విద్ధో మర్మసు దైత్యేన్ద్రో హరిబాణైరకమ్పత స ముహూర్తం సమాశ్వాస్య జగ్రాహ పరిఘం తదా
హరిబాణాలతో ముఖ్యమైన భాగాల్లో గాయపడిన దైత్యేంద్రుడు కదలలేదు. కొంతసేపు ఊపిరి పీల్చుకుని వెంటనే తన పెద్ద గదను పట్టుకున్నాడు.
జఘ్నే జనార్దనం చాపి పరిఘేణాగ్నివర్చసా విష్ణుస్తేన ప్రహారేణ కించిదాఘూర్ణితో ఽభవత్
ఆ అగ్నిలా ప్రకాశించే గదతో జనార్దనుని కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో విష్ణువు కొంతసేపు తడబడ్డాడు.
తతః క్రోధవివృత్తాక్షో గదాం జగ్రాహ మాధవః మథనం సరథం రోషాన్ నిష్పిపేషాథ రోషతః
అప్పుడే మాధవుడు కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసుకుని తన గదను పట్టుకుని, మథనుని రథంతో సహా కోపంతో నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.
స పపాతాథ దైత్యేన్ద్రః క్షయకాలే ఽచలో యథా తస్మిన్నిపతితే భూమౌ దానవే వీర్యశాలిని
అప్పుడు దైత్యేంద్రుడు కాలం వచ్చిన పర్వతంలా నేలపై పడిపోయాడు. ఆ బలవంతుడైన దానవుడు భూమిపై పడిపోయినప్పుడు,
అవసాదం యయుర్దైత్యాః కర్దమే కరిణో యథా తతస్తేషు విపన్నేషు దానవేష్వతిమానిషు
దైత్యులు మట్టిలో మునిగిపోయే ఏనుగుల్లా ఆత్మవిశ్వాసం కోల్పోయారు. అహంకారంతో ఉన్న ఆ దానవులు ఓడిపోయినప్పుడు,
ప్రకోపాద్రక్తనయనో మహిషో దానవేశ్వరః ప్రత్యుద్యయౌ హరిం రౌద్రః స్వబాహుబలమాస్థితః
కోపంతో కళ్లలో రక్తం మెరుస్తూ, దానవుల అధిపతి మహిషుడు భయంకరంగా, తన బలాన్ని నమ్ముకుని హరిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
తీక్ష్ణధారేణ శూలేన మహిషో హరిమర్దయన్ శక్త్యా చ గరుడం వీరో మహిషో ఽభ్యహనద్ధృది
పదునైన శూలంతో మహిషుడు హరిని గాయపరిచాడు. శక్తితో గరుత్మంతుని ఛాతీలో గట్టిగా కొట్టాడు.
తతో వ్యావృత్య వదనం మహాచలగుహానిభమ్ గ్రస్తుమైచ్ఛద్రణే దైత్యః స గరుత్మన్తమచ్యుతమ్
తర్వాత, మహా పర్వత గుహలా తన నోటిని విప్పి, ఆ యుద్ధంలో దైత్యుడు స్థిరమైన గరుత్మంతుని మింగాలని ప్రయత్నించాడు.
అథాచ్యుతో ఽపి విజ్ఞాయ దానవస్య చికీర్షితమ్ వదనం పూరయామాస దివ్యైరస్త్రైర్మహాబలః
అయితే, దానవుడు ఏమి చేయబోతున్నాడో అర్థం చేసుకున్న అచ్యుతుడు, తన మహాశక్తితో దివ్యాస్త్రాలతో అతని నోటిని నింపేశాడు.
మహిషస్యాథ ససృజే బాణౌఘం గరుడధ్వజః పిధాయ వదనం దివ్యైర్ దివ్యాస్త్రపరిమన్త్రితైః
మహిషుని మీద గరుత్మంతుని ధ్వజంగా ఉన్న విష్ణువు, దివ్య మంత్రబలంతో కూడిన దివ్యాస్త్రాలతో అతని నోటిని మూసి, బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
స తైర్బాణైరభిహతో మహిషో ఽచలసంనిభః పరివర్తితకాయో ఽధః పపాత న మమార చ
ఆ బాణాలతో కొట్టబడిన మహిషుడు, పర్వతంలా గొప్పదైన వాడవై, తన శరీరాన్ని తిప్పుకుంటూ కింద పడిపోయాడు, కానీ మరణించలేదు.
మహిషం పతితం దృష్ట్వా భూమౌ ప్రోవాచ కేశవః మహిషాసుర మత్తస్త్వం వధం నాస్త్రైరిహార్హసి
భూమిపై పడిపోయిన మహిషుణ్ణి చూసి, కేశవుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహిషాసురా! నీవు మత్తులో ఉన్నావు. ఇక్కడ ఆయుధాలతో నీకు మరణం తగదు."
యోషిద్వధ్యః పురోక్తో ఽసి సాక్షాత్కమలయోనినా ఉత్తిష్ఠ జీవితం రక్ష గచ్ఛాస్మాత్సంగరాద్ద్రుతమ్
కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మా నిన్ను స్త్రీ చేతిలోనే సంహరించబడతావని ముందే చెప్పాడు. లేచి, నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకుని, ఈ యుద్ధాన్ని వెంటనే వదిలిపెట్టు.
తస్మిన్పరాఙ్ముఖే దైత్యే మహిషే శుమ్భదానవః సందష్టౌష్ఠపుటః కోపాద్ భ్రుకుటీకుటిలాననః
అప్పుడు మహిషుడు తిరిగి పోతుండగా, శుంభుడు కోపంతో పెదవులు కొరికి, కనుబొమ్మలు మడిచిన ముఖంతో నిలబడ్డాడు.
నిర్మథ్య పాణినా పాణిం ధనురాదాయ భైరవమ్ సజ్యం చకార స ధనుః శరాంశ్చాశీవిషోపమాన్
తన చేతిని మరోచేతితో బలంగా నలిపి, భయంకరమైన విల్లు తీసుకుని, దానిని సిద్ధం చేసి, పాములవంటి బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
స చిత్రయోధీ దృఢముష్టిపాతస్ తతస్తు విష్ణుం గరుడం చ దైత్యః బాణైర్జ్వలద్వహ్నిశిఖానికాశైః క్షిప్తైరసంఖ్యైః పరిఘాతహీనైః
ఆ యుద్ధ నిపుణుడు, గట్టిగా పట్టుకుని, అనంతమైన, అగ్నిజ్వాలలవంటి ప్రకాశించే బాణాలతో విష్ణువును, గరుడుని లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా దాడి చేశాడు.
విష్ణుశ్చ దైత్యేన్ద్రశరాహతో ఽపి భుశుణ్డిమాదాయ కృతాన్తతుల్యామ్ తయా భుశుణ్డ్యా చ పిపేష మేషం శుమ్భస్య పత్త్రం ధరణీధరాభమ్
దైత్యరాజు బాణాలతో గాయపడినా, విష్ణువు భయంకరమైన గదను తీసుకుని, ఆ గదతో శుంభుని పర్వతంలా ఉన్న కవచాన్ని బలంగా కొట్టాడు.
తస్మాదవప్లుత్య హతాచ్చ మేషాద్ భూభౌ పదాతిః స తు దైత్యనాథః తతో మహీస్థస్య హరిః శరౌఘాన్ ముమోచ కాలానలతుల్యభాసః
అక్కడినుంచి దూకి, కొట్టబడిన మేషం, కవచాన్ని వదిలి, దైత్యాధిపతి భూమిపై నిలబడ్డాడు. అప్పుడు హరి భూమిపై నుంచే ప్రళయాగ్నిలా మెరిసే బాణాలను వదిలాడు.
శరైస్త్రిభిస్తస్య భుజం బిభేద షడ్భిశ్చ శీర్షం దశభిశ్చ కేతుమ్ విష్ణుర్వికృష్టైః శ్రవణావసానం దైత్యస్య వివ్యాధ వివృత్తనేత్రః
విష్ణువు మూడు బాణాలతో అతని భుజాన్ని, ఆరు బాణాలతో తలను, పది బాణాలతో జండాను, బలంగా లాగిన విల్లుతో దైత్యుని చెవిని, విస్తృతమైన కళ్లతో గాయపరిచాడు.
స తేన విద్ధో వ్యథితో బభూవ దైత్యేశ్వరో విస్రుతశోణితౌఘః తతో ఽస్య కించిచ్ చలితస్య ధైర్యాద్ ఉవాచ శఙ్ఖామ్బుజశార్ఙ్గపాణిః
ఆ గాయంతో దైత్యాధిపతి బాధపడుతూ, రక్తం ప్రవహించసాగింది. అతడు కొంత తడబడినప్పుడు, శంఖం, పద్మం, శారంగం పట్టిన వాడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కుమారివధ్యో ఽసి రణం విముఞ్చ శుమ్భాసుర స్వల్పతరైరహోభిః వధం న మత్తో ఽర్హసి చేహ మూఢ వృథైవ కిం యుద్ధసముత్సుకో ఽసి
"నీవు కుమారిక చేతిలోనే సంహరించబడతావు. యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టు, ఓ శుంభాసురా! కొద్ది రోజుల్లో నీకు నా చేత మరణం తగదు. మూర్ఖుడా, వృథాగా యుద్ధానికి ఇంత ఆసక్తి ఎందుకు చూపిస్తున్నావు?"
జమ్భో వచో విష్ణుముఖాన్నిశమ్య నిమిశ్చ నిష్పేష్టుమియేష విష్ణుమ్ గదామథోద్యమ్య నిమిః ప్రచణ్డాం జఘాన గాఢాం గరుడం శిరస్తః
విష్ణువు మాటలు విని, నిమి విష్ణువును నలిపివేయాలని యత్నించాడు. భయంకరమైన గదను ఎత్తి, గరుడుని తలపై బలంగా కొట్టాడు.
శుమ్భో ఽపి విష్ణుం పరిఘేణ మూర్ధ్ని ప్రమృష్టరత్నౌఘవిచిత్రభాసా తౌ దానవాభ్యాం విషమైః ప్రహారైర్ నిపేతురుర్వ్యాం ఘనపావకాభౌ
శుంభుడు కూడా రత్నాల వజ్రాలతో అలంకరించబడిన గొప్ప గదతో విష్ణువును తలపై బలంగా కొట్టాడు. ఆ ఇద్దరు దానవుల భయంకరమైన దెబ్బలతో, వారు ఇద్దరూ మెరిసే మేఘాలవంటి వారు భూమిపై పడిపోయారు.
తత్కర్మ దృష్ట్వా దితిజాస్తు సర్వే జగర్జురుచ్చైః కృతసింహనాదాః ధనూంషి చాస్ఫోట్య సురాభిఘాతైర్ వ్యదారయన్భూమిమపి ప్రచణ్డాః వాసాంసి చైవాదుధువుః పరే తు దధ్ముశ్చ శఙ్ఖానకగోముఖౌఘాన్
ఆ కార్యాన్ని చూసి, దితిపుత్రులు అందరూ గర్జిస్తూ, సింహంలా అరుస్తూ, తమ విల్లు బలంగా కొట్టి భూమిని పగలగొట్టారు. కొందరు తమ వస్త్రాలను ఊపారు, మరికొందరు శంఖాలు, బేరులు, గొముఖాలను ఊదారు.
అథ సంజ్ఞామవాప్యాశు గరుడో ఽపి సకేశవః పరాఙ్ముఖో రణాత్తస్మాత్ పలాయత మహాజవః
అప్పుడు, గరుడుడు కేశవునితో కలిసి, తేరుకుని, యుద్ధాన్ని వదిలి, ఎంతో వేగంగా అక్కడినుంచి పారిపోయాడు.
తమాలోక్య పలాయన్తం విభ్రష్టధ్వజకార్ముకమ్ హరిం దేవః సహస్రాక్షో మేనే భగ్నం దురాహవే
హరి తన జండా, విల్లు కోల్పోయి పారిపోతున్నాడని చూసి, సహస్రాక్షుడు ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో అతన్ని ఓడిపోయాడని భావించాడు.
దైత్యాంశ్చ ముదితాన్దృష్ట్వా కర్తవ్యం నాధ్యగచ్ఛత అథాయాన్నికటే విష్ణోః సురేశః పాకశాసనః
దానవులు ఆనందంగా ఉన్నారని చూసి, ఆయన ఏమి చేయాలో తెలియకుండిపోయాడు. అప్పుడు దేవతాధిపతి, వజ్రాయుధుడు, విష్ణువుని దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఉవాచ చైనం మధురం ప్రోత్సాహపరిబృంహకమ్ కిమేభిః క్రీడసే దేవ దానవైర్దుష్టమానసైః
ఆయన మధురంగా, ధైర్యాన్ని పెంచే మాటలతో ఇలా అన్నాడు: "ఓ దేవా! ఈ దుష్టమనస్సు గల దానవులతో ఎందుకు ఆటలాడుతున్నావు?"
దుర్జనైర్లబ్ధరన్ధ్రస్య పురుషస్య కుతః క్రియాః శక్తేనోపేక్షితో నీచో మన్యతే బలమాత్మనః
దుష్టులు మనిషిలోని బలహీనతలు తెలుసుకుంటే, అతడు ఏం చేయగలడు? బలమైనవారు చిన్నవారిని పట్టించుకోకపోతే, ఆ నీచుడు తనను తాను బలవంతుడిగా భావిస్తాడు.
తస్మాన్న నీచం మతిమాన్ దుర్గహీనం హి సంత్యజేత్ అథాగ్రేసరసంపత్త్యా రథినో జయమాప్నుయుః
కాబట్టి, తెలివైనవాడు రక్షణ లేని చిన్నవారిని వదిలిపెట్టకూడదు. ముందుండే రథికులు విజయం సాధించినట్లే, ముందు ఉండే సహాయంతో విజయం లభిస్తుంది.