దక్షిణాం దిశమాకాఙ్క్షన్ పితౄన్ యాచేత మానవః దాతారో నో ఽభివర్ధన్తాం వేదాః సంతతిరేవ చ
దక్షిణ దిశను ఆకాంక్షిస్తూ, మనవుడు పితృదేవతలను ప్రార్థించాలి: 'మాకు దానం చేసే వారు అభివృద్ధి చెందాలి, వేదాలు, వంశం కొనసాగాలి.'
శ్రద్ధా చ నో మా వ్యగమద్ బహు దేయం చ నో ఽస్త్వితి అన్నం చ నో బహు భవేద్ అతిథీంశ్చ లభేమహి
'మా శ్రద్ధ తగ్గకూడదు, మాకు ఎక్కువగా దానం చేయగలగాలి, మాకు సమృద్ధిగా అన్నం ఉండాలి, అతిథులు లభించాలి.'
యాచితారశ్చ నః సన్తు మా చ యాచిష్మ కంచన ఏతదస్త్వితి తత్ప్రోక్తమ్ అన్వాహార్యం తు పార్వణమ్
మన దగ్గరికి అడిగేవారు ఉండాలి, కానీ మనం ఎవరి దగ్గరినీ ఏమీ అడగకూడదు. ఇదే నియమంగా చెప్పబడింది. పర్వదినాన పితృదేవతలకు అన్నదానం ఇదే విధంగా చేయాలి.
యథేన్దుసంక్షయే తద్వద్ అన్యత్రాపి నిగద్యతే పిణ్డాంస్తు గోజవిప్రేభ్యో దద్యాదగ్నౌ జలే ఽపి వా
చంద్రుడు క్షయమయ్యే సమయంలో ఎలా చేయాలో, అలాగే ఇతర సందర్భాల్లో కూడా చెప్పబడింది. పిండాలను ఆవులకు, బ్రాహ్మణులకు, అగ్నిలో లేదా నీటిలో సమర్పించాలి.
విప్రాగ్రతో వా వికిరేద్ వయోభిర్ అభివాశయేత్ పత్నీ తు మధ్యమం పిణ్డం ప్రాశయేద్ వినయాన్వితా
బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో పిండాలను చల్లాలి, ఆశీర్వచనాలతో గౌరవంగా సమర్పించాలి. భార్య వినయంతో మధ్య పిండాన్ని తినాలి.
ఆధత్త పితరో గర్భమ్ అత్ర సంతానవర్ధనమ్ తావదుచ్ఛేషణం తిష్ఠేద్ యావద్విప్రా విసర్జితాః
పితృదేవతలు ఇక్కడ సంతానాన్ని పెంచే బీజాన్ని ఉంచుతారు. బ్రాహ్మణులు వెళ్లిపోయే వరకు మిగిలిన అన్నాన్ని అక్కడే ఉంచాలి.
వైశ్వదేవం తతః కుర్యాన్ నివృత్తే పితృకర్మణి ఇష్టైః సహ తతః శాన్తో భుఞ్జీత పితృసేవితమ్
పితృకార్యాలు పూర్తయిన తర్వాత వైశ్వదేవం చేయాలి. ఆ తరువాత ఆహ్వానితులతో కలసి, పితృదేవతలకు సమర్పించిన అన్నాన్ని ప్రశాంతంగా భుజించాలి.
పునర్ భోజనమధ్వానం యానమాయాసమైథునమ్ శ్రాద్ధకృచ్ఛ్రాద్ధభుక్చైవ సర్వమేతద్వివర్జయేత్
మళ్లీ భోజనం చేయడం, ప్రయాణం చేయడం, శ్రమ చేయడం లేదా సంయోగం చేయడం, మరో శ్రాద్ధంలో పాల్గొనడం లేదా తినడం—ఇవన్నీ నివారించాలి.
స్వాధ్యాయకలహం చైవ దివాస్వప్నం చ సర్వదా అనేన విధినా శ్రాద్ధం నిరుద్వాస్యేహ నిర్వపేత్
పఠనం, కలహం, పగలు నిద్రించడాన్ని ఎప్పుడూ నివారించాలి. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా పంపించిన తర్వాత ఇక్కడ శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.
కన్యాకుమ్భవృషస్థే ఽర్కే కృష్ణపక్షేషు సర్వదా యత్ర యత్ర ప్రదాతవ్యం సపిణ్డీకరణాత్ పరమ్ తత్రానేన విధానేన దేయమ్ అగ్నిమతా సదా
కన్యా, కుంభ, వృషభ రాశుల్లో, కృష్ణపక్షంలో, సపిండీకరణం తర్వాత ఎక్కడైనా సమర్పణ చేయాల్సి వస్తే, ఎప్పుడూ అగ్నితో కూడినదిగా ఈ విధానానుసారం సమర్పించాలి.
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి విష్ణునా యదుదీరితమ్ శ్రాద్ధం సాధారణం నామ భుక్తిముక్తిఫలప్రదమ్
ఇప్పుడే విష్ణువు చెప్పిన సాధారణ శ్రాద్ధాన్ని వివరంగా చెబుతాను. ఇది భోగం, మోక్షం రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.
అయనే విషువే యుగ్మే సామాన్యే చార్కసంక్రమే అమావాస్యాష్టకాకృష్ణపక్షే పఞ్చదశీషు చ
అయనాంతాలు, విషువత్తులు, ద్వంద్వ మాసాలు, సూర్యుడు రాశిచక్రంలో మారే సమయం, అమావాస్య, అష్టకా, కృష్ణపక్ష పండుగలు—ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి ఉత్తమమైన రోజులు.
ఆర్ద్రామఘారోహిణీషు ద్రవ్యబ్రాహ్మణసంగమే గజచ్ఛాయావ్యతీపాతే విష్టివైధృతివాసరే
ఆర్ద్ర, మఘ, రోహిణి నక్షత్రాలలో, మంచి ద్రవ్యాలు, బ్రాహ్మణులు కలిసినప్పుడు, గజఛాయ, వ్యతీపాత, విశ్టి, వైధృతి వాసరాల్లో కూడా శ్రాద్ధం చేయాలి.
వైశాఖస్య తృతీయాయాం నవమీ కార్త్తికస్య చ పఞ్చదశీ చ మాఘస్య నభస్యే చ త్రయోదశీ
వైశాఖ మాసంలో మూడవ రోజు, కార్తీక మాసంలో తొమ్మిదవ రోజు, మాఘ, నభస్య మాసాల్లో పదిహేనవ రోజు, అలాగే trayodaśī కూడా శ్రాద్ధానికి అనుకూలమైనవి.
యుగాదయః స్మృతా హ్య్ ఏతా దత్తస్యాక్షయ్యకారికాః తథా మన్వన్తరాదౌ చ దేయం శ్రాద్ధం విజానతా
ఇవి యుగాది రోజులు అని గుర్తించబడతాయి. ఈ రోజుల్లో సమర్పించిన దానం ఎన్నడూ తరుగదు. అలాగే మన్వంతరాది సమయంలో కూడా జ్ఞానులు శ్రాద్ధం చేయాలి.
అశ్వయుక్ఛుక్లనవమీ ద్వాదశీ కార్త్తికే తథా తృతీయా చైత్రమాసస్య తథా భాద్రపదస్య చ
ఆశ్వయుజ మాసంలో శుక్ల పక్ష నవమి, కార్తీక మాసంలో ద్వాదశి, చైత్రమాసంలో తృతీయ, భాద్రపద మాసంలో కూడా శ్రాద్ధానికి అనుకూలమైనవి.
ఫాల్గునస్య హ్య్ అమావాస్యా పౌషస్యైకాదశీ తథా ఆషాఢస్యాపి దశమీ మాఘమాసస్య సప్తమీ
ఫాల్గుణ మాసంలో అమావాస్య, పౌష మాసంలో ఏకాదశి, ఆషాఢ మాసంలో దశమి, మాఘ మాసంలో సప్తమి శ్రాద్ధానికి శుభదాయకమైనవి.
శ్రావణస్యాష్టమీ కృష్ణా తథాషాఢీ చ పూర్ణిమా కార్త్తికీ ఫాల్గునీ చైత్రీ జ్యేష్ఠపఞ్చదశీ సితా మన్వన్తరాదయశ్ చైతా దత్తస్యాక్షయ్యకారికాః
శ్రావణ మాసంలో కృష్ణాష్టమి, ఆషాఢ మాసంలో పౌర్ణమి, కార్తీక, ఫాల్గుణ, చైత్ర మాసాల్లో పౌర్ణమి, జ్యేష్ఠ మాసంలో శుక్ల పక్ష పదిహేను, అలాగే మన్వంతరాది రోజులు—ఇవి అన్నీ శ్రాద్ధానికి చేసిన దానం ఎప్పటికీ తరుగదు.
యస్యాం మన్వన్తరస్యాదౌ రథమాస్తే దివాకరః మాఘమాసస్య సప్తమ్యాం సా తు స్యాద్రథసప్తమీ
ఏ మన్వంతరాది రోజున సూర్యుడు తన రథంలో కూర్చుంటాడో, మాఘ మాసంలో సప్తమి రోజున, ఆ రోజును రథసప్తమి అంటారు.
పానీయమప్యత్ర తిలైర్విమిశ్రం దద్యాత్పితృభ్యః ప్రయతో మనుష్యః శ్రాద్ధం కృతం తేన సమాః సహస్రం రహస్యమేతత్పితరో వదన్తి
ఇక్కడ భక్తితో నువ్వులతో కలిపిన నీటిని పితృదేవతలకు సమర్పించాలి. ఈ శ్రాద్ధం వల్ల వెయ్యేళ్ళ పుణ్యం లభిస్తుంది—ఈ రహస్యాన్ని పితృదేవతలే చెప్పారు.
వైశాఖ్యాముపరాగేషు తథోత్సవమహాలయే తీర్థాయతనగోష్ఠేషు దీపోద్యానగృహేషు చ
వైశాఖ మాసంలో చంద్రగ్రహణం జరిగినప్పుడు, పెద్ద ఉత్సవాలు, పవిత్ర సభలు, తీర్థాలు, ఆలయాలు, గోష్ఠీలు, దీపాలతో అలంకరించిన ఇళ్ళు, తోటలు, గృహాలలో—
వివిక్తేషూపలిప్తేషు శ్రాద్ధం దేయం విజానతా విప్రాన్పూర్వే పరే చాహ్ని వినీతాత్మా నిమన్త్రయేత్
ఒంటరిగా, శుభ్రంగా తయారుచేసిన ప్రదేశాలలో, శ్రాద్ధాన్ని తెలిసినవాడు చేయాలి. ముందు రోజు లేదా తరువాత రోజు, వినయంగా బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించాలి.
శీలవృత్తగుణోపేతాన్ వయోరూపసమన్వితాన్ ద్వౌ దైవే త్రీంస్తథా పిత్ర్య ఏకైకముభయత్ర వా
మంచి నడవడి, మంచి లక్షణాలు, సద్గుణాలు, తగిన వయస్సు, రూపం ఉన్నవారిని ఆహ్వానించాలి. దేవతలకు ఇద్దరిని, పితృదేవతలకు ముగ్గురిని, లేదా ఒక్కొక్కరిని, లేక రెండింటికీ వేర్వేరుగా పిలవచ్చు.
భోజయేత్సుసమృద్ధో ఽపి న ప్రసజ్జతే విస్తరే విశ్వాన్దేవాన్యవైః పుష్పైర్ అభ్యర్చ్యాసనపూర్వకమ్
ఎంత ధనవంతుడైనా, అతిగా ఖర్చు చేయకూడదు. ముందుగా విశ్వదేవులను తాజా పూలతో పూజించి, వారికి తగినట్లుగా ఆసనాలు సమర్పించాలి.
పూరయేత్పాత్రయుగ్మం తు స్థాప్య దర్భపవిత్రకమ్ శం నో దేవీత్య్ అపః కుర్యాద్ యవో ఽసీతి యవానపి
రెండు పాత్రలను నీటితో నింపి, వాటిపై దర్భను ఉంచాలి. 'శం నో దేవీ' అని మంత్రం పలకుతూ నీరు పోయాలి. 'యవాః' అని చెప్పి యవాలను కూడా ఉంచాలి.
గన్ధపుష్పైశ్చ సంపూజ్య వైశ్వదేవం ప్రతి న్యసేత్ విశ్వే దేవాస ఇత్యాభ్యామ్ ఆవాహ్య వికిరేద్యవాన్
గంధం, పువ్వులతో పూజ చేసి, వైశ్వదేవానికి అర్పణను విడిగా ఉంచాలి. 'విశ్వే దేవాః' అనే రెండు మంత్రాలతో ఆహ్వానించి, యవాలను చల్లాలి.
గన్ధపుష్పైర్ అలంకృత్య యా దివ్యేత్యర్ఘ్యముత్సృజేత్ అభ్యర్చ్య తాభ్యాముత్సృష్టం పితృకార్యం సమారభేత్
గంధం, పువ్వులతో అలంకరించి, 'యా దివ్యా' మంత్రంతో అర్ఘ్యం సమర్పించాలి. ఆ రెండు మంత్రాలతో పూజించి, అర్పణ చేసిన తర్వాత, పితృకార్యాన్ని ప్రారంభించాలి.
దర్భాసనం తు దత్త్వాదౌ త్రీణి పాత్రాణి పూరయేత్ ఖపవిత్రాణి కృత్వాదౌ శం నో దేవీత్య్ అపః క్షిపేత్
ముందుగా దర్భతో ఆసనం ఇచ్చి, మూడు పాత్రలను నీటితో నింపాలి. వాటిని పవిత్రంగా చేసి, 'శం నో దేవీ' అని మంత్రం పలకుతూ నీరు పోయాలి.
తిలో ఽసీతి తిలాన్కుర్యాద్ గన్ధపుష్పాదికం పునః పాత్రం వనస్పతిమయం తథా పర్ణమయం పునః
'తిలాః' అని చెప్పి నువ్వులను ఉంచాలి. మళ్లీ గంధం, పువ్వులు వేసి, పాత్రను చెక్కతో లేదా ఆకులతో కూడా తయారు చేయవచ్చు.
జలజం వాథ కుర్వీత తథా సాగరసమ్భవమ్ సౌవర్ణం రాజతం వాపి పితౄణాం పాత్రముచ్యతే
నీటి మొక్కలతో చేసిన పాత్రను లేదా సముద్రంలో పుట్టినదాన్ని కూడా ఉపయోగించవచ్చు. బంగారం లేదా వెండితో చేసిన పాత్రను కూడా పితృదేవతలకు శాస్త్రం చెప్పింది.