తాడయామాస గదయా దయాముత్సృజ్య పాశభృత్ స తు తేన ప్రహారేణ స్రోతోభిః క్షతజం వమన్
పాశాన్ని ధరించిన వరుణుడు, బంధించబడిన దైత్యుని మీద కనికరంలేకుండా గదతో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో అతడి గాయాల నుంచి రక్తం ఉప్పొంగింది.
దధార రూపం మేఘస్య విద్యున్మాలాలతావృతమ్ తదవస్థాగతం దృష్ట్వా కుజమ్భం మహిషాసురః
ఆ దైత్యుడు మెఘంలా, మెరుపుల తాడుతో అలంకరించబడిన రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ స్థితిలో కుజంభుడిని చూసి మహిషాసురుడు—
వ్యావృత్తవదనే ఽగాధే గ్రస్తుమైచ్ఛత్ సురావుభౌ నిరృతిం వరుణం చైవ తీక్ష్ణదంష్ట్రోత్కటాననః
విప్పిన నోటితో, భయంకరమైన పదునైన పళ్లతో, నిరృతి, వరుణుడు అనే ఇద్దరు దేవతలను లోపలికి మింగేయాలని ప్రయత్నించాడు.
తావభిప్రాయమాలక్ష్య తస్య దైత్యస్య దూషితమ్ త్యక్త్వా రథపథం భీతౌ మహిషస్యాతిరంహసా
ఆ దైత్యుని దుష్ట సంకల్పాన్ని గ్రహించిన వారు, మహిషుని ఉగ్రతకు భయపడి, రథమార్గాన్ని వదిలేసి పరుగెత్తారు.
భృశం ద్రుతౌ జవాద్ దిగ్భ్యామ్ ఉభాభ్యాం భయవిహ్వలౌ జగామ నిరృతిః క్షిప్రం శరణం పాకశాసనమ్
భయంతో ఇద్దరూ వేర్వేరు దిక్కులవైపు వేగంగా పారిపోయారు. నిరృతి త్వరగా పాకశాసనుడైన ఇంద్రుని ఆశ్రయానికి చేరాడు.
క్రుద్ధస్తు మహిషో దైత్యో వరుణం సమభిద్రుతః తమన్తకముఖాసక్తమ్ ఆలోక్య హిమవద్ద్యుతిః
కోపంతో ఉన్న మహిషాసురుడు వరుణుడిపై దూకాడు. అతడిని యముని పాశంలో చిక్కుకొని, హిమవంతుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నట్లు చూసి—
చక్రే సోమాస్త్రనిఃసృష్టం హిమసంఘాతకణ్టకమ్ వాయవ్యం చాస్త్రమతులం చన్ద్రశ్చక్రే ద్వితీయకమ్
సోముడు మంచుతో కూడిన, మంచు ముళ్లతో పొడవైన అస్త్రాన్ని వదిలాడు. అంతేకాదు, రెండవదిగా గొప్ప గాలిపటం కూడా తయారుచేశాడు.
వాయునా తేన చన్ద్రేణ సంశుష్కేణ హిమేన చ వ్యథితా దానవాః సర్వే శీతోచ్ఛిన్నా విపౌరుషాః
ఆ గాలి, చంద్రుని శక్తి, మంచు వేడి వల్ల, దైత్యులంతా బాధపడి, చలికి తాళలేక వీరత్వాన్ని కోల్పోయారు.
న శేకుశ్చలితుం పద్భ్యాం నాస్త్రాణ్యాదాతుమేవ చ మహాహిమనిపాతేన శస్త్రైశ్చన్ద్రప్రచోదితైః
అతిపెద్ద బలంతో, చంద్రుని ప్రేరణతో వచ్చిన ఆయుధాల దెబ్బలకు, వారు తమ కాళ్లను కదిలించలేక, ఆయుధాలు కూడా తీసుకోలేకపోయారు.
గాత్రాణ్యసురసైన్యానామ్ అదహ్యన్త సమన్తతః మహిషో నిష్ప్రయత్నస్తు శీతేనాకమ్పితాననః
అసుర సైన్యాల శరీరాలు చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా కాలిపోతుండగా, ఆ మహిషుడు అలసటతో కదలకుండా, చలికి భయపడకుండా, నిశ్చలంగా కూర్చున్నాడు.
కక్షావాలమ్బ్య పాణిభ్యామ్ ఉపవిష్టో హ్యధోముఖః సర్వే తే నిష్ప్రతీకారా దైత్యాశ్చన్ద్రమసా జితాః
తన చేతులతో పక్కను ఆనుకొని, తల క్రిందకు వంచి కూర్చున్నాడు. అందరు దైత్యులు ఏమీ చేయలేని స్థితిలో, చంద్రుని ప్రభావంతో ఓడిపోయారు.
రణేచ్ఛాం దూరతస్త్యక్త్వా తస్థుస్తే జీవితార్థినః తత్రాబ్రవీత్కాలనేమిర్ దైత్యాన్కోపేన దీపితః
పోరాడే కోరికను పూర్తిగా వదిలేసి, ప్రాణాల కోసం మాత్రమే దూరంగా నిలబడ్డారు. అప్పుడు కాలనేమి కోపంతో దైత్యులతో ఇలా అన్నాడు.
భో భోః శృఙ్గారిణః శరాః సర్వే శస్త్రాస్త్రపారగాః ఏకైకో ఽపి జగత్సర్వం శక్తస్తులయితుం భుజైః
ఓ కొమ్ములతో ఉన్నవాళ్లారా! మీరు అందరూ ఆయుధాలలో, అస్త్రాలలో నిపుణులు. మీలో ఒక్కరే అయినా తన భుజబలంతో ఈ లోకాన్ని మొత్తం తూకం వేయగలరు.
ఏకైకో ఽపి క్షమో గ్రస్తుం జగత్సర్వం చరాచరమ్ ఏకైకస్యాపి పర్యాప్తా న సర్వే ఽపి దివౌకసః
మీలో ఒక్కరే అయినా, చలించే, చలించని ప్రపంచాన్ని మొత్తం మింగగలరు. మీలో ఒక్కరికి కూడా దేవతలు అందరూ కలిసినా సరిపోవు.
కలాం పూరయితుం యత్నాత్ షోడశీమతివిక్రమాః కిం ప్రయాతాశ్చ తిష్ఠధ్వం సమరే ఽమరనిర్జితాః
మీ గొప్ప శక్తితో, ఒక్కొక్కరు చంద్రుని పదహారు భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని నింపగలరు. మరి మీరు ఎందుకు వెనక్కి వెళ్లారు? అమరులను ఓడించని వీరులుగా యుద్ధంలో నిలబడి పోరాడండి.
న యుక్తమేతచ్ఛూరాణాం విశేషాద్దైత్యజన్మనామ్ రాజా చాన్తరితో ఽస్మాకం తారకో లోకమారకః
ఇది వీరులకు, ముఖ్యంగా దైత్యుల వంశంలో పుట్టినవారికి తగినది కాదు. మన రాజు తారకుడు, లోకాలను నాశనం చేయగలవాడు, మన మధ్య దాగి ఉన్నాడు.
విరతానాం రణాదస్మాత్ క్రుద్ధః ప్రాణాన్హరిష్యతి శీతేన నష్టశ్రుతయో భ్రష్టవాక్పాటవాస్తథా
మీరు ఈ యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గితే, అతను కోపంతో మీ ప్రాణాలు తీసేస్తాడు. చలితో మీరు వినికిడి కోల్పోయారు, మాట కూడా చెప్పలేకపోతున్నారు.
మూకాస్తదాభవన్దైత్యా రణద్దశనపఙ్క్తయః తాన్దృష్ట్వా నష్టచేతస్కాన్ దైత్యాఞ్ఛీతేన సాదితాన్
అప్పుడు దైత్యులు మూగవారయ్యారు, యుద్ధంలో పళ్లను కదుపుతూ ఉన్నారు. చలికి బలహీనమై, మనస్సు పోయిన దైత్యులను చూసి—
మత్వా కాలక్షమం కార్యం కాలనేమిర్మహాసురః ఆశ్రిత్య దానవీం మాయాం వితత్య స్వం మహావపుః
ఇప్పుడు తగిన పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చిందని గ్రహించిన మహాసురుడు కాలనేమి, దానవ మాయను ఆశ్రయించి, తన గొప్ప రూపాన్ని విస్తరించాడు.
పూరయామాస గగనం దిశో విదిశ ఏవ చ నిర్మమే దానవేన్ద్రేశః శరీరే భాస్కరాయుతమ్
ఆ దానవేంద్రుడు ఆకాశాన్ని, దిశలను, మధ్యదిశలను నింపాడు. తన శరీరంలో పది వేల సూర్యుల కాంతిని సృష్టించాడు.
దిశశ్చ మాయయా చణ్డైః పూరయామాస పావకైః తతో జ్వాలాకులం సర్వం త్రైలోక్యమభవత్క్షణాత్
తీవ్రమైన మాయా అగ్నులతో దిశలను నింపాడు. వెంటనే మూడు లోకాలు మొత్తం జ్వాలల్లో మునిగిపోయాయి.
తేన జ్వాలాసమూహేన హిమాంశురగమచ్ఛమమ్ తతః క్రమేణ విభ్రష్టం శీతదుర్దినమ్ ఆబభౌ
ఆ అగ్ని సమూహంతో చంద్రుడు తన చలిని కోల్పోయాడు. అలా క్రమంగా, తీవ్రమైన చలి దినం తొలగిపోయింది.
తద్బలం దానవేన్ద్రాణాం మాయయా కాలనేమినః తద్దృష్ట్వా దానవానీకం లబ్ధసంజ్ఞం దివాకరః ఉవాచారుణముద్భ్రాన్తః కోపాల్లోకైకలోచనః
అది దానవేంద్రుల బలం, కాలనేమి మాయ. దాన్ని చూసి, సూర్యుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు. కోపంతో, లోకానికి కంటిగా ఉన్నవాడు, అరుణుడితో ఇలా అన్నాడు.
నయారుణ రథం శీఘ్రం కాలనేమిరథో యతః విమర్దస్తత్ర విషమో భవితా శూరసంక్షయః
అరుణా! రథాన్ని త్వరగా నడుపు. అక్కడ కాలనేమి రథం ఉంది. అక్కడ ఘోరమైన పోరు జరుగుతుంది, వీరులు పడిపోతారు.
జిత ఏష శశాఙ్కో ఽత్ర యద్బలం వయమాశ్రితాః ఇత్యుక్తశ్చోదయామాస రథం గరుడపూర్వజః
ఇక్కడ చంద్రుడు ఓడిపోయాడు, అతని బలాన్ని మనం ఆశ్రయించాము. అని చెప్పగానే, గరుడుని అన్నయ్య రథాన్ని ముందుకు నడిపించాడు.
ప్రయత్నవిధృతైరశ్వైః సితచామరమాలిభిః జగద్దీపో ఽథ భగవాఞ్ జగ్రాహ వితతం ధనుః
శ్రమతో పట్టుకున్న గుర్రాలతో, తెల్ల చామరాలతో అలంకరించిన రథంలో, లోకానికి దీపమైన భగవంతుడు తన లంబించిన విల్లు పట్టుకున్నాడు.
శరౌ చ ద్వౌ మహాభాగో దివ్యావాశీవిషద్యుతీ సంచారాస్త్రేణ సంధాయ బాణమేకం ససర్జ సః
ఆ మహాబలుడు రెండు అస్త్రాలు తీసుకుని, అవి దివ్యమైన నాగవిషపు ప్రకాశంలా మెరిసిపోతుండగా, సంచారాస్త్రాన్ని ఉపయోగించి ఒక బాణాన్ని విల్లుకు అమర్చి విడిచాడు.
ద్వితీయమిన్ద్రజాలేన యోజితం ప్రముమోచ హ సంచారాస్త్రేణ రూపాణాం క్షణాచ్చక్రే విపర్యయమ్
రెండవ బాణాన్ని ఇంద్రజాలం కలిపి, సంచారాస్త్రంతో ప్రయోగించాడు. దాంతో క్షణకాలానికి అందరి రూపాలు మారిపోయాయి.
దేవానాం దానవం రూపం దానవానాం చ దైవికమ్ మత్వా సురాన్స్వకానేవ జఘ్నే ఘోరాస్త్రలాఘవాత్
దేవతలను దానవుల్లా, దానవులను దేవతల్లా కనిపించేలా చేశాడు. తాను దేవతల్ని తనవారిగా భావించి, భయంకరమైన వేగమైన అస్త్రాలతో వారిని హతమార్చాడు.
కాలనేమీ రుషావిష్టః కృతాన్త ఇవ సంక్షయే కాంశ్చిత్ఖడ్గేన తీక్ష్ణేన కాంశ్చిన్ నారాచవృష్టిభిః కాంశ్చిద్గదాభిర్ఘోరాభిః కాంశ్చిద్ఘోరైః పరశ్వధైః
కాలనేమి కోపంతో మునిగి, యమధర్మరాజు లాగా, కొంతమందిని పదునైన ఖడ్గంతో, మరికొంతమందిని బాణవర్షాలతో, ఇంకొంతమందిని భయంకరమైన గదలతో, మరికొంతమందిని భయంకరమైన పరశువులతో చంపాడు.