కుమారివధ్యో ఽసి రణం విముఞ్చ శుమ్భాసుర స్వల్పతరైరహోభిః వధం న మత్తో ఽర్హసి చేహ మూఢ వృథైవ కిం యుద్ధసముత్సుకో ఽసి
"నీవు కుమారిక చేతిలోనే సంహరించబడతావు. యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు, ఓ శుంభాసురా! కొద్ది రోజుల్లో నీకు నా చేత మరణం తగదు. మూర్ఖుడా, వృథాగా యుద్ధానికి ఇంత ఆసక్తి ఎందుకు చూపిస్తున్నావు?"
జమ్భో వచో విష్ణుముఖాన్నిశమ్య నిమిశ్చ నిష్పేష్టుమియేష విష్ణుమ్ గదామథోద్యమ్య నిమిః ప్రచణ్డాం జఘాన గాఢాం గరుడం శిరస్తః
విష్ణువు మాటలు విని, నిమి విష్ణువును నలిపివేయాలని యత్నించాడు. భయంకరమైన గదను ఎత్తి, గరుడుని తలపై బలంగా కొట్టాడు.
శుమ్భో ఽపి విష్ణుం పరిఘేణ మూర్ధ్ని ప్రమృష్టరత్నౌఘవిచిత్రభాసా తౌ దానవాభ్యాం విషమైః ప్రహారైర్ నిపేతురుర్వ్యాం ఘనపావకాభౌ
శుంభుడు కూడా రత్నాల వజ్రాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప గదతో విష్ణువును తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ ఇద్దరు దానవుల భయంకరమైన దెబ్బలతో, వారు ఇద్దరూ మెరిసే మేఘాలవంటి వారు భూమిపై పడిపోయారు.
తత్కర్మ దృష్ట్వా దితిజాస్తు సర్వే జగర్జురుచ్చైః కృతసింహనాదాః ధనూంషి చాస్ఫోట్య సురాభిఘాతైర్ వ్యదారయన్భూమిమపి ప్రచణ్డాః వాసాంసి చైవాదుధువుః పరే తు దధ్ముశ్చ శఙ్ఖానకగోముఖౌఘాన్
ఆ కార్యాన్ని చూసి, దితిపుత్రులు అందరూ గర్జిస్తూ, సింహంలా అరుస్తూ, తమ విల్లు బలంగా కొట్టి భూమిని పగలగొట్టారు. కొందరు తమ వస్త్రాలను ఊపారు, మరికొందరు శంఖాలు, బేరులు, గొముఖాలను ఊదారు.
అథ సంజ్ఞామవాప్యాశు గరుడో ఽపి సకేశవః పరాఙ్ముఖో రణాత్తస్మాత్ పలాయత మహాజవః
అప్పుడు, గరుడుడు కేశవునితో కలిసి, తేరుకుని, యుద్ధాన్ని వదిలి, ఎంతో వేగంగా అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
తమాలోక్య పలాయన్తం విభ్రష్టధ్వజకార్ముకమ్ హరిం దేవః సహస్రాక్షో మేనే భగ్నం దురాహవే
హరి తన జండా, విల్లు కోల్పోయి పారిపోతున్నాడని చూసి, సహస్రాక్షుడు ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో అతన్ని ఓడిపోయాడని భావించాడు.
దైత్యాంశ్చ ముదితాన్దృష్ట్వా కర్తవ్యం నాధ్యగచ్ఛత అథాయాన్నికటే విష్ణోః సురేశః పాకశాసనః
దానవులు ఆనందంగా ఉన్నారని చూసి, ఆయన ఏమి చేయాలో తెలియకుండిపోయాడు. అప్పుడు దేవతాధిపతి, వజ్రాయుధుడు, విష్ణువుని దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఉవాచ చైనం మధురం ప్రోత్సాహపరిబృంహకమ్ కిమేభిః క్రీడసే దేవ దానవైర్దుష్టమానసైః
ఆయన మధురంగా, ధైర్యాన్ని పెంచే మాటలతో ఇలా అన్నాడు: "ఓ దేవా! ఈ దుష్టమనస్సు గల దానవులతో ఎందుకు ఆటలాడుతున్నావు?"
దుర్జనైర్లబ్ధరన్ధ్రస్య పురుషస్య కుతః క్రియాః శక్తేనోపేక్షితో నీచో మన్యతే బలమాత్మనః
దుష్టులు మనిషిలోని బలహీనతలు తెలుసుకుంటే, అతడు ఏం చేయగలడు? బలమైనవారు చిన్నవారిని పట్టించుకోకపోతే, ఆ నీచుడు తనను తాను బలవంతుడిగా భావిస్తాడు.
తస్మాన్న నీచం మతిమాన్ దుర్గహీనం హి సంత్యజేత్ అథాగ్రేసరసంపత్త్యా రథినో జయమాప్నుయుః
కాబట్టి, తెలివైనవాడు రక్షణ లేని చిన్నవారిని వదిలిపెట్టకూడదు. ముందుండే రథికులు విజయం సాధించినట్లే, ముందు ఉండే సహాయంతో విజయం లభిస్తుంది.
కస్తే సఖాభవచ్చాగ్రే హిరణ్యాక్షవధే విభో హిరణ్యకశిపుర్దైత్యో వీర్యశాలీ మదోద్ధతః
హిరణ్యాక్షుడిని సంహరించేటప్పుడు, ప్రభూ! ముందుండి నీకు తోడుగా ఎవరు ఉన్నారు? హిరణ్యకశిపుడు మహాబలశాలి, గర్వంతో ఉన్న దానవుడు.
త్వాం ప్రాప్యాపశ్యదసురో విషమం స్మృతివిభ్రమమ్ పూర్వే ఽప్యతిబలా యే చ దైత్యేన్ద్రాః సురవిద్విషః
నీను ఎదుర్కొన్న ఆ అసురుడు, కష్టంలో పడిపోయాడు, జ్ఞాపకం కూడా తారుమారైంది. అంతకుముందు ఉన్న బలవంతమైన దానవ రాజులు, దేవతలను ద్వేషించేవారు కూడా అలాగే అయ్యారు.
వినాశమాగతాః ప్రాప్య శలభా ఇవ పావకమ్ యుగే యుగే చ దైత్యానాం త్వమేవాన్తకరో హరే
వారు నాశనం చెంది, అగ్నిలో పడి చనిపోయే పురుగుల్లా అంతమయ్యారు. ప్రతి యుగంలోనూ, హరి! నీవే దానవులను సంహరించేవాడివి.
తథైవాద్యేహ మగ్నానాం భవ విష్ణో సురాశ్రయః ఏవముక్తస్తతో విష్ణుర్ వ్యవర్ధత మహాభుజః
అలాగే, ఇప్పుడు కష్టాల్లో ఉన్నవారికి, విష్ణువూ! దేవతలకు ఆశ్రయంగా నిలవు. ఇలా చెప్పగానే, మహాబలుడు విష్ణువు మరింత బలవంతుడయ్యాడు.
ఋద్ధ్యా పరమయా యుక్తః సర్వభూతాశ్రయో ఽరిహా అథోవాచ సహస్రాక్షం కాలక్షమమ్ అధోక్షజః
అత్యున్నత ఐశ్వర్యంతో, అన్ని జీవులకు ఆశ్రయంగా, శత్రువులను సంహరించేవాడిగా ఉన్న అతడు, కాలాన్ని సహించే సహస్రాక్షుడితో అద్భుతుడు ఇలా అన్నాడు.
దైత్యేన్ద్రాః స్వైర్వధోపాయైః శక్యా హన్తుం హి నాన్యతః దుర్జయస్తారకో దైత్యో ముక్త్వా సప్తదినం శిశుమ్
దానవ రాజులను వారి స్వంత మార్గాల ద్వారానే సంహరించాలి, వేరే విధంగా కాదు. తార అనే దానవుడు ఏడురోజుల పసివాడిగా ఉన్నప్పటినే జయించలేం.
కశ్చిత్స్త్రీవధ్యతాం ప్రాప్తో వధే ఽన్యస్య కుమారికా జమ్భస్తు వధ్యతాం ప్రాప్తో దానవః క్రూరవిక్రమః
ఎవరైనా ఒకరు స్త్రీ చేతిలో మరణించాల్సినవాడయ్యాడు; మరొకరికి కన్యేనే సంహార మార్గం; జంభుడు అనే క్రూర దానవుడు కూడా సంహారయోగ్యుడయ్యాడు.
తస్మాద్వీర్యేణ దివ్యేన జహి జమ్భం జగద్వరమ్ అవధ్యః సర్వభూతానాం త్వాం వినా స తు దానవః
కాబట్టి, దివ్యశక్తితో జంభుడిని సంహరించు, జగత్తుకు భయంకరుడైన వాడిని. నిన్ను తప్పించి అతడు ఎవరికీ సంహరించదగినవాడు కాదు.
మయా గుప్తో రణే జమ్భం జగత్కణ్టకముద్ధర తద్వైకుణ్ఠవచః శ్రుత్వా సహస్రాక్షో ఽమరారిహా
యుద్ధంలో నేను నిన్ను కాపాడుతాను, నీవు జంభుడిని, జగత్తుకు ముప్పైన వాడిని, నిర్మూలించు. వైకుంఠుని మాటలు విని, సహస్రాక్షుడు, అమరులను శత్రువులను సంహరించేవాడు,
సమాదిశత్సురాన్సర్వాన్ సైన్యస్య రచనాం ప్రతి యత్సారం సర్వలోకేషు వీర్యస్య తపసో ఽపి చ
అన్ని దేవతలకు సైన్యం ఏర్పాటుపై ఆదేశించాడు. అన్ని లోకాలలో వీరత్వం, తపస్సు ఏది ముఖ్యమో, దానిని కూడగట్టాడు.
తదేకాదశ రుద్రాంస్తు చకారాగ్రేసరాన్హరిః వ్యాలభోగాఙ్గసంనద్ధా బలినో నీలకంధరాః
హరి పదకొండు రుద్రులను ముందుండే నాయకులుగా నియమించాడు. వారు సర్పాల మడతలతో అలంకరించబడి, బలవంతులు, నీలగళులు.
చన్ద్రఖణ్డనృముణ్డాలీమణ్డితోరుశిఖణ్డినః శూలజ్వాలావలిప్తాఙ్గా భుజమణ్డలభైరవాః
వారు చంద్రఖండాలతో, మానవ ఖడ్గాలతో అలంకరించిన కిరీటాలు ధరించారు. త్రిశూలాల జ్వాలలు శరీరాన్ని అలంకరించగా, భయంకరమైన భుజాల అలంకారాలు ఉన్నవారు.
పిఙ్గోత్తుఙ్గజటాజూటాః సింహచర్మానుషఙ్గిణః కపాలీశాదయో రుద్రా విద్రావితమహాసురాః
పసుపు రంగు, ఎత్తైన జటలు, సింహచర్మాలు ధరించి, కపాలీ మొదలైన రుద్రులు మహాదానవులను భయపెట్టి తరిమారు.
కపాలీ పిఙ్గలో భీమో విరూపాక్షో విలోహితః అజేశః శాసనః శాస్తా శంభుశ్చణ్డో ధ్రువస్తథా
కపాలీ, పింగళ, భీమ, విరూపాక్ష, విలోహిత, అజేశ, శాసన, శాస్త, శంభు, చండ, ధ్రువ — వీరే ఆ పదకొండు రుద్రులు.
ఏత ఏకాదశానన్తబలా రుద్రాః ప్రభావిణః పాలయన్తో బలస్యాగ్రే దారయన్తశ్చ దానవాన్
ఈ పదకొండు రుద్రులు అనంతమైన బలంతో, శక్తితో ముందుండి సైన్యాన్ని కాపాడుతూ, దానవులను చీల్చి పారేశారు.
ఆప్యాయయన్తస్త్రిదశాన్ గర్జన్త ఇవ చామ్బుదాః హిమాచలాభే మహతి కాఞ్చనామ్బురుహస్రజి
వారు దేవతలకు ఉత్సాహాన్ని నింపారు, మేఘాలు గర్జించినట్లు గర్జించారు, హిమాలయాల్లా విస్తారంగా, బంగారు కమలాల మాలలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
ప్రచలచ్చామరే హేమఘణ్టాసంఘాతమణ్డితే ఐరావతే చతుర్దన్తే మాతఙ్గే ఽచలసంస్థితే
చలించే చామరాలతో, బంగారు గంటలతో అలంకరించబడిన నాలుగు దంతాలు ఉన్న ఐరావతం పై, ఇంద్రుడు నిశ్చలంగా నిలిచాడు.
మహామదజలస్రావే కామరూపే శతక్రతుః తస్థౌ హిమగిరేః శృఙ్గే భానుమానివ దీప్తిమాన్
అనేక రూపాలు ధరించగల శతక్రతువు అయిన ఇంద్రుడు, అతని ఏనుగు నుండి మదజలం ప్రవహిస్తూ, మంచు పర్వత శిఖరంపై, సూర్యునిలా కాంతివంతంగా నిలిచాడు.
తస్యారక్షత్పదం సవ్యం మారుతో ఽమితవిక్రమః జుగోపాపరమగ్నిస్తు జ్వాలాపూరితదిఙ్ముఖః
అతని ఎడమవైపు మహాబలశాలి వాయుదేవుడు రక్షణగా ఉండగా, మరోవైపు అగ్ని దేవుడు జ్వాలలతో నిండిన నోటితో కాపాడుతూ నిలిచాడు.
పృష్ఠరక్షో ఽభవద్విష్ణుః ససైన్యస్య శతక్రతోః ఆదిత్యా వసవో విశ్వే మరుతశ్చాశ్వినావపి
ఇంద్రుని సైన్యానికి వెనుక వైపు విష్ణువు రక్షణగా ఉండగా, ఆదిత్యులు, వసువులు, విశ్వదేవతలు, మరుత్గణాలు, అశ్వినీదేవతలు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.