కుజమ్భేనాథ సంసక్తో రజనీచరనన్దనః మాయామమోఘామాశ్రిత్య తామసీం రాక్షసేశ్వరః
తర్వాత, కుజంభుడు చేరిన రాత్రివేళ సంచరించే వాడి కుమారుడు, రాక్షసాధిపతి, తన మాయాశక్తిని ఆశ్రయించి యుద్ధంలో ప్రవేశించాడు.
మోహయామాస దైత్యేన్ద్రం జగత్కృత్వా తమోమయమ్ తతో విఫలనేత్రాణి దానవానాం బలాని తు
అతడు దైత్యాధిపతిని మాయలో పడేసి, ప్రపంచాన్ని చీకటితో కప్పేశాడు. అప్పుడు దానవుల కళ్ళు, వారి బలగాలు పనికిరాకుండా పోయాయి.
న శేకుశ్చలితం తత్ర పదాదపి పదం తదా తతో నానాస్త్రవర్షేణ దానవానాం మహాచమూమ్
ఆ సమయంలో వారు అక్కడ ఒక్క అడుగు కూడా కదలలేకపోయారు. ఆ తర్వాత, రకరకాల ఆయుధాల వర్షంతో దానవుల మహాసైన్యం—
జఘాన ఘననీహారతిమిరాతురవాహనామ్ వధ్యమానేషు దైత్యేషు కుజమ్భే మూఢచేతసి
మంచు మబ్బుల్లాంటి దట్టమైన చీకటిలో చిక్కుకున్న వారి వాహనాలతో కూడిన దానవ సైన్యం నాశనం చేయబడింది. దానవులు చంపబడుతుండగా, కుజంభుని మనస్సు మాయలో పడిపోయింది.
మహిషో దానవేన్ద్రస్తు కల్పాన్తామ్భోదసంనిభః అస్త్రం చకార సావిత్రమ్ ఉల్కాసంఘాతమణ్డితమ్
అప్పుడు దానవుల రాజు మహిషుడు, యుగాంతపు మేఘంలా నలుపుగా, ఉల్కల సమూహంతో అలంకరించబడిన సావిత్రాస్త్రాన్ని సృష్టించాడు.
విజృమ్భత్యథ సావిత్రే పరమాస్త్రే ప్రతాపిని ప్రణాశమగమత్తీవ్రం తమో ఘోరమనన్తరమ్
ఆ blazing సావిత్రాస్త్రం విస్తరించగా, తీవ్రమైన, భయంకరమైన చీకటి పూర్తిగా నశించిపోయింది.
తతో ఽస్త్రం విస్ఫులిఙ్గాఙ్కం తమః కృత్స్నం వ్యనాశయత్ ప్రఫుల్లారుణపద్మౌఘం శరదీవామలం సరః
తర్వాత, మిణుగురుల్లాంటి చిహ్నాలు ఉన్న ఒక అస్త్రం ఆ చీకటిని పూర్తిగా తొలగించింది. అది వికసించిన ఎర్ర కమలాలతో నిండిన శరదృతువులోని నిర్మలమైన సరస్సులా కనిపించింది.
తతస్తమసి సంశాన్తే దైత్యేన్ద్రాః ప్రాప్తచక్షుషః చక్రుః క్రూరేణ మనసా దేవానీకైః సహాద్భుతమ్
ఆ చీకటి తొలగిన తర్వాత, దైత్యాధిపతులు మళ్లీ చూపు పొందారు. వారు తమ సైన్యాలతో కలసి, దేవతలపై క్రూరమైన మనస్సుతో అద్భుతమైన కార్యాన్ని చేశారు.
శస్త్రైరమర్షాన్నిర్ముక్తైర్ భుజంగాస్త్రం వినోదితమ్ అథాదాయ ధనుర్ఘోరమ్ ఇషూంశ్చాశీవిషోపమాన్
కోపంతో ఆయుధాలను వదిలి, పాములా విషమయిన బాణాలతో కూడిన భుజంగాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, భయంకరమైన విల్లు, బాణాలను తీసుకున్నారు.
కుజమ్భో ఽధావత క్షిప్తం రక్షోరాజబలం ప్రతి రాక్షసేన్ద్రస్తమ్ ఆయాన్తం విలోక్య సపదానుగః
కుజంభుడు, రాక్షసరాజు సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు దూసుకెళ్లాడు. అతడు తన అనుచరులతో ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, రాక్షసాధిపతి—
వివ్యాధ నిశితైర్బాణైః క్రూరాశీవిషభీషణైః తదాదానం చ సంధానం న మోక్షశ్చాపి లక్ష్యతే
ఆయన పదునైన బాణాలతో, భయంకరమైన పాముల్లా కఠినంగా వదిలాడు. ఆయన విల్లు ఎప్పుడు లాగి, ఎప్పుడు లక్ష్యాన్ని ఎంచి, ఎప్పుడు వదిలాడో ఎవ్వరూ గమనించలేకపోయారు.
చిఛేదాస్య శరవ్రాతాన్ స్వశరైర్ అతిలాఘవాత్ ధ్వజం పరమతీక్ష్ణేన చిత్రకర్మామరద్విషః
తన బాణాలతో, ఆలోచన వేగంతో, ఎదురుగా వచ్చిన బాణవర్షాన్ని కోసివేశాడు. అమరద్వేషి ధ్వజాన్ని అత్యంత పదునైన, అందంగా తయారైన బాణంతో కొట్టి పడగొట్టాడు.
సారథిం చాస్య భల్లేన రథనీడాదపాతయత్ కుజమ్భః కర్మ తద్దృష్ట్వా రాక్షసేన్ద్రస్య సంయుగే
తన విశాలమైన అంచుతో కూడిన బాణంతో, రథంపై ఉన్న సారథిని కింద పడగొట్టాడు. కుజంభుడు యుద్ధంలో చేసిన ఆ కార్యాన్ని చూసి రాక్షసాధిపతి—
రోషరక్తేక్షణయుతో రథాదాప్లుత్య దానవః ఖడ్గం జగ్రాహ వేగేన శరదమ్బరనిర్మలమ్
కోపంతో కళ్లల్లో రక్తం మరిగిపోతుండగా, ఆ దానవుడు రథం నుంచి దూకి, శరదృతువు ఆకాశంలా నిర్మలమైన ఖడ్గాన్ని వేగంగా పట్టుకున్నాడు.
చర్మ చోదయఖణ్డేన్దుదశకేన విభూషితమ్ అభ్యద్రవద్రణే దైత్యో రక్షో ఽధిపతిమోజసా
పది బంగారు అంచులతో చంద్రాకారంగా అలంకరించబడిన కవచాన్ని ధరించి, ఆ దైత్యుడు మహా బలంతో రణరంగంలో రాక్షసాధిపతిని ఎదుర్కొంటూ పరుగెత్తాడు.
తం రక్షో ఽధిపతిః ప్రాప్తం ముద్గరేణాహనద్ధృది స తు తేన ప్రహారేణ క్షీణః సంభ్రాన్తమానసః
రాక్షసాధిపతి అతడిని దగ్గరగా రాగానే గదతో గుండెల్లో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో అతడు బలహీనుడై, మనస్సు అయోమయానికి లోనయ్యాడు.
తస్థావచేష్టో దనుజో యథా ధీరో ధరాధరః స ముహూర్తం సమాశ్వస్తో దానవేన్ద్రో ఽతిదుర్జయః
ఆ దానవుడు కదలకుండా, ధైర్యంగా నిలిచిన పర్వతంలా నిలిచిపోయాడు. కొంతసేపటి తర్వాత, అత్యంత భయంకరుడైన దానవేంద్రుడు మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు.
రథమారుహ్య జగ్రాహ రక్షో వామకరేణ తు కేశేషు నిరృతిం దైత్యో జానునాక్రమ్య ధిష్ఠితమ్
రాక్షసుడు రథంపైకి ఎక్కి, ఎడమ చేతితో నిరృతి జుట్టు పట్టాడు. ఆ సమయంలో దైత్యుడు మోకాళితో అతడిని బలంగా నొక్కి కట్టిపడేశాడు.
తతః ఖడ్గేన చ శిరశ్ ఛేత్తుమైచ్ఛదమర్షణః తస్మింస్తదన్తరే దేవో వరుణో ఽపాంపతిర్ద్రుతమ్
అప్పుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, ఖడ్గంతో అతని తలను కోయాలని యత్నించాడు. అదే సమయంలో, జలాధిపతి వరుణుడు వెంటనే—
పాశేన దానవేన్ద్రస్య బబన్ధ చ భుజద్వయమ్ తతో బద్ధభుజం దైత్యం విఫలీకృతపౌరుషమ్
—దానవేంద్రుని రెండు చేతులను పాశంతో బిగిగా కట్టేశాడు. అలా బంధించబడిన దైత్యుని బలమంతా వృథా అయిపోయింది.
తాడయామాస గదయా దయాముత్సృజ్య పాశభృత్ స తు తేన ప్రహారేణ స్రోతోభిః క్షతజం వమన్
పాశాన్ని ధరించిన వరుణుడు, బంధించబడిన దైత్యుని మీద కనికరంలేకుండా గదతో బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో అతడి గాయాల నుంచి రక్తం ఉప్పొంగింది.
దధార రూపం మేఘస్య విద్యున్మాలాలతావృతమ్ తదవస్థాగతం దృష్ట్వా కుజమ్భం మహిషాసురః
ఆ దైత్యుడు మెఘంలా, మెరుపుల తాడుతో అలంకరించబడిన రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ స్థితిలో కుజంభుడిని చూసి మహిషాసురుడు—
వ్యావృత్తవదనే ఽగాధే గ్రస్తుమైచ్ఛత్ సురావుభౌ నిరృతిం వరుణం చైవ తీక్ష్ణదంష్ట్రోత్కటాననః
విప్పిన నోటితో, భయంకరమైన పదునైన పళ్లతో, నిరృతి, వరుణుడు అనే ఇద్దరు దేవతలను లోపలికి మింగేయాలని ప్రయత్నించాడు.
తావభిప్రాయమాలక్ష్య తస్య దైత్యస్య దూషితమ్ త్యక్త్వా రథపథం భీతౌ మహిషస్యాతిరంహసా
ఆ దైత్యుని దుష్ట సంకల్పాన్ని గ్రహించిన వారు, మహిషుని ఉగ్రతకు భయపడి, రథమార్గాన్ని వదిలేసి పరుగెత్తారు.
భృశం ద్రుతౌ జవాద్ దిగ్భ్యామ్ ఉభాభ్యాం భయవిహ్వలౌ జగామ నిరృతిః క్షిప్రం శరణం పాకశాసనమ్
భయంతో ఇద్దరూ వేర్వేరు దిక్కులవైపు వేగంగా పారిపోయారు. నిరృతి త్వరగా పాకశాసనుడైన ఇంద్రుని ఆశ్రయానికి చేరాడు.
క్రుద్ధస్తు మహిషో దైత్యో వరుణం సమభిద్రుతః తమన్తకముఖాసక్తమ్ ఆలోక్య హిమవద్ద్యుతిః
కోపంతో ఉన్న మహిషాసురుడు వరుణుడిపై దూకాడు. అతడిని యముని పాశంలో చిక్కుకొని, హిమవంతుడిలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నట్లు చూసి—
చక్రే సోమాస్త్రనిఃసృష్టం హిమసంఘాతకణ్టకమ్ వాయవ్యం చాస్త్రమతులం చన్ద్రశ్చక్రే ద్వితీయకమ్
సోముడు మంచుతో కూడిన, మంచు ముళ్లతో పొడవైన అస్త్రాన్ని వదిలాడు. అంతేకాదు, రెండవదిగా గొప్ప గాలిపటం కూడా తయారుచేశాడు.
వాయునా తేన చన్ద్రేణ సంశుష్కేణ హిమేన చ వ్యథితా దానవాః సర్వే శీతోచ్ఛిన్నా విపౌరుషాః
ఆ గాలి, చంద్రుని శక్తి, మంచు వేడి వల్ల, దైత్యులంతా బాధపడి, చలికి తాళలేక వీరత్వాన్ని కోల్పోయారు.
న శేకుశ్చలితుం పద్భ్యాం నాస్త్రాణ్యాదాతుమేవ చ మహాహిమనిపాతేన శస్త్రైశ్చన్ద్రప్రచోదితైః
అతిపెద్ద బలంతో, చంద్రుని ప్రేరణతో వచ్చిన ఆయుధాల దెబ్బలకు, వారు తమ కాళ్లను కదిలించలేక, ఆయుధాలు కూడా తీసుకోలేకపోయారు.
గాత్రాణ్యసురసైన్యానామ్ అదహ్యన్త సమన్తతః మహిషో నిష్ప్రయత్నస్తు శీతేనాకమ్పితాననః
అసుర సైన్యాల శరీరాలు చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా కాలిపోతుండగా, ఆ మహిషుడు అలసటతో కదలకుండా, చలికి భయపడకుండా, నిశ్చలంగా కూర్చున్నాడు.