వ్యక్తిం నీత్వా త్వం వపుః స్వం మహిమ్నా తస్మాదణ్డాత్ సాభిధానాదచిన్త్యః ద్యావాపృథ్వ్యోర్ ఊర్ధ్వఖణ్డావరామ్యాం హ్య్ అణ్డాదస్మాత్త్వం విభాగం కరోషి
నీ మహిమతో, ఆ అండం నుండి నీ స్వరూపాన్ని ప్రదర్శించావు. ఆ అండం నుండి, ఆకాశం-భూములపై ఉన్న పైభాగం, క్రింద భాగాన్ని నీవే విభజించావు.
వ్యక్తం మేరౌ యజ్జనాయుస్తవాభూద్ ఏవం విద్మస్త్వత్ప్రణీతశ్చకాస్తి వ్యక్తం దేవా జన్మనః శాశ్వతస్య ద్యౌస్తే మూర్ధా లోచనే చన్ద్రసూర్యౌ
మేం తెలుసు, మేరు పర్వతంపై నీ అవతారం జీవుల ఆయుష్కాలంగా మారింది. నీవు స్థాపించినది ప్రకాశిస్తోంది. దేవతలు నీ నిత్య జననానికి సంతానంగా ఉన్నారు. ఆకాశం నీ తల, చంద్రుడు, సూర్యుడు నీ కళ్లుగా ఉన్నారు.
వ్యాలాః కేశాః శ్రోత్రరన్ధ్రా దిశస్తే పాదౌ భూమిర్నాభిరన్ధ్రే సముద్రాః మాయాకారః కారణం త్వం ప్రసిద్ధో వేదైః శాన్తో జ్యోతిషా త్వం విముక్తః
పాములు నీ జుట్టు, దిశలు నీ చెవుల రంధ్రాలు, భూమి నీ పాదాలు, సముద్రాలు నీ నాభి. మాయను సృష్టించే కారణంగా వేదాలలో నీవు ప్రసిద్ధివంతుడవు. నీవు శాంతుడవు, ప్రకాశమయుడవు, బంధనాల నుండి విముక్తుడవు.
వేదార్థేషు త్వాం వివృణ్వన్తి బుద్ధ్వా హృత్పద్మాన్తఃసంనివిష్టం పురాణమ్ త్వామాత్మానం లబ్ధయోగా గృణన్తి సాంఖ్యైర్యాస్తాః సప్త సూక్ష్మాః ప్రణీతాః
వేదాలు నిన్ను, హృదయ పద్మంలో నివసించే పురాతనుడిగా వివరించాయి. యోగాన్ని సాధించినవారు నిన్నే ఆత్మగా కీర్తిస్తారు. సాంఖ్యంలో చెప్పిన ఏడు సూక్ష్మ తత్త్వాలు నీ వల్ల స్థిరించాయి.
తాసాం హేతుర్యాష్టమీ చాపి గీతా తస్యాం తస్యాం గీయసే వై త్వమన్తమ్ దృష్ట్వా మూర్తిం స్థూలసూక్ష్మాం చకార దేవైర్భావాః కారణైః కైశ్చిదుక్తాః
వాటిలో ఎనిమిదవది కారణంగా పాడబడుతుంది. వాటిలో ప్రతి ఒక్కదానిలో నీవే అంతముగా స్తుతించబడతావు. నీ స్థూల, సూక్ష్మ రూపాన్ని చూసి, దేవతలు వివిధ కారణాలతో నీ స్థితులను వివరించారు.
సమ్భూతాస్తే త్వత్త ఏవాదిసర్గే భూయస్తాం తాం వాసనాం తే ఽభ్యుపేయుః త్వత్సంకల్పేనాన్తమాయాప్తిగూఢః కాలో మేయో ధ్వస్తసంఖ్యావికల్పః
సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ భూతాలు నీవు నుండే పుట్టాయి. అవి వేర్వేరు వాసనలను పొందాయి. నీ సంకల్పంతో, అంతం చేరిన కాలం, దాని విభాగాలు, తేడాలు అంతా అంతర్లీనంగా, కొలవదగినవిగా మారాయి.
భావాభావవ్యక్తిసంహారహేతుస్ త్వం సో ఽనన్తస్తస్య కర్తాసి చాత్మన్ యే ఽన్యే సూక్ష్మాః సన్తి తేభ్యో ఽభిగీతః స్థూలా భావాశ్చావృతారశ్చ తేషామ్
నీవే భావం, అభావం, అవయవాల ఉద్భవం, లయానికి కారణం. నీవు అనంతుడవు, వాటికి కర్తవు. ఆ సూక్ష్మ తత్త్వాలు నిన్ను స్తుతిస్తాయి. స్థూల భూతాలు, వాటి ఆవరణలు వాటి నుండే ఉద్భవించాయి.
తేభ్యః స్థూలైస్తైః పురాణైః ప్రతీతో భూతం భవ్యం చైవముద్భూతిభాజామ్ భావే భావే భావితం త్వా యునక్తి యుక్తం యుక్తం వ్యక్తిభావాన్నిరస్య ఇత్థం దేవో భక్తిభాజాం శరణ్యస్ త్రాతా గోప్తా నో భవానన్తమూర్తిః
ఆ సూక్ష్మ తత్త్వాల నుండి స్థూల పురాతన రూపాలు కనిపిస్తాయి. ఇలా భూత, భవిష్యత్తు జన్మించినవారికి ఏర్పడతాయి. ప్రతి స్థితిలో నీవు ఏకమై ఉంటావు, రూపాల ప్రకటనతో వేరుపడతావు. ఓ అనంతమూర్తీ! భక్తులకు నీవే ఆశ్రయం, రక్షకుడు, కాపాడేవాడు.
విరేమురమరాః స్తుత్వా బ్రహ్మాణమవికారిణమ్ తస్థుర్మనోభిర్ ఇష్టార్థసమ్ప్రాప్తిప్రార్థనాస్తతః
అమరులు అజరుడైన బ్రహ్మను స్తుతించి, మౌనంగా నిలబడి, తాము కోరుకున్న ఫలితాన్ని కోరుతూ మనస్సుతో నిలిచారు.
ఏవం స్తుతో విరిఞ్చిస్తు ప్రసాదం పరమం గతః అమరాన్వరదేనాహ వామహస్తేన నిర్దిశన్
అలా స్తుతింపబడిన బ్రహ్మ పరమానందంతో తృప్తిగా, అమరులకు వరమిచ్చేందుకు వామహస్తంతో సూచిస్తూ ప్రసాదంగా పలికాడు.
నారీ యాభర్తృకాకస్మాత్ తనుస్తే త్యక్తభూషణా న రాజతే తథా శక్ర మ్లానవక్త్రశిరోరుహా
భర్తను ఏదైనా కారణంగా కోల్పోయిన, ఆభరణాలు తీసేసిన స్త్రీ ఎలా ప్రకాశించదో, అలాగే ఇంద్రా! నీవు మ్లానమైన ముఖంతో, వాలిపోయిన జుట్టుతో కనిపిస్తున్నావు.
హుతాశనవిముక్తో ఽపి న ధూమేన విరాజసే భస్మనేవ ప్రతిచ్ఛన్నో దగ్ధదావశ్చిరోషితః
నీవు అగ్ని నుండి విడిపోయినా, పొగతో ప్రకాశించవు. బూడిదతో కప్పబడినవాడు ఎలా మెరచిపోరో, కాలిపోయిన అడవి ఎప్పటికీ వెలిసిపోనట్లే.
యమామయమయే నైవ శరీరే త్వం విరాజసే దణ్డస్యాలమ్బనేనేవ హ్య్ అకృచ్ఛ్రస్తు పదే పదే
రోగం, మరణం పట్టిన శరీరంలో నీవు ప్రకాశించవు; ప్రతి అడుగులో కష్టం లేకుండా దండం నిన్ను నడిపించలేనట్లే ఇది.
రజనీచరనాథో ఽపి కిం భీత ఇవ భాషసే రాక్షసేన్ద్ర క్షతారాతే త్వమరాతిక్షతో యథా
రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులకు నీవు అధిపతి అయినా, రాక్షసేంద్రా! ఎందుకు భయపడినట్టు మాట్లాడుతున్నావు? శత్రువు చేత గాయపడినవాడిలా కనిపిస్తున్నావు.
తనుస్తే వరుణోచ్ఛుష్కా పరీతస్యేవ వహ్నినా విముక్తరుధిరం పాశం ఫణిభిః ప్రవిలోకయన్
నీ శరీరం వరుణుని వలె ఎండిపోయింది, చుట్టూ అగ్ని ఉన్నట్టు ఉంది; రక్తం లేకుండా, పాము లాంటి పాశాన్ని చూస్తున్నావు.
వాయో భవాన్ విచేతస్కస్ త్వం స్నిగ్ధైరివ నిర్జితః కిం త్వం బిభేషి ధనద సంన్యస్యైవ కుబేరతామ్
వాయువూ! నీవు మౌనంగా, బలహీనంగా ఉన్నావు, మృదువైనవారు నిన్ను జయించినట్టు ఉంది; ధనదా! నీ కుబేర పదవిని వదిలి ఎందుకు భయపడుతున్నావు?
రుద్రాస్త్రిశూలినః సన్తో వదధ్వం బహుశూలతామ్ భవన్తః కేన తత్క్షిప్తం తేజస్తు భవతామపి
రుద్రులారా! త్రిశూలధారులు మీరు, మీ వద్ద ఎన్నో ఆయుధాలు ఉన్నాయని చెప్పండి; మీలో ఎవరి వల్ల మీ తేజస్సు తగ్గిపోయిందో చెప్పండి.
అకించిత్కరతాం యాతః కరస్తే న విభాసతే అలం నీలోత్పలాభేన చక్రేణ మధుసూదన
మధుసూదనా! నీ చెయ్యి బలహీనమై, మెరుపు కోల్పోయింది; నీలకమలంలాంటి చక్రాన్ని ఇక పట్టుకోవడం అవసరం లేదు.
కిం త్వయానుదరాలీనభువనప్రవిలోకనమ్ క్రియతే స్తిమితాక్షేణ భవతా విశ్వతోముఖ
విశ్వముఖా! నీవు నీ చూపును తగ్గించి, కళ్లను కదలకుండా, ఈ లోకాన్ని ఎందుకు చూస్తున్నావు?
ఏవముక్తాః సురాస్తేన బ్రహ్మణా బ్రహ్మమూర్తినా వాచాం ప్రధానభూతత్వాన్ మారుతం తమచోదయన్
అప్పుడు బ్రహ్మమూర్తిగా బ్రహ్మ దేవుడు చెప్పిన మాటలు ముఖ్యమైనవిగా భావించి, దేవతలు వాయువును ప్రేరేపించారు.
అథ విష్ణుముఖైర్దేవైః శ్వసనః ప్రతిబోధితః చతుర్ముఖం తదా ప్రాహ చరాచరగురుం విభుమ్
తర్వాత విష్ణువు ఆధ్వర్యంలో ఉన్న దేవతలు వాయువును జాగృతం చేశారు. అప్పుడు వాయువు, చతుర్ముఖుడైన జగత్తుకు గురువైన ప్రభువుతో మాట్లాడాడు.
త్వమనన్త కరోషి జగద్భవతాం సచరాచరగర్భవిభిన్నగుణామ్ అమరాసురమేతదశేషమపి త్వయి తుల్యమహో జనకో ఽసి యతః
అనంతుడా! నీవే ఈ జగత్తును సృష్టించేవాడవు; చరాచర సమస్త ప్రాణులకు నీవే మూలకారణం. దేవతలు, రాక్షసులు కూడా నీకు సమానులు కావు, ఎందుకంటే నీవే వారికి జనకుడవు.
పితురస్తి తథాపి మనోవికృతిః సగుణో విగుణో బలవానబలః భవతో వరలాభనివృత్తభయః కులిశాఙ్గసుతో దితిజో ఽతిబలః
తండ్రి ఉన్నా మనస్సు కలవరపడుతుంది; గుణాలతోనో, గుణాలు లేకపోయినో, బలంగా లేదా బలహీనంగా ఉన్నా, వజ్రాయుధుని కుమారుడు, దితి కుమారుడు, నీ వరంతో భయం లేకుండా ఎంతో బలవంతుడయ్యాడు.
సచరాచరనిర్మథనే కిమితి కితవస్తు కృతో విహితో భవతా కిల దేవ త్వయా స్థితయే జగతాం మహదద్భుతచిత్రవిచిగుణాః
చరాచర సంహారంలో ఎందుకు మాయాచాట్లు జరిగాయి? దేవా! నీవు లోకాల స్థిరత కోసం అద్భుతమైన, విభిన్నమైన లక్షణాలను ఏర్పరిచావు.
అపి తుష్టికృతః శ్రుతకామఫలా విహితా ద్విజనాయక దేవగణాః అపి నాకమభూత్కిల యజ్ఞభుజాం భవతో వినియోగవశాత్సతతమ్
ద్విజుల నాయకులు, దేవతలు తృప్తిపొందినా, వారి కోరికల ఫలితాలు లభించినా, యజ్ఞకర్తలకు స్వర్గం మాత్రం ఎప్పుడూ నీ నియమానుసారమే దక్కింది.
అపహృత్య విమానగణం స కృతో దితిజేన మహామరుభూమిసమః కృతవానసి సర్వగుణాతిశయం యమశేషమహీధరరాజతయా
దితి కుమారుడు దేవతల విమానాలను అపహరించి, తనను మహా ఎడారిలా మార్చుకున్నాడు; నీవు అన్ని గుణాల్లో అత్యుత్తమతను, భూధరరాజుల అధిపత్యాన్ని స్థాపించావు.
సమమిఙ్గితభావవిధిః స గిరిర్ గగనేన సదోచ్ఛ్రయతాం హి గతః అధివాసవిహారవిధావుచితో దితిజనే పవిక్షతశృఙ్గతటః
ఆ పర్వతం, యోగ్యతతో ప్రవర్తిస్తూ, ఎప్పుడూ ఆకాశాన్ని తాకేంత ఎత్తుకు చేరింది; దేవతల నివాసానికి, విహారానికి అలవాటుపడిన దాని శిఖరాలు, కొండకోనలను దితి కుమారులు త్రొక్కారు.
పరిలుణ్ఠితరత్నగుహానివహో బహుదైత్యసభాశ్రయతాం గమితః సురరాజ స తస్య భయేన గతం వ్యదధాదశరీర ఇతో ఽపి వృథా
రత్నాల గుహలు దోచబడి, అనేక రాక్షస సభలకు ఆ స్థలం మారింది; దేవేంద్రా! అతని భయంతో నీవు నీ శరీరాన్ని వదిలి వేరే చోటికి వెళ్ళిపోయావు.
ఉపయోగ్యతయా వివృతం సుచిరం విమలద్యుతిపూరితదిగ్వదనమ్ భవతైవ వినిర్మితమాదియుగే సురహేతిసమూహమ్ అనుత్థమిదమ్
ప్రపంచం చాలా కాలంగా, నీ వల్ల, నిర్మలమైన తేజస్సుతో అన్ని దిక్కులు నిండిపోయి, ఉపయోగానికి తగినదిగా మారింది; ఆదికాలంలో నీవు సృష్టించిన దేవాయుధాల సమూహం మాత్రం ప్రదర్శించబడలేదు.
దితిజస్య శరీరమవాప్య గతం శతధా మతిభేదమివాల్పమనాః ఆసారధూలిధ్వస్తాఙ్గా ద్వారస్థాః స్మః కదర్థినః లబ్ధప్రవేశాః కృచ్ఛ్రేణ వయం తస్యామరద్విషః
దితి కుమారుని శరీరాన్ని ధరించి, అతడు మనస్సులో శతమార్గంగా చిత్తభ్రాంతితో వెళ్ళిపోయాడు; మేము, అమరద్వేషి వాడి చేతిలో బాధపడుతూ, ద్వారంలో నిలబడి, ఎంతో కష్టపడి లోపలికి ప్రవేశించగలిగాము.