వివ్యాధ నిశితైర్బాణైః క్రూరాశీవిషభీషణైః తదాదానం చ సంధానం న మోక్షశ్చాపి లక్ష్యతే
ఆయన పదునైన బాణాలతో, భయంకరమైన పాముల్లా కఠినంగా వదిలాడు. ఆయన విల్లు ఎప్పుడు లాగి, ఎప్పుడు లక్ష్యాన్ని ఎంచి, ఎప్పుడు వదిలాడో ఎవ్వరూ గమనించలేకపోయారు.
చిఛేదాస్య శరవ్రాతాన్ స్వశరైర్ అతిలాఘవాత్ ధ్వజం పరమతీక్ష్ణేన చిత్రకర్మామరద్విషః
తన బాణాలతో, ఆలోచన వేగంతో, ఎదురుగా వచ్చిన బాణవర్షాన్ని కోసివేశాడు. అమరద్వేషి ధ్వజాన్ని అత్యంత పదునైన, అందంగా తయారైన బాణంతో కొట్టి పడగొట్టాడు.
సారథిం చాస్య భల్లేన రథనీడాదపాతయత్ కుజమ్భః కర్మ తద్దృష్ట్వా రాక్షసేన్ద్రస్య సంయుగే
తన విశాలమైన అంచుతో కూడిన బాణంతో, రథంపై ఉన్న సారథిని కింద పడగొట్టాడు. కుజంభుడు యుద్ధంలో చేసిన ఆ కార్యాన్ని చూసి రాక్షసాధిపతి—
రోషరక్తేక్షణయుతో రథాదాప్లుత్య దానవః ఖడ్గం జగ్రాహ వేగేన శరదమ్బరనిర్మలమ్
కోపంతో కళ్లల్లో రక్తం మరిగిపోతుండగా, ఆ దానవుడు రథం నుంచి దూకి, శరదృతువు ఆకాశంలా నిర్మలమైన ఖడ్గాన్ని వేగంగా పట్టుకున్నాడు.
చర్మ చోదయఖణ్డేన్దుదశకేన విభూషితమ్ అభ్యద్రవద్రణే దైత్యో రక్షో ఽధిపతిమోజసా
పది బంగారు అంచులతో చంద్రాకారంగా అలంకరించబడిన కవచాన్ని ధరించి, ఆ దైత్యుడు మహా బలంతో రణరంగంలో రాక్షసాధిపతిని ఎదుర్కొంటూ పరుగెత్తాడు.
తం రక్షో ఽధిపతిః ప్రాప్తం ముద్గరేణాహనద్ధృది స తు తేన ప్రహారేణ క్షీణః సంభ్రాన్తమానసః
రాక్షసాధిపతి అతడిని దగ్గరగా రాగానే గదతో గుండెల్లో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో అతడు బలహీనుడై, మనస్సు అయోమయానికి లోనయ్యాడు.
తస్థావచేష్టో దనుజో యథా ధీరో ధరాధరః స ముహూర్తం సమాశ్వస్తో దానవేన్ద్రో ఽతిదుర్జయః
ఆ దానవుడు కదలకుండా, ధైర్యంగా నిలిచిన పర్వతంలా నిలిచిపోయాడు. కొంతసేపటి తర్వాత, అత్యంత భయంకరుడైన దానవేంద్రుడు మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు.
రథమారుహ్య జగ్రాహ రక్షో వామకరేణ తు కేశేషు నిరృతిం దైత్యో జానునాక్రమ్య ధిష్ఠితమ్
రాక్షసుడు రథంపైకి ఎక్కి, ఎడమ చేతితో నిరృతి జుట్టు పట్టాడు. ఆ సమయంలో దైత్యుడు మోకాళితో అతడిని బలంగా నొక్కి కట్టిపడేశాడు.
తతః ఖడ్గేన చ శిరశ్ ఛేత్తుమైచ్ఛదమర్షణః తస్మింస్తదన్తరే దేవో వరుణో ఽపాంపతిర్ద్రుతమ్
అప్పుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, ఖడ్గంతో అతని తలను కోయాలని యత్నించాడు. అదే సమయంలో, జలాధిపతి వరుణుడు వెంటనే—
పాశేన దానవేన్ద్రస్య బబన్ధ చ భుజద్వయమ్ తతో బద్ధభుజం దైత్యం విఫలీకృతపౌరుషమ్
—దానవేంద్రుని రెండు చేతులను పాశంతో బిగిగా కట్టేశాడు. అలా బంధించబడిన దైత్యుని బలమంతా వృథా అయిపోయింది.
తాడయామాస గదయా దయాముత్సృజ్య పాశభృత్ స తు తేన ప్రహారేణ స్రోతోభిః క్షతజం వమన్
పాశాన్ని ధరించిన వరుణుడు, బంధించబడిన దైత్యుని మీద కనికరంలేకుండా గదతో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో అతడి గాయాల నుంచి రక్తం ఉప్పొంగింది.
దధార రూపం మేఘస్య విద్యున్మాలాలతావృతమ్ తదవస్థాగతం దృష్ట్వా కుజమ్భం మహిషాసురః
ఆ దైత్యుడు మెఘంలా, మెరుపుల తాడుతో అలంకరించబడిన రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ స్థితిలో కుజంభుడిని చూసి మహిషాసురుడు—
వ్యావృత్తవదనే ఽగాధే గ్రస్తుమైచ్ఛత్ సురావుభౌ నిరృతిం వరుణం చైవ తీక్ష్ణదంష్ట్రోత్కటాననః
విప్పిన నోటితో, భయంకరమైన పదునైన పళ్లతో, నిరృతి, వరుణుడు అనే ఇద్దరు దేవతలను లోపలికి మింగేయాలని ప్రయత్నించాడు.
తావభిప్రాయమాలక్ష్య తస్య దైత్యస్య దూషితమ్ త్యక్త్వా రథపథం భీతౌ మహిషస్యాతిరంహసా
ఆ దైత్యుని దుష్ట సంకల్పాన్ని గ్రహించిన వారు, మహిషుని ఉగ్రతకు భయపడి, రథమార్గాన్ని వదిలేసి పరుగెత్తారు.
భృశం ద్రుతౌ జవాద్ దిగ్భ్యామ్ ఉభాభ్యాం భయవిహ్వలౌ జగామ నిరృతిః క్షిప్రం శరణం పాకశాసనమ్
భయంతో ఇద్దరూ వేర్వేరు దిక్కులవైపు వేగంగా పారిపోయారు. నిరృతి త్వరగా పాకశాసనుడైన ఇంద్రుని ఆశ్రయానికి చేరాడు.
క్రుద్ధస్తు మహిషో దైత్యో వరుణం సమభిద్రుతః తమన్తకముఖాసక్తమ్ ఆలోక్య హిమవద్ద్యుతిః
కోపంతో ఉన్న మహిషాసురుడు వరుణుడిపై దూకాడు. అతడిని యముని పాశంలో చిక్కుకొని, హిమవంతుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నట్లు చూసి—
చక్రే సోమాస్త్రనిఃసృష్టం హిమసంఘాతకణ్టకమ్ వాయవ్యం చాస్త్రమతులం చన్ద్రశ్చక్రే ద్వితీయకమ్
సోముడు మంచుతో కూడిన, మంచు ముళ్లతో పొడవైన అస్త్రాన్ని వదిలాడు. అంతేకాదు, రెండవదిగా గొప్ప గాలిపటం కూడా తయారుచేశాడు.
వాయునా తేన చన్ద్రేణ సంశుష్కేణ హిమేన చ వ్యథితా దానవాః సర్వే శీతోచ్ఛిన్నా విపౌరుషాః
ఆ గాలి, చంద్రుని శక్తి, మంచు వేడి వల్ల, దైత్యులంతా బాధపడి, చలికి తాళలేక వీరత్వాన్ని కోల్పోయారు.
న శేకుశ్చలితుం పద్భ్యాం నాస్త్రాణ్యాదాతుమేవ చ మహాహిమనిపాతేన శస్త్రైశ్చన్ద్రప్రచోదితైః
అతిపెద్ద బలంతో, చంద్రుని ప్రేరణతో వచ్చిన ఆయుధాల దెబ్బలకు, వారు తమ కాళ్లను కదిలించలేక, ఆయుధాలు కూడా తీసుకోలేకపోయారు.
గాత్రాణ్యసురసైన్యానామ్ అదహ్యన్త సమన్తతః మహిషో నిష్ప్రయత్నస్తు శీతేనాకమ్పితాననః
అసుర సైన్యాల శరీరాలు చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా కాలిపోతుండగా, ఆ మహిషుడు అలసటతో కదలకుండా, చలికి భయపడకుండా, నిశ్చలంగా కూర్చున్నాడు.
కక్షావాలమ్బ్య పాణిభ్యామ్ ఉపవిష్టో హ్యధోముఖః సర్వే తే నిష్ప్రతీకారా దైత్యాశ్చన్ద్రమసా జితాః
తన చేతులతో పక్కను ఆనుకొని, తల క్రిందకు వంచి కూర్చున్నాడు. అందరు దైత్యులు ఏమీ చేయలేని స్థితిలో, చంద్రుని ప్రభావంతో ఓడిపోయారు.
రణేచ్ఛాం దూరతస్త్యక్త్వా తస్థుస్తే జీవితార్థినః తత్రాబ్రవీత్కాలనేమిర్ దైత్యాన్కోపేన దీపితః
పోరాడే కోరికను పూర్తిగా వదిలేసి, ప్రాణాల కోసం మాత్రమే దూరంగా నిలబడ్డారు. అప్పుడు కాలనేమి కోపంతో దైత్యులతో ఇలా అన్నాడు.
భో భోః శృఙ్గారిణః శరాః సర్వే శస్త్రాస్త్రపారగాః ఏకైకో ఽపి జగత్సర్వం శక్తస్తులయితుం భుజైః
ఓ కొమ్ములతో ఉన్నవాళ్లారా! మీరు అందరూ ఆయుధాలలో, అస్త్రాలలో నిపుణులు. మీలో ఒక్కరే అయినా తన భుజబలంతో ఈ లోకాన్ని మొత్తం తూకం వేయగలరు.
ఏకైకో ఽపి క్షమో గ్రస్తుం జగత్సర్వం చరాచరమ్ ఏకైకస్యాపి పర్యాప్తా న సర్వే ఽపి దివౌకసః
మీలో ఒక్కరే అయినా, చలించే, చలించని ప్రపంచాన్ని మొత్తం మింగగలరు. మీలో ఒక్కరికి కూడా దేవతలు అందరూ కలిసినా సరిపోవు.
కలాం పూరయితుం యత్నాత్ షోడశీమతివిక్రమాః కిం ప్రయాతాశ్చ తిష్ఠధ్వం సమరే ఽమరనిర్జితాః
మీ గొప్ప శక్తితో, ఒక్కొక్కరు చంద్రుని పదహారు భాగాల్లో ఒక భాగాన్ని నింపగలరు. మరి మీరు ఎందుకు వెనక్కి వెళ్లారు? అమరులను ఓడించని వీరులుగా యుద్ధంలో నిలబడి పోరాడండి.
న యుక్తమేతచ్ఛూరాణాం విశేషాద్దైత్యజన్మనామ్ రాజా చాన్తరితో ఽస్మాకం తారకో లోకమారకః
ఇది వీరులకు, ముఖ్యంగా దైత్యుల వంశంలో పుట్టినవారికి తగినది కాదు. మన రాజు తారకుడు, లోకాలను నాశనం చేయగలవాడు, మన మధ్య దాగి ఉన్నాడు.
విరతానాం రణాదస్మాత్ క్రుద్ధః ప్రాణాన్హరిష్యతి శీతేన నష్టశ్రుతయో భ్రష్టవాక్పాటవాస్తథా
మీరు ఈ యుద్ధం నుంచి వెనక్కి తగ్గితే, అతను కోపంతో మీ ప్రాణాలు తీసేస్తాడు. చలితో మీరు వినికిడి కోల్పోయారు, మాట కూడా చెప్పలేకపోతున్నారు.
మూకాస్తదాభవన్దైత్యా రణద్దశనపఙ్క్తయః తాన్దృష్ట్వా నష్టచేతస్కాన్ దైత్యాఞ్ఛీతేన సాదితాన్
అప్పుడు దైత్యులు మూగవారయ్యారు, యుద్ధంలో పళ్లను కదుపుతూ ఉన్నారు. చలికి బలహీనమై, మనస్సు పోయిన దైత్యులను చూసి—
మత్వా కాలక్షమం కార్యం కాలనేమిర్మహాసురః ఆశ్రిత్య దానవీం మాయాం వితత్య స్వం మహావపుః
ఇప్పుడు తగిన పని చేయాల్సిన సమయం వచ్చిందని గ్రహించిన మహాసురుడు కాలనేమి, దానవ మాయను ఆశ్రయించి, తన గొప్ప రూపాన్ని విస్తరించాడు.
పూరయామాస గగనం దిశో విదిశ ఏవ చ నిర్మమే దానవేన్ద్రేశః శరీరే భాస్కరాయుతమ్
ఆ దానవేంద్రుడు ఆకాశాన్ని, దిశలను, మధ్యదిశలను నింపాడు. తన శరీరంలో పది వేల సూర్యుల కాంతిని సృష్టించాడు.