లభించబోతున్నాడు?
తపోభిః ప్రాప్యతే ఽభీష్టం నాసాధ్యం హి తపస్యతః దుర్భగత్వం వృథా లోకో వహతే సతి సాధనే
తపస్సుతో కోరినది సాధించవచ్చు. తపస్సు చేసే వారికి సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదు. సాధన ఉన్నా, లోకం వృథాగా దురదృష్టాన్ని భరిస్తోంది.
జీవితాద్దుర్భగాచ్ఛ్రేయో మరణం హ్యతపస్యతః భవిష్యామి న సందేహో నియమైః శోషయే తనుమ్
తపస్సు లేని వారికి బ్రతకడం కన్నా చనిపోవడమే మేలు. నేను నిస్సందేహంగా నియమాలతో నా శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తాను.
తపసి భ్రష్టసందేహ ఉద్యమో ఽర్థజిగీషయా సాహం తపః కరిష్యామి యదహం ప్రాప్య దుర్లభా
తపస్సు ద్వారా నా సందేహాలు తొలగిపోతాయని నమ్మి, సంపదను పొందాలనే ఆశతో నేను తపస్సు చేయబోతున్నాను. సాధారణంగా అందరికీ దొరకని దాన్ని పొందేందుకు ఈ తపస్సు చేస్తాను.
ఇత్యుక్తః శైలరాజస్తు దుహిత్రా స్నేహవిక్లవః ఉవాచ వాచా శైలేన్ద్రః స్నేహగద్గదవర్ణయా
అలా కుమార్తె చెప్పిన తర్వాత, పర్వతరాజు తన కుమార్తెపై ఉన్న ప్రేమతో హృదయం తడిసి, భావోద్వేగంతో మాటలు తడబడుతూ మాట్లాడాడు.
ఉమేతి చపలే పుత్రి న క్షమం తావకం వపుః సోఢుం క్లేశస్వరూపస్య తపసః సౌమ్యదర్శనే
ఓ ఉమా! నా చంచల కుమార్తె, నీ మృదువైన రూపం తపస్సు వల్ల కలిగే కష్టాలను భరించలేదు, మృదుముఖి!
భావీన్యభివిచార్యాణి పదార్థాని సదైవ తు భావినో ఽర్థా భవన్త్యేవ హఠేనానిచ్ఛతో ఽపి వా
భవిష్యత్తులో జరిగే విషయాలను ఎప్పుడూ ఆలోచించాలి. విధి వశంగా జరిగేవి, మనకు ఇష్టమైనా ఇష్టపడకపోయినా, బలవంతంగా జరిగిపోతాయి.
తస్మాన్న తపసా తే ఽస్తి బాలే కించిత్ప్రయోజనమ్ భవనాయైవ గచ్ఛామశ్ చిన్తయిష్యామి తత్ర వై
అందువల్ల, బాలికా! నీకు తపస్సు వల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనం లేదు. మనం ఇంటికి వెళ్దాం, అక్కడ నేను ఈ విషయాన్ని ఆలోచిస్తాను.
ఇత్యుక్తా తు యదా నైవ గుహాయాభ్యేతి శైలజా తతః స చిన్తయావిష్టో దుహితాం ప్రశశంస చ
అలా అన్నా కూడా, ఆమె గుహ నుండి బయటకు రాకపోయినప్పుడు, పర్వతకన్య అయిన ఆమెను ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, తన కుమార్తెను ప్రశంసించాడు.
తతో ఽన్తరిక్షే దివ్యా వాగ్ అభూద్భువనభూతలే ఉమేతి చపలే పుత్రి త్వయోక్తా తనయా తతః
ఆ సమయంలో, ఆకాశంలో నుంచి భూమిపై దివ్యమైన స్వరం వినిపించింది: 'ఓ ఉమా! నా చంచల కుమార్తె, నిన్ను నీ తండ్రి ఈ పేరుతో పిలిచాడు.'
ఉమేతి నామ తేనాస్యా భువనేషు భవిష్యతి సిద్ధిం చ మూర్తిమత్యేషా సాధయిష్యతి చిన్తితామ్
ఈ 'ఉమా' అనే పేరుతో ఆమె లోకాలన్నింటిలో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ఆమె తన శరీరంతో కోరుకున్న ఫలితాన్ని సాధిస్తుంది.