నారీ యాభర్తృకాకస్మాత్ తనుస్తే త్యక్తభూషణా న రాజతే తథా శక్ర మ్లానవక్త్రశిరోరుహా
భర్తను ఏదైనా కారణంగా కోల్పోయిన, ఆభరణాలు తీసేసిన స్త్రీ ఎలా ప్రకాశించదో, అలాగే ఇంద్రా! నీవు మ్లానమైన ముఖంతో, వాలిపోయిన జుట్టుతో కనిపిస్తున్నావు.
హుతాశనవిముక్తో ఽపి న ధూమేన విరాజసే భస్మనేవ ప్రతిచ్ఛన్నో దగ్ధదావశ్చిరోషితః
నీవు అగ్ని నుండి విడిపోయినా, పొగతో ప్రకాశించవు. బూడిదతో కప్పబడినవాడు ఎలా మెరచిపోరో, కాలిపోయిన అడవి ఎప్పటికీ వెలిసిపోనట్లే.
యమామయమయే నైవ శరీరే త్వం విరాజసే దణ్డస్యాలమ్బనేనేవ హ్య్ అకృచ్ఛ్రస్తు పదే పదే
రోగం, మరణం పట్టిన శరీరంలో నీవు ప్రకాశించవు; ప్రతి అడుగులో కష్టం లేకుండా దండం నిన్ను నడిపించలేనట్లే ఇది.
రజనీచరనాథో ఽపి కిం భీత ఇవ భాషసే రాక్షసేన్ద్ర క్షతారాతే త్వమరాతిక్షతో యథా
రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులకు నీవు అధిపతి అయినా, రాక్షసేంద్రా! ఎందుకు భయపడినట్టు మాట్లాడుతున్నావు? శత్రువు చేత గాయపడినవాడిలా కనిపిస్తున్నావు.
తనుస్తే వరుణోచ్ఛుష్కా పరీతస్యేవ వహ్నినా విముక్తరుధిరం పాశం ఫణిభిః ప్రవిలోకయన్
నీ శరీరం వరుణుని వలె ఎండిపోయింది, చుట్టూ అగ్ని ఉన్నట్టు ఉంది; రక్తం లేకుండా, పాము లాంటి పాశాన్ని చూస్తున్నావు.
వాయో భవాన్ విచేతస్కస్ త్వం స్నిగ్ధైరివ నిర్జితః కిం త్వం బిభేషి ధనద సంన్యస్యైవ కుబేరతామ్
వాయువూ! నీవు మౌనంగా, బలహీనంగా ఉన్నావు, మృదువైనవారు నిన్ను జయించినట్టు ఉంది; ధనదా! నీ కుబేర పదవిని వదిలి ఎందుకు భయపడుతున్నావు?
రుద్రాస్త్రిశూలినః సన్తో వదధ్వం బహుశూలతామ్ భవన్తః కేన తత్క్షిప్తం తేజస్తు భవతామపి
రుద్రులారా! త్రిశూలధారులు మీరు, మీ వద్ద ఎన్నో ఆయుధాలు ఉన్నాయని చెప్పండి; మీలో ఎవరి వల్ల మీ తేజస్సు తగ్గిపోయిందో చెప్పండి.
అకించిత్కరతాం యాతః కరస్తే న విభాసతే అలం నీలోత్పలాభేన చక్రేణ మధుసూదన
మధుసూదనా! నీ చెయ్యి బలహీనమై, మెరుపు కోల్పోయింది; నీలకమలంలాంటి చక్రాన్ని ఇక పట్టుకోవడం అవసరం లేదు.
కిం త్వయానుదరాలీనభువనప్రవిలోకనమ్ క్రియతే స్తిమితాక్షేణ భవతా విశ్వతోముఖ
విశ్వముఖా! నీవు నీ చూపును తగ్గించి, కళ్లను కదలకుండా, ఈ లోకాన్ని ఎందుకు చూస్తున్నావు?
ఏవముక్తాః సురాస్తేన బ్రహ్మణా బ్రహ్మమూర్తినా వాచాం ప్రధానభూతత్వాన్ మారుతం తమచోదయన్
అప్పుడు బ్రహ్మమూర్తిగా బ్రహ్మ దేవుడు చెప్పిన మాటలు ముఖ్యమైనవిగా భావించి, దేవతలు వాయువును ప్రేరేపించారు.
అథ విష్ణుముఖైర్దేవైః శ్వసనః ప్రతిబోధితః చతుర్ముఖం తదా ప్రాహ చరాచరగురుం విభుమ్
తర్వాత విష్ణువు ఆధ్వర్యంలో ఉన్న దేవతలు వాయువును జాగృతం చేశారు. అప్పుడు వాయువు, చతుర్ముఖుడైన జగత్తుకు గురువైన ప్రభువుతో మాట్లాడాడు.
త్వమనన్త కరోషి జగద్భవతాం సచరాచరగర్భవిభిన్నగుణామ్ అమరాసురమేతదశేషమపి త్వయి తుల్యమహో జనకో ఽసి యతః
అనంతుడా! నీవే ఈ జగత్తును సృష్టించేవాడవు; చరాచర సమస్త ప్రాణులకు నీవే మూలకారణం. దేవతలు, రాక్షసులు కూడా నీకు సమానులు కావు, ఎందుకంటే నీవే వారికి జనకుడవు.
పితురస్తి తథాపి మనోవికృతిః సగుణో విగుణో బలవానబలః భవతో వరలాభనివృత్తభయః కులిశాఙ్గసుతో దితిజో ఽతిబలః
తండ్రి ఉన్నా మనస్సు కలవరపడుతుంది; గుణాలతోనో, గుణాలు లేకపోయినో, బలంగా లేదా బలహీనంగా ఉన్నా, వజ్రాయుధుని కుమారుడు, దితి కుమారుడు, నీ వరంతో భయం లేకుండా ఎంతో బలవంతుడయ్యాడు.
సచరాచరనిర్మథనే కిమితి కితవస్తు కృతో విహితో భవతా కిల దేవ త్వయా స్థితయే జగతాం మహదద్భుతచిత్రవిచిగుణాః
చరాచర సంహారంలో ఎందుకు మాయాచాట్లు జరిగాయి? దేవా! నీవు లోకాల స్థిరత కోసం అద్భుతమైన, విభిన్నమైన లక్షణాలను ఏర్పరిచావు.
అపి తుష్టికృతః శ్రుతకామఫలా విహితా ద్విజనాయక దేవగణాః అపి నాకమభూత్కిల యజ్ఞభుజాం భవతో వినియోగవశాత్సతతమ్
ద్విజుల నాయకులు, దేవతలు తృప్తిపొందినా, వారి కోరికల ఫలితాలు లభించినా, యజ్ఞకర్తలకు స్వర్గం మాత్రం ఎప్పుడూ నీ నియమానుసారమే దక్కింది.
అపహృత్య విమానగణం స కృతో దితిజేన మహామరుభూమిసమః కృతవానసి సర్వగుణాతిశయం యమశేషమహీధరరాజతయా
దితి కుమారుడు దేవతల విమానాలను అపహరించి, తనను మహా ఎడారిలా మార్చుకున్నాడు; నీవు అన్ని గుణాల్లో అత్యుత్తమతను, భూధరరాజుల అధిపత్యాన్ని స్థాపించావు.
సమమిఙ్గితభావవిధిః స గిరిర్ గగనేన సదోచ్ఛ్రయతాం హి గతః అధివాసవిహారవిధావుచితో దితిజనే పవిక్షతశృఙ్గతటః
ఆ పర్వతం, యోగ్యతతో ప్రవర్తిస్తూ, ఎప్పుడూ ఆకాశాన్ని తాకేంత ఎత్తుకు చేరింది; దేవతల నివాసానికి, విహారానికి అలవాటుపడిన దాని శిఖరాలు, కొండకోనలను దితి కుమారులు త్రొక్కారు.
పరిలుణ్ఠితరత్నగుహానివహో బహుదైత్యసభాశ్రయతాం గమితః సురరాజ స తస్య భయేన గతం వ్యదధాదశరీర ఇతో ఽపి వృథా
రత్నాల గుహలు దోచబడి, అనేక రాక్షస సభలకు ఆ స్థలం మారింది; దేవేంద్రా! అతని భయంతో నీవు నీ శరీరాన్ని వదిలి వేరే చోటికి వెళ్ళిపోయావు.
ఉపయోగ్యతయా వివృతం సుచిరం విమలద్యుతిపూరితదిగ్వదనమ్ భవతైవ వినిర్మితమాదియుగే సురహేతిసమూహమ్ అనుత్థమిదమ్
ప్రపంచం చాలా కాలంగా, నీ వల్ల, నిర్మలమైన తేజస్సుతో అన్ని దిక్కులు నిండిపోయి, ఉపయోగానికి తగినదిగా మారింది; ఆదికాలంలో నీవు సృష్టించిన దేవాయుధాల సమూహం మాత్రం ప్రదర్శించబడలేదు.
దితిజస్య శరీరమవాప్య గతం శతధా మతిభేదమివాల్పమనాః ఆసారధూలిధ్వస్తాఙ్గా ద్వారస్థాః స్మః కదర్థినః లబ్ధప్రవేశాః కృచ్ఛ్రేణ వయం తస్యామరద్విషః
దితి కుమారుని శరీరాన్ని ధరించి, అతడు మనస్సులో శతమార్గంగా చిత్తభ్రాంతితో వెళ్ళిపోయాడు; మేము, అమరద్వేషి వాడి చేతిలో బాధపడుతూ, ద్వారంలో నిలబడి, ఎంతో కష్టపడి లోపలికి ప్రవేశించగలిగాము.
సభాయామమరా దేవ నికృష్టే ఽప్యుపవేశితాః వేత్రహస్తైర్ అజల్పన్తస్ తతో ఽపహసితాస్తు తైః
సభలో దేవతలు తక్కువ స్థలాల్లో కూర్చొని, చేతిలో దండలు పట్టుకుని మౌనంగా ఉండేవారు. అందుకే వాళ్లను అక్కడున్నవారు హేళనగా నవ్వారు.
మహార్థాః సిద్ధసర్వార్థా భవన్తః స్వల్పభాషిణః చాటుయుక్తమథో కర్మ హ్య్ అమరా బహు భాషత
మీరు గొప్ప ధనవంతులు, అన్ని విషయాల్లో నిపుణులు, తక్కువ మాటలు మాట్లాడతారు. కానీ దేవతలు మాత్రం మాయ మాటల్లో నిపుణులు, ఎక్కువగా మాట్లాడతారు కానీ చేయడంలో తక్కువ.
సమయం దైత్యసింహస్య సశక్రస్య ను సంస్థితాః వదతేతి చ దైత్యస్య ప్రేష్యైర్విహసితా బహు
దైత్యసింహుడు, ఇంద్రుడు కలిసి ఉన్న సభలో, మాట్లాడమని చెప్పగానే, దైత్యుని సేవకులు వారిని మళ్లీ మళ్లీ నవ్వుతూ హేళన చేశారు.
ఋతవో మూర్తిమన్తస్తమ్ ఉపాసన్తే హ్యహర్నిశమ్ కృతాపరాధసంత్రాసం న త్యజన్తి కదాచన
ఋతువులు రూపధారులై, రాత్రింబవళ్లు అతనికి సేవ చేస్తారు. అతని దోషాల భయంతో, ఎప్పుడూ అతన్ని వదలరు.
తన్త్రీత్రయలయోపేతం సిద్ధగన్ధర్వకింనరైః సురాగమ్ ఉపధా నిత్యం గీయతే తస్య వేశ్మసు
అతని రాజప్రాసాదాల్లో, మూడు రకాల వాద్యాలతో కూడిన దైవ సంగీతాన్ని సిద్ధులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు ఎప్పుడూ పాడుతుంటారు.
హన్తాకృతోపకరణైర్ మిత్రాణి గురులాఘవైః శరణాగతసంత్యాగీ త్యక్తసత్యపరిశ్రయః
అతడు చిన్న చిన్న సంకేతాలతోనే స్నేహితులను, శత్రువులను తయారు చేసుకుంటాడు. ఆశ్రయం కోరినవారిని వదిలేస్తాడు. నిజాయితీని కూడా విడిచిపెట్టాడు.
ఇతి నిఃశేషమథవా నిఃశేషం వై న శక్యతే తస్యావినయమాఖ్యాతుం స్రష్టా తత్ర పరాయణమ్
అతని అహంకారాన్ని పూర్తిగా వివరించడం అసాధ్యం. అక్కడ సృష్టికర్త మాత్రమే అంతా తెలుసు.
ఇత్యుక్తః స్వాత్మభూర్దేవః సురైర్దైత్యవిచేష్టితమ్ సురానువాచ భగవాంస్ తతః స్మితముఖామ్బుజః
ఇలా దేవతలు అడిగినప్పుడు, ఆ స్వయంభువుడు, పద్మపుష్పం లాంటి చిరునవ్వుతో, దైత్యుని చేష్టలను దేవతలకు వివరించాడు.
అవధ్యస్తారకో దైత్యః సర్వైరపి సురాసురైః యస్య వధ్యః స నాద్యాపి జాతస్త్రిభువనే పుమాన్
తారకుడు అనే దైత్యుని దేవతలు, అసురులు ఎవరూ చంపలేరు. అతన్ని సంహరించగలవాడు ఇంకా మూడు లోకాలలో జన్మించలేదు.
మయా స వరదానేన ఛన్దయిత్వా నివారితః తపసః సాంప్రతం రాజా త్రైలోక్యదహనాత్మకాత్
నేను అతనికి వరం ఇచ్చి, తపస్సు చేయకుండా అడ్డుకున్నాను. ఇప్పుడు అతడు మూడు లోకాల్ని అగ్నిలా కాల్చే రాజుగా ఉన్నాడు.