కక్షావాలమ్బ్య పాణిభ్యామ్ ఉపవిష్టో హ్యధోముఖః సర్వే తే నిష్ప్రతీకారా దైత్యాశ్చన్ద్రమసా జితాః
తన చేతులతో పక్కను ఆనుకొని, తల క్రిందకు వంచి కూర్చున్నాడు. అందరు దైత్యులు ఏమీ చేయలేని స్థితిలో, చంద్రుని ప్రభావంతో ఓడిపోయారు.
రణేచ్ఛాం దూరతస్త్యక్త్వా తస్థుస్తే జీవితార్థినః తత్రాబ్రవీత్కాలనేమిర్ దైత్యాన్కోపేన దీపితః
పోరాడే కోరికను పూర్తిగా వదిలేసి, ప్రాణాల కోసం మాత్రమే దూరంగా నిలబడ్డారు. అప్పుడు కాలనేమి కోపంతో దైత్యులతో ఇలా అన్నాడు.
భో భోః శృఙ్గారిణః శరాః సర్వే శస్త్రాస్త్రపారగాః ఏకైకో ఽపి జగత్సర్వం శక్తస్తులయితుం భుజైః
ఓ కొమ్ములతో ఉన్నవాళ్లారా! మీరు అందరూ ఆయుధాలలో, అస్త్రాలలో నిపుణులు. మీలో ఒక్కరే అయినా తన భుజబలంతో ఈ లోకాన్ని మొత్తం తూకం వేయగలరు.
ఏకైకో ఽపి క్షమో గ్రస్తుం జగత్సర్వం చరాచరమ్ ఏకైకస్యాపి పర్యాప్తా న సర్వే ఽపి దివౌకసః
మీలో ఒక్కరే అయినా, చలించే, చలించని ప్రపంచాన్ని మొత్తం మింగగలరు. మీలో ఒక్కరికి కూడా దేవతలు అందరూ కలిసినా సరిపోవు.
కలాం పూరయితుం యత్నాత్ షోడశీమతివిక్రమాః కిం ప్రయాతాశ్చ తిష్ఠధ్వం సమరే ఽమరనిర్జితాః
మీ గొప్ప శక్తితో, ఒక్కొక్కరు చంద్రుని పదహారు భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని నింపగలరు. మరి మీరు ఎందుకు వెనక్కి వెళ్లారు? అమరులను ఓడించని వీరులుగా యుద్ధంలో నిలబడి పోరాడండి.
న యుక్తమేతచ్ఛూరాణాం విశేషాద్దైత్యజన్మనామ్ రాజా చాన్తరితో ఽస్మాకం తారకో లోకమారకః
ఇది వీరులకు, ముఖ్యంగా దైత్యుల వంశంలో పుట్టినవారికి తగినది కాదు. మన రాజు తారకుడు, లోకాలను నాశనం చేయగలవాడు, మన మధ్య దాగి ఉన్నాడు.
విరతానాం రణాదస్మాత్ క్రుద్ధః ప్రాణాన్హరిష్యతి శీతేన నష్టశ్రుతయో భ్రష్టవాక్పాటవాస్తథా
మీరు ఈ యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గితే, అతను కోపంతో మీ ప్రాణాలు తీసేస్తాడు. చలితో మీరు వినికిడి కోల్పోయారు, మాట కూడా చెప్పలేకపోతున్నారు.
మూకాస్తదాభవన్దైత్యా రణద్దశనపఙ్క్తయః తాన్దృష్ట్వా నష్టచేతస్కాన్ దైత్యాఞ్ఛీతేన సాదితాన్
అప్పుడు దైత్యులు మూగవారయ్యారు, యుద్ధంలో పళ్లను కదుపుతూ ఉన్నారు. చలికి బలహీనమై, మనస్సు పోయిన దైత్యులను చూసి—
మత్వా కాలక్షమం కార్యం కాలనేమిర్మహాసురః ఆశ్రిత్య దానవీం మాయాం వితత్య స్వం మహావపుః
ఇప్పుడు తగిన పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చిందని గ్రహించిన మహాసురుడు కాలనేమి, దానవ మాయను ఆశ్రయించి, తన గొప్ప రూపాన్ని విస్తరించాడు.
పూరయామాస గగనం దిశో విదిశ ఏవ చ నిర్మమే దానవేన్ద్రేశః శరీరే భాస్కరాయుతమ్
ఆ దానవేంద్రుడు ఆకాశాన్ని, దిశలను, మధ్యదిశలను నింపాడు. తన శరీరంలో పది వేల సూర్యుల కాంతిని సృష్టించాడు.
దిశశ్చ మాయయా చణ్డైః పూరయామాస పావకైః తతో జ్వాలాకులం సర్వం త్రైలోక్యమభవత్క్షణాత్
తీవ్రమైన మాయా అగ్నులతో దిశలను నింపాడు. వెంటనే మూడు లోకాలు మొత్తం జ్వాలల్లో మునిగిపోయాయి.
తేన జ్వాలాసమూహేన హిమాంశురగమచ్ఛమమ్ తతః క్రమేణ విభ్రష్టం శీతదుర్దినమ్ ఆబభౌ
ఆ అగ్ని సమూహంతో చంద్రుడు తన చలిని కోల్పోయాడు. అలా క్రమంగా, తీవ్రమైన చలి దినం తొలగిపోయింది.
తద్బలం దానవేన్ద్రాణాం మాయయా కాలనేమినః తద్దృష్ట్వా దానవానీకం లబ్ధసంజ్ఞం దివాకరః ఉవాచారుణముద్భ్రాన్తః కోపాల్లోకైకలోచనః
అది దానవేంద్రుల బలం, కాలనేమి మాయ. దాన్ని చూసి, సూర్యుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు. కోపంతో, లోకానికి కంటిగా ఉన్నవాడు, అరుణుడితో ఇలా అన్నాడు.
నయారుణ రథం శీఘ్రం కాలనేమిరథో యతః విమర్దస్తత్ర విషమో భవితా శూరసంక్షయః
అరుణా! రథాన్ని త్వరగా నడుపు. అక్కడ కాలనేమి రథం ఉంది. అక్కడ ఘోరమైన పోరు జరుగుతుంది, వీరులు పడిపోతారు.
జిత ఏష శశాఙ్కో ఽత్ర యద్బలం వయమాశ్రితాః ఇత్యుక్తశ్చోదయామాస రథం గరుడపూర్వజః
ఇక్కడ చంద్రుడు ఓడిపోయాడు, అతని బలాన్ని మనం ఆశ్రయించాము. అని చెప్పగానే, గరుడుని అన్నయ్య రథాన్ని ముందుకు నడిపించాడు.
ప్రయత్నవిధృతైరశ్వైః సితచామరమాలిభిః జగద్దీపో ఽథ భగవాఞ్ జగ్రాహ వితతం ధనుః
శ్రమతో పట్టుకున్న గుర్రాలతో, తెల్ల చామరాలతో అలంకరించిన రథంలో, లోకానికి దీపమైన భగవంతుడు తన లంబించిన విల్లు పట్టుకున్నాడు.
శరౌ చ ద్వౌ మహాభాగో దివ్యావాశీవిషద్యుతీ సంచారాస్త్రేణ సంధాయ బాణమేకం ససర్జ సః
ఆ మహాబలుడు రెండు అస్త్రాలు తీసుకుని, అవి దివ్యమైన నాగవిషపు ప్రకాశంలా మెరిసిపోతుండగా, సంచారాస్త్రాన్ని ఉపయోగించి ఒక బాణాన్ని విల్లుకు అమర్చి విడిచాడు.
ద్వితీయమిన్ద్రజాలేన యోజితం ప్రముమోచ హ సంచారాస్త్రేణ రూపాణాం క్షణాచ్చక్రే విపర్యయమ్
రెండవ బాణాన్ని ఇంద్రజాలం కలిపి, సంచారాస్త్రంతో ప్రయోగించాడు. దాంతో క్షణకాలానికి అందరి రూపాలు మారిపోయాయి.
దేవానాం దానవం రూపం దానవానాం చ దైవికమ్ మత్వా సురాన్స్వకానేవ జఘ్నే ఘోరాస్త్రలాఘవాత్
దేవతలను దానవుల్లా, దానవులను దేవతల్లా కనిపించేలా చేశాడు. తాను దేవతల్ని తనవారిగా భావించి, భయంకరమైన వేగమైన అస్త్రాలతో వారిని హతమార్చాడు.
కాలనేమీ రుషావిష్టః కృతాన్త ఇవ సంక్షయే కాంశ్చిత్ఖడ్గేన తీక్ష్ణేన కాంశ్చిన్ నారాచవృష్టిభిః కాంశ్చిద్గదాభిర్ఘోరాభిః కాంశ్చిద్ఘోరైః పరశ్వధైః
కాలనేమి కోపంతో మునిగి, యమధర్మరాజు లాగా, కొంతమందిని పదునైన ఖడ్గంతో, మరికొంతమందిని బాణవర్షాలతో, ఇంకొంతమందిని భయంకరమైన గదలతో, మరికొంతమందిని భయంకరమైన పరశువులతో చంపాడు.
శిరాంసి కేషాంచిదపాతయచ్చ భుజాన్రథాన్సారథీంశ్చోగ్రవేగః కాంశ్చిత్ పిపేషాథ రథస్య వేగాత్ కాంశ్చిత్క్రుధా చోద్ధతముష్టిపాతైః
అతడు ఉగ్రవేగంతో కొంతమందికి తలలు, మరికొంతమందికి చేతులు, రథాలు, రథసారథులను నరికేశాడు. ఇంకొంతమందిని తన రథవేగంతో తొక్కేశాడు, మరికొంతమందిని కోపంతో గట్టిగా ముష్టిపాటులిచ్చి చంపాడు.
రణే వినిహతాన్దృష్ట్వా నేమిః స్వాన్దానవాధిపః రూపం స్వం తు ప్రపద్యన్త హ్య్ అసురాః సురధర్షితాః
యుద్ధంలో తనవారు పడిపోతున్నారని చూసి, నేమి అనే దానవాధిపతి, దేవతల చేతిలో అణచబడిన అసురులు తమ అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందారు.
కాలనేమీ రుషావిష్టస్ తేషాం రూపం న బుద్ధవాన్ నేమిదైత్యస్తు తాన్దృష్ట్వా కాలనేమిమువాచ హ
కాలనేమి కోపంతో మునిగిపోయి, వారి రూపాన్ని గుర్తించలేకపోయాడు. నేమి అనే దానవుడు వారిని చూసి కాలనేమిని ఇలా అడిగాడు.
అహం నేమిః సురో నైవ కాలనేమే విదస్వ మామ్ భవతా మోహితేనాజౌ నిహతా భూరివిక్రమాః
నేనే నేమిని, దేవుడు కాదు కాలనేమి! నన్ను గుర్తించు. నీవు మోసపోయి యుద్ధంలో ఎంతోమందిని చంపేశావు.
దైత్యానాం దశలక్షాణి దుర్జయానాం సురైరిహ సర్వాస్త్రవారణం ముఞ్చ బ్రాహ్మమస్త్రం త్వరాన్వితః
ఇక్కడ దేవతలకూ దుర్జయులైన లక్షలాది దానవులు ఉన్నారు. వారి అస్త్రాలకు ఎదురుగా బ్రహ్మాస్త్రాన్ని త్వరగా ప్రయోగించు.
స తేన బోధితో దైత్యః సమ్భ్రమాకులచేతనః యోజయామాస బాణం హి బ్రహ్మాస్త్రవిహితేన తు
అలా చెప్పగానే, ఆ దానవుడు గందరగోళంతో మనస్సు కలవరపడి, బ్రహ్మాస్త్ర శక్తి కలిగిన బాణాన్ని విల్లుకు అమర్చాడు.
ముమోచ చాపి దైత్యేన్ద్రః స స్వయం సురకణ్టకః తతో ఽస్త్రతేజసా వ్యాప్తం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్
దానవేంద్రుడు, దేవతలకు శత్రువైన వాడు, ఆ బాణాన్ని విడిచాడు. అప్పుడు ఆ అస్త్రశక్తితో మూడు లోకాలు, చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ కప్పుబడ్డాయి.
దేవానాం చాభవత్సైన్యం సర్వమేవ భయాన్వితమ్ సంచరాస్త్రం చ సంశాన్తం స్వయమాయోధనే బభౌ
దేవతల సైన్యం అంతా భయంతో వణికిపోయింది. సంచారాస్త్రం శాంతించిపోయింది. యుద్ధంలో అది ప్రకాశించింది.
తస్మిన్ప్రతిహతే హ్యస్త్రే భ్రష్టతేజా దివాకరః మహేన్ద్రజాలమాశ్రిత్య చక్రే స్వాం కోటిశస్తనుమ్
ఆ అస్త్రాన్ని ఎదుర్కొనగానే, సూర్యుడు తేజస్సు కోల్పోయాడు. మహేంద్రుని మాయతో అనేక లక్షల రూపాల్లో తాను ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
విస్ఫూర్జత్కరసమ్పాతసమాక్రాన్తజగత్త్రయమ్ తతాప దానవానీకం గతమజ్జౌఘశోణితమ్
అతని చేతుల గర్జనతో మూడు లోకాలు కంపించిపోయాయి. రక్తం ప్రవహిస్తూ, దానవసైన్యాన్ని కాల్చేశాడు.