స తైర్బాణైరభిహతో మహిషో ఽచలసంనిభః పరివర్తితకాయో ఽధః పపాత న మమార చ
ఆ బాణాలతో కొట్టబడిన మహిషుడు, పర్వతంలా గొప్పదైన వాడవై, తన శరీరాన్ని తిప్పుకుంటూ కింద పడిపోయాడు, కానీ మరణించలేదు.
మహిషం పతితం దృష్ట్వా భూమౌ ప్రోవాచ కేశవః మహిషాసుర మత్తస్త్వం వధం నాస్త్రైరిహార్హసి
భూమిపై పడిపోయిన మహిషుణ్ణి చూసి, కేశవుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహిషాసురా! నీవు మత్తులో ఉన్నావు. ఇక్కడ ఆయుధాలతో నీకు మరణం తగదు."
యోషిద్వధ్యః పురోక్తో ఽసి సాక్షాత్కమలయోనినా ఉత్తిష్ఠ జీవితం రక్ష గచ్ఛాస్మాత్సంగరాద్ద్రుతమ్
కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మా నిన్ను స్త్రీ చేతిలోనే సంహరించబడతావని ముందే చెప్పాడు. లేచి, నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకుని, ఈ యుద్ధాన్ని వెంటనే వదిలిపెట్టు.
తస్మిన్పరాఙ్ముఖే దైత్యే మహిషే శుమ్భదానవః సందష్టౌష్ఠపుటః కోపాద్ భ్రుకుటీకుటిలాననః
అప్పుడు మహిషుడు తిరిగి పోతుండగా, శుంభుడు కోపంతో పెదవులు కొరికి, కనుబొమ్మలు మడిచిన ముఖంతో నిలబడ్డాడు.
నిర్మథ్య పాణినా పాణిం ధనురాదాయ భైరవమ్ సజ్యం చకార స ధనుః శరాంశ్చాశీవిషోపమాన్
తన చేతిని మరోచేతితో బలంగా నలిపి, భయంకరమైన విల్లు తీసుకుని, దానిని సిద్ధం చేసి, పాములవంటి బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
స చిత్రయోధీ దృఢముష్టిపాతస్ తతస్తు విష్ణుం గరుడం చ దైత్యః బాణైర్జ్వలద్వహ్నిశిఖానికాశైః క్షిప్తైరసంఖ్యైః పరిఘాతహీనైః
ఆ యుద్ధ నిపుణుడు, గట్టిగా పట్టుకుని, అనంతమైన, అగ్నిజ్వాలలవంటి ప్రకాశించే బాణాలతో విష్ణువును, గరుడుని లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా దాడి చేశాడు.
విష్ణుశ్చ దైత్యేన్ద్రశరాహతో ఽపి భుశుణ్డిమాదాయ కృతాన్తతుల్యామ్ తయా భుశుణ్డ్యా చ పిపేష మేషం శుమ్భస్య పత్త్రం ధరణీధరాభమ్
దైత్యరాజు బాణాలతో గాయపడినా, విష్ణువు భయంకరమైన గదను తీసుకుని, ఆ గదతో శుంభుని పర్వతంలా ఉన్న కవచాన్ని బలంగా కొట్టాడు.
తస్మాదవప్లుత్య హతాచ్చ మేషాద్ భూభౌ పదాతిః స తు దైత్యనాథః తతో మహీస్థస్య హరిః శరౌఘాన్ ముమోచ కాలానలతుల్యభాసః
అక్కడినుంచి దూకి, కొట్టబడిన మేషం, కవచాన్ని వదిలి, దైత్యాధిపతి భూమిపై నిలబడ్డాడు. అప్పుడు హరి భూమిపై నుంచే ప్రళయాగ్నిలా మెరిసే బాణాలను వదిలాడు.
శరైస్త్రిభిస్తస్య భుజం బిభేద షడ్భిశ్చ శీర్షం దశభిశ్చ కేతుమ్ విష్ణుర్వికృష్టైః శ్రవణావసానం దైత్యస్య వివ్యాధ వివృత్తనేత్రః
విష్ణువు మూడు బాణాలతో అతని భుజాన్ని, ఆరు బాణాలతో తలను, పది బాణాలతో జండాను, బలంగా లాగిన విల్లుతో దైత్యుని చెవిని, విస్తృతమైన కళ్లతో గాయపరిచాడు.
స తేన విద్ధో వ్యథితో బభూవ దైత్యేశ్వరో విస్రుతశోణితౌఘః తతో ఽస్య కించిచ్ చలితస్య ధైర్యాద్ ఉవాచ శఙ్ఖామ్బుజశార్ఙ్గపాణిః
ఆ గాయంతో దైత్యాధిపతి బాధపడుతూ, రక్తం ప్రవహించసాగింది. అతడు కొంత తడబడినప్పుడు, శంఖం, పద్మం, శారంగం పట్టిన వాడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కుమారివధ్యో ఽసి రణం విముఞ్చ శుమ్భాసుర స్వల్పతరైరహోభిః వధం న మత్తో ఽర్హసి చేహ మూఢ వృథైవ కిం యుద్ధసముత్సుకో ఽసి
"నీవు కుమారిక చేతిలోనే సంహరించబడతావు. యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు, ఓ శుంభాసురా! కొద్ది రోజుల్లో నీకు నా చేత మరణం తగదు. మూర్ఖుడా, వృథాగా యుద్ధానికి ఇంత ఆసక్తి ఎందుకు చూపిస్తున్నావు?"
జమ్భో వచో విష్ణుముఖాన్నిశమ్య నిమిశ్చ నిష్పేష్టుమియేష విష్ణుమ్ గదామథోద్యమ్య నిమిః ప్రచణ్డాం జఘాన గాఢాం గరుడం శిరస్తః
విష్ణువు మాటలు విని, నిమి విష్ణువును నలిపివేయాలని యత్నించాడు. భయంకరమైన గదను ఎత్తి, గరుడుని తలపై బలంగా కొట్టాడు.
శుమ్భో ఽపి విష్ణుం పరిఘేణ మూర్ధ్ని ప్రమృష్టరత్నౌఘవిచిత్రభాసా తౌ దానవాభ్యాం విషమైః ప్రహారైర్ నిపేతురుర్వ్యాం ఘనపావకాభౌ
శుంభుడు కూడా రత్నాల వజ్రాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప గదతో విష్ణువును తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ ఇద్దరు దానవుల భయంకరమైన దెబ్బలతో, వారు ఇద్దరూ మెరిసే మేఘాలవంటి వారు భూమిపై పడిపోయారు.
తత్కర్మ దృష్ట్వా దితిజాస్తు సర్వే జగర్జురుచ్చైః కృతసింహనాదాః ధనూంషి చాస్ఫోట్య సురాభిఘాతైర్ వ్యదారయన్భూమిమపి ప్రచణ్డాః వాసాంసి చైవాదుధువుః పరే తు దధ్ముశ్చ శఙ్ఖానకగోముఖౌఘాన్
ఆ కార్యాన్ని చూసి, దితిపుత్రులు అందరూ గర్జిస్తూ, సింహంలా అరుస్తూ, తమ విల్లు బలంగా కొట్టి భూమిని పగలగొట్టారు. కొందరు తమ వస్త్రాలను ఊపారు, మరికొందరు శంఖాలు, బేరులు, గొముఖాలను ఊదారు.
అథ సంజ్ఞామవాప్యాశు గరుడో ఽపి సకేశవః పరాఙ్ముఖో రణాత్తస్మాత్ పలాయత మహాజవః
అప్పుడు, గరుడుడు కేశవునితో కలిసి, తేరుకుని, యుద్ధాన్ని వదిలి, ఎంతో వేగంగా అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
తమాలోక్య పలాయన్తం విభ్రష్టధ్వజకార్ముకమ్ హరిం దేవః సహస్రాక్షో మేనే భగ్నం దురాహవే
హరి తన జండా, విల్లు కోల్పోయి పారిపోతున్నాడని చూసి, సహస్రాక్షుడు ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో అతన్ని ఓడిపోయాడని భావించాడు.
దైత్యాంశ్చ ముదితాన్దృష్ట్వా కర్తవ్యం నాధ్యగచ్ఛత అథాయాన్నికటే విష్ణోః సురేశః పాకశాసనః
దానవులు ఆనందంగా ఉన్నారని చూసి, ఆయన ఏమి చేయాలో తెలియకుండిపోయాడు. అప్పుడు దేవతాధిపతి, వజ్రాయుధుడు, విష్ణువుని దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఉవాచ చైనం మధురం ప్రోత్సాహపరిబృంహకమ్ కిమేభిః క్రీడసే దేవ దానవైర్దుష్టమానసైః
ఆయన మధురంగా, ధైర్యాన్ని పెంచే మాటలతో ఇలా అన్నాడు: "ఓ దేవా! ఈ దుష్టమనస్సు గల దానవులతో ఎందుకు ఆటలాడుతున్నావు?"
దుర్జనైర్లబ్ధరన్ధ్రస్య పురుషస్య కుతః క్రియాః శక్తేనోపేక్షితో నీచో మన్యతే బలమాత్మనః
దుష్టులు మనిషిలోని బలహీనతలు తెలుసుకుంటే, అతడు ఏం చేయగలడు? బలమైనవారు చిన్నవారిని పట్టించుకోకపోతే, ఆ నీచుడు తనను తాను బలవంతుడిగా భావిస్తాడు.
తస్మాన్న నీచం మతిమాన్ దుర్గహీనం హి సంత్యజేత్ అథాగ్రేసరసంపత్త్యా రథినో జయమాప్నుయుః
కాబట్టి, తెలివైనవాడు రక్షణ లేని చిన్నవారిని వదిలిపెట్టకూడదు. ముందుండే రథికులు విజయం సాధించినట్లే, ముందు ఉండే సహాయంతో విజయం లభిస్తుంది.
కస్తే సఖాభవచ్చాగ్రే హిరణ్యాక్షవధే విభో హిరణ్యకశిపుర్దైత్యో వీర్యశాలీ మదోద్ధతః
హిరణ్యాక్షుడిని సంహరించేటప్పుడు, ప్రభూ! ముందుండి నీకు తోడుగా ఎవరు ఉన్నారు? హిరణ్యకశిపుడు మహాబలశాలి, గర్వంతో ఉన్న దానవుడు.
త్వాం ప్రాప్యాపశ్యదసురో విషమం స్మృతివిభ్రమమ్ పూర్వే ఽప్యతిబలా యే చ దైత్యేన్ద్రాః సురవిద్విషః
నీను ఎదుర్కొన్న ఆ అసురుడు, కష్టంలో పడిపోయాడు, జ్ఞాపకం కూడా తారుమారైంది. అంతకుముందు ఉన్న బలవంతమైన దానవ రాజులు, దేవతలను ద్వేషించేవారు కూడా అలాగే అయ్యారు.
వినాశమాగతాః ప్రాప్య శలభా ఇవ పావకమ్ యుగే యుగే చ దైత్యానాం త్వమేవాన్తకరో హరే
వారు నాశనం చెంది, అగ్నిలో పడి చనిపోయే పురుగుల్లా అంతమయ్యారు. ప్రతి యుగంలోనూ, హరి! నీవే దానవులను సంహరించేవాడివి.
తథైవాద్యేహ మగ్నానాం భవ విష్ణో సురాశ్రయః ఏవముక్తస్తతో విష్ణుర్ వ్యవర్ధత మహాభుజః
అలాగే, ఇప్పుడు కష్టాల్లో ఉన్నవారికి, విష్ణువూ! దేవతలకు ఆశ్రయంగా నిలవు. ఇలా చెప్పగానే, మహాబలుడు విష్ణువు మరింత బలవంతుడయ్యాడు.
ఋద్ధ్యా పరమయా యుక్తః సర్వభూతాశ్రయో ఽరిహా అథోవాచ సహస్రాక్షం కాలక్షమమ్ అధోక్షజః
అత్యున్నత ఐశ్వర్యంతో, అన్ని జీవులకు ఆశ్రయంగా, శత్రువులను సంహరించేవాడిగా ఉన్న అతడు, కాలాన్ని సహించే సహస్రాక్షుడితో అద్భుతుడు ఇలా అన్నాడు.
దైత్యేన్ద్రాః స్వైర్వధోపాయైః శక్యా హన్తుం హి నాన్యతః దుర్జయస్తారకో దైత్యో ముక్త్వా సప్తదినం శిశుమ్
దానవ రాజులను వారి స్వంత మార్గాల ద్వారానే సంహరించాలి, వేరే విధంగా కాదు. తార అనే దానవుడు ఏడురోజుల పసివాడిగా ఉన్నప్పటినే జయించలేం.
కశ్చిత్స్త్రీవధ్యతాం ప్రాప్తో వధే ఽన్యస్య కుమారికా జమ్భస్తు వధ్యతాం ప్రాప్తో దానవః క్రూరవిక్రమః
ఎవరైనా ఒకరు స్త్రీ చేతిలో మరణించాల్సినవాడయ్యాడు; మరొకరికి కన్యేనే సంహార మార్గం; జంభుడు అనే క్రూర దానవుడు కూడా సంహారయోగ్యుడయ్యాడు.
తస్మాద్వీర్యేణ దివ్యేన జహి జమ్భం జగద్వరమ్ అవధ్యః సర్వభూతానాం త్వాం వినా స తు దానవః
కాబట్టి, దివ్యశక్తితో జంభుడిని సంహరించు, జగత్తుకు భయంకరుడైన వాడిని. నిన్ను తప్పించి అతడు ఎవరికీ సంహరించదగినవాడు కాదు.
మయా గుప్తో రణే జమ్భం జగత్కణ్టకముద్ధర తద్వైకుణ్ఠవచః శ్రుత్వా సహస్రాక్షో ఽమరారిహా
యుద్ధంలో నేను నిన్ను కాపాడుతాను, నీవు జంభుడిని, జగత్తుకు ముప్పైన వాడిని, నిర్మూలించు. వైకుంఠుని మాటలు విని, సహస్రాక్షుడు, అమరులను శత్రువులను సంహరించేవాడు,
సమాదిశత్సురాన్సర్వాన్ సైన్యస్య రచనాం ప్రతి యత్సారం సర్వలోకేషు వీర్యస్య తపసో ఽపి చ
అన్ని దేవతలకు సైన్యం ఏర్పాటుపై ఆదేశించాడు. అన్ని లోకాలలో వీరత్వం, తపస్సు ఏది ముఖ్యమో, దానిని కూడగట్టాడు.