యాపి స్యాత్పూర్ణసర్వాఢ్యా పతిపుత్రధనాదిభిః కిం పునర్దుర్భగా హీనా పతిపుత్రధనాదిభిః
ఆమెకు భర్త, కుమారులు, ధనం అన్నీ ఉన్నా, ఇంకా ఏముంది? ఇవన్నీ లేకపోతే, ఆ దురదృష్టవంతురాలికి పరిస్థితి ఎంత దయనీయంగా ఉంటుంది!
త్వం చోక్తవాన్సుతాయా మే శరీరే దోషసంగ్రహమ్ అహో ముహ్యామి శుష్యామి గ్లామి సీదామి నారద
నీవు నా కుమార్తె శరీరంలో ఎన్నో దోషాలు ఉన్నాయని చెప్పావు. నారదా! నేను మూర్ఛించిపోతున్నాను, నా మనస్సు వాడిపోతుంది, నేను అలసిపోతున్నాను, దిగజారిపోతున్నాను.
అయుక్తమథ వక్తవ్యమ్ అప్రాప్యమపి సాంప్రతమ్ అనుగ్రహేణ మే ఛిన్ద్ధి దుఃఖం కన్యాశ్రయం మునే
ఇప్పుడు అనవసరమైన మాటలు చెప్పడం సరికాదు, సాధ్యం కానిది కోరడం కూడా తగదు. మునీశ్వరా! నీ దయతో నాకు కుమార్తె వల్ల వచ్చిన ఈ దుఃఖాన్ని తొలగించు.
పరిచ్ఛిన్నే ఽప్యసందిగ్ధే మనః పరిభవాశ్రయమ్ తృష్ణా ముష్ణాతి నిష్ణాతా ఫలలోభాశ్రయాశుభా
మనస్సు స్పష్టంగా, సందేహం లేకుండా ఉన్నా కూడా, అది అవమానానికి గురవుతుంది. ఫలితాలపై ఆశతో కలిగే తృష్ణ, మనస్సును పట్టుకుని చెడదారి పడేస్తుంది.
స్త్రీణాం హి పరమం జన్మ కులానాముభయాత్మనామ్ ఇహాముత్ర సుఖాయోక్తం సత్పతిప్రాప్తిసంజ్ఞితమ్
స్త్రీలకు, whether they are from a good family or an ordinary one, ఇహపర లోకాల్లో సుఖం కోసం, మంచి భర్తను పొందడమే ఉత్తమ జన్మగా చెప్పబడింది.
దుర్లభః సత్పతిః స్త్రీణాం విగుణో ఽపి పతిః కిల న ప్రాప్యతే వినా పుణ్యైః పతిర్నార్యా కదాచన
స్త్రీలకు మంచి భర్త దొరకడం చాలా అరుదు. కొద్దిగా గుణాలు లేని భర్త కూడా దొరకడం కష్టం. పుణ్యం లేకుండా స్త్రీకి భర్త ఎప్పుడూ దొరకదు.
యతో నిఃసాధనో ధర్మః పరిమాణోజ్ఝితా రతిః ధనం జీవితపర్యాప్తం పత్యౌ నార్యాః ప్రతిష్ఠితమ్
ధర్మం చేయడానికి ఏవైనా సౌకర్యాలు లేకపోయినా, ఆనందం పరిమితి లేకుండా ఉన్నా, సంపద జీవితం సాగించడానికి సరిపోతే, భార్యకు భర్తే ఆధారం అవుతాడు.
నిర్ధనో దుర్భగో మూర్ఖః సర్వలక్షణవర్జితః దైవతం పరమం నార్యాః పతిరుక్తః సదైవ హి
ధనం లేని, దురదృష్టవంతుడైన, మూర్ఖుడైన, అన్ని లక్షణాలు లేని భర్తను దేవతలు ఎప్పుడూ భార్యకు పరమమైనవాడిగా చెప్పారు.
త్వయా చోక్తం హి దేవర్షే న జాతో ఽస్యాః పతిః కిల ఏతద్దౌర్భాగ్యమతులమ్ అసంఖ్యం గురు దుఃసహమ్
దేవర్షీ, మీరు చెప్పినట్టు, ఈమెకు భర్త జన్మించలేదని మీరు చెప్పారు. ఈ అపూర్వమైన దురదృష్టం ఎంతో భారంగా, అనేకంగా, భరించలేనిదిగా ఉంది.
చరాచరే భూతసర్గే యదద్యాపి చ నో మునే న స జాత ఇతి బ్రూషే తేన మే వ్యాకులం మనః
జంతువులూ, అజంతువులూ సృష్టిలోనూ, మునీశ్వరా, మీరు ఇప్పటికీ అతడు జన్మించలేదని చెప్పారు. అందువల్ల నా మనస్సు కలవరపడుతోంది.
మనుష్యదేవజాతీనాం శుభాశుభనివేదకమ్ లక్షణం హస్తపాదాదౌ విహితైర్లక్షణైః కిల
మనుషులు, దేవతలలో శుభాశుభ ఫలితాలను తెలియజేసే లక్షణాలు చేతులు, కాళ్లలో ఉండే గుర్తుల ద్వారానే నిర్ణయించబడతాయని చెప్పబడింది.
సేయమ్ ఉత్తానహస్తేతి త్వయోక్తా మునిపుంగవ ఉత్తానహస్తతా ప్రోక్తా యాచతామేవ నిత్యదా
ఈమెను 'పొడవుగా చేతులు ఉంచినది' అని మీరు చెప్పారు, మునిశ్రేష్ఠా. చేతులు పైకి ఉంచడం ఎప్పుడూ అడిగేవారికి మాత్రమే సంబంధించినదిగా చెప్పబడింది.
శుభోదయానాం ధన్యానాం న కదాచిత్ప్రయచ్ఛతామ్ స్వఛాయయాస్యాశ్చరణౌ త్వయోక్తౌ వ్యభిచారిణౌ
శుభజన్మ కలిగి, ధన్యులై, ఎప్పుడూ ఎవరికీ ఇవ్వని వారికి, ఆమె కాళ్లు తన నీడతో వ్యభిచారిణిలుగా ఉంటాయని మీరు చెప్పారు.
తత్రాపి శ్రేయసాం హ్యాశా మునే న ప్రతిభాతి నః శరీరలక్షణాశ్చాన్యే పృథక్ఫలనివేదినః
అక్కడ కూడా, మునీశ్వరా, మాకు మంచి ఆశ కనిపించదు. ఇతర శరీర లక్షణాలు వేర్వేరుగా వేరు ఫలితాలను తెలియజేస్తాయి.
సౌభాగ్యధనపుత్రాయుః పతిలాభానుశంసనమ్ తైశ్చ సర్వైర్విహీనేయం త్వమాత్థ మునిపుంగవ
సౌభాగ్యం, ధనం, కుమారులు, ఆయుష్షు, భర్తను పొందడం వంటి లక్షణాలన్నింటినీ ఈమెకి లేవని, మునిశ్రేష్ఠా, మీరు చెప్పారు.
త్వం మే సర్వం విజానాసి సత్యవాగసి చాప్యతః ముహ్యామి మునిశార్దూల హృదయం దీర్యతీవ మే
మీరు నా గురించి అన్నీ తెలుసు, ఎప్పుడూ నిజం మాట్లాడుతారు. మునులలో సింహుడా, నేను అయోమయంగా ఉన్నాను, నా హృదయం విరిగిపోతున్నట్లుగా ఉంది.
ఇత్యుక్త్వా విరతః శైలో మహాదుఃఖవిచారణాత్ శ్రుత్వైతదఖిలం తస్మాచ్ ఛైలరాజముఖామ్బుజాత్ స్మితపూర్వమువాచేదం నారదో దేవచోదితః
ఇలా చెప్పి, శైలుడు ఆ గొప్ప దుఃఖాన్ని ఆలోచించడం మానేశాడు. శైలరాజుని ముఖకమలంనుండి ఇవన్నీ విని, దేవతల ప్రేరణతో నారదుడు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
హర్షస్థానే ఽపి మహతి త్వయా దుఃఖం నిరూప్యతే అపరిచ్ఛిన్నవాక్యార్థే మోహం యాసి మహాగిరే
ఎంత పెద్ద ఆనందం ఉన్నా, నువ్వు దుఃఖాన్ని వివరించావు. నీ మాటల అర్థం స్పష్టంగా లేక, నీవు అయోమయానికి లోనవుతున్నావు, మహాగిరీ.
ఇమాం శృణు గిరం మత్తో రహస్యపరినిష్ఠితామ్ సమాహితో మహాశైల మయోక్తస్య విచారణే
ఈ రహస్యమైన మాటను నా నుండి విను, మహాశైలా. నేను చెప్పిన విషయాన్ని మనస్సు పెట్టి విను.
న జాతో ఽస్యాః పతిర్దేవ్యా యన్మయోక్తం హిమాచల న స జాతో మహాదేవో భూతభవ్యభవోద్భవః శరణ్యః శాశ్వతః శాస్తా శంకరః పరమేశ్వరః
హిమాచలా, ఈ దేవికి భర్త జన్మించలేదని నేను చెప్పింది, మహాదేవుడు — గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు మూలమైన, శరణ్యుడు, శాశ్వతుడు, ఉపదేశకుడు, శంకరుడు, పరమేశ్వరుడు — జన్మించడు అని అర్థం.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రమునయో జన్మమృత్యుజరార్దితాః తస్యైతే పరమేశస్య సర్వే క్రీడనకా గిరే
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, మునులు — జననం, మరణం, వృద్ధాప్యంతో బాధపడేవారు — వారందరూ ఆ పరమేశ్వరునికి కేవలం ఆటబొమ్మలే, ఓ పర్వతా.
ఆస్తే బ్రహ్మా తదిచ్ఛాతః సమ్భూతో భువనప్రభుః విష్ణుర్యుగే యుగే జాతో నానాజాతిర్మహాతనుః
బ్రహ్మా ఆయన సంకల్పంతో పుట్టి, లోకాల అధిపతిగా ఉంటాడు. విష్ణువు ప్రతి యుగంలో, అనేక రూపాలతో, గొప్ప శరీరంతో జన్మిస్తాడు.
మన్యసే మాయయా జాతం విష్ణుం చాపి యుగే యుగే ఆత్మనో న వినాశో ఽస్తి స్థావరాన్తే ఽపి భూధర
ప్రతి యుగంలో విష్ణువు మాయతో జన్మిస్తాడని నువ్వు అనుకుంటున్నావు. కానీ స్థావరాల అంతంలో కూడా ఆత్మకి నాశనం ఉండదు, ఓ పర్వతా.
సంసారే జాయమానస్య భ్రియమాణస్య దేహినః నశ్యతే దేహ ఏవాత్ర నాత్మనో నాశ ఉచ్యతే
సంసారంలో జన్మించే, శరీరాన్ని ధరించే వారికి, ఇక్కడ శరీరమే నశిస్తుంది. ఆత్మకు నాశనం లేదని చెప్పబడింది.
బ్రహ్మాదిస్థావరాన్తో ఽయం సంసారో యః ప్రకీర్తితః స జన్మమృత్యుదుఃఖార్తో హ్య్ అవశః పరివర్తతే
బ్రహ్మ మొదలుకొని చెట్ల వరకు ఈ సంసారం జననం, మరణం, బాధలతో నిండినది. ఎవ్వరూ తప్పించుకోలేరు, ఎప్పటికప్పుడు తిరుగుతూనే ఉంటుంది.
మహాదేవో ఽచలః స్థాణుర్ న జాతో జనకో ఽజరః భవిష్యతి పతిః సో ఽస్యా జగన్నాథో నిరామయః
మహాదేవుడు మారని వాడు, స్థిరుడు, జన్మించని వాడు, సృష్టికర్త, వయస్సు లేని వాడు; భవిష్యత్తులో కూడా ఈ జగత్తుకు యజమాని, బాధలేమి గల ప్రభువుగా ఉంటాడు.
యదుక్తం చ మయా దేవీ లక్షణైర్వర్జితా తవ శృణు తస్యాపి వాక్యస్య సమ్యక్త్వేన విచారణమ్
దేవీ, నీ లక్షణాలు లేవని నేను చెప్పిన మాట గురించి కూడా, ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే సరి అయిన వివరణను విను.
లక్షణం దైవికో హ్యఙ్కః శరీరావయవాశ్రయః సర్వాయుర్ధనసౌభాగ్యపరిమాణప్రకాశకః
దైవ లక్షణం అనగా శరీర లక్షణాల ఆధారంగా ఉండే గుర్తు; అది ఆయుష్షు, ధనం, అదృష్టం ఎంత ఉందో తెలియజేస్తుంది.
అనన్తస్యాప్రమేయస్య సౌభాగ్యస్యాస్య భూధర నైవాఙ్కో లక్షణాకారః శరీరే సంవిధీయతే
ఓ పర్వతా, ఈ అనంతమైన, కొలవలేని అదృష్టానికి శరీరంపై ఎలాంటి గుర్తు లేదా లక్షణం ఉండదు.
అతో ఽస్యా లక్షణం గాత్రే శైల నాస్తి మహామతే యథాహముక్తవానస్యా హ్య్ ఉత్తానకరతాం సదా
కాబట్టి, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నేను చెప్పినట్లే ఆమె శరీరంపై లక్షణం లేదు; అయినా ఆమె చేతి ఎప్పుడూ తెరిచి ఉంటుంది.