శాన్తాత్మానః శౌచపరాః సతతం ప్రియవాదినః భక్తానురక్తాః సుఖదాః పితరః పూర్వదేవతాః
పితృదేవతలు మనసు ప్రశాంతంగా, పవిత్రతలో నిబద్ధంగా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు. భక్తులపై మక్కువతో, సుఖాన్ని ప్రసాదించేవారు. వారు ఆదిదేవతలు.
హవిష్మతామాధిపత్యే శ్రాద్ధదేవః స్మృతో రవిః ఏతద్వః సర్వమాఖ్యాతం పితృవంశానుకీర్తనమ్ పుణ్యం పవిత్రమ్ ఆయుష్యం కీర్తనీయం సదా నృభిః
హవిస్సుతో కూడిన బలిపూజలకు సూర్యుడు ప్రధానదైవంగా భావించబడతాడు. పితృవంశపు వర్ణనను నీకు వివరించాను. ఇది పుణ్యమయమైనది, పవిత్రమైనది, ఆయుష్కరమైనది, ఎప్పుడూ మనుషులు కీర్తించదగినది.
శ్రుత్వైతత్ సర్వమ్ అఖిలం మనుః పప్రచ్ఛ కేశవమ్ శ్రాద్ధకాలం చ వివిధం శ్రాద్ధభేదం తథైవ చ
ఇవి అన్నీ విన్న మనువు, కేశవుని నన్నీ ప్రశ్నించాడు — శ్రాద్ధం చేయడానికి వివిధ సమయాలు ఏమిటి? శ్రాద్ధ రకాలు ఎలా ఉంటాయి?
శ్రాద్ధేషు భోజనీయా యే యే చ వర్జ్యా ద్విజాతయః కస్మిన్వాసరభాగే వా పితృభ్యః శ్రాద్ధమాచరేత్
శ్రాద్ధంలో ఎవరు భోజనం చేయాలి? ఎవరు చేయకూడదు? ఏ సమయంలో పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం చేయాలి?
కస్మిన్దత్తం కథం యాతి శ్రాద్ధం తు మధుసూదన విధినా కేన కర్తవ్యం కథం ప్రీణాతి తత్పితౄన్
మధుసూదనా! శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన దానం ఎప్పుడు, ఎలా పితృదేవతలకు చేరుతుంది? ఏ విధంగా చేయాలి? దానివల్ల వారు ఎలా సంతృప్తి చెందుతారు?
కుర్యాదహరహః శ్రాద్ధమ్ అన్నాద్యేనోదకేన వా పయోమూలఫలైర్ వాపి పితృభ్యః ప్రీతిమావహన్
ప్రతి రోజూ అన్నం, నీరు, పాలు, మూలికలు లేదా పండ్లతో శ్రాద్ధం చేసి, పితృదేవతలకు సంతృప్తిని కలిగించాలి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యం త్రివిధం శ్రాద్ధముచ్యతే నిత్యం తావత్ప్రవక్ష్యామి అర్ఘ్యావాహనవర్జితమ్
శ్రాద్ధం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది — నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యం. వాటిలో నిత్యశ్రాద్ధాన్ని, అర్ఘ్యాదులు లేకుండా ఎలా చేయాలో ఇప్పుడు చెబుతాను.
అదైవం తద్విజానీయాత్ పార్వణం పర్వసు స్మృతమ్ పార్వణం త్రివిధం ప్రోక్తం శృణు తావన్మహీపతే
ఇది దేవతలకు కాదు, పర్వదినాలలో చేసే పర్వణశ్రాద్ధంగా గుర్తించాలి. పర్వణం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది. రాజా! దాని గురించి విను.
పార్వణే యే నియోజ్యాస్తు తాఞ్శృణుష్వ నరాధిప పఞ్చాగ్నిః స్నాతకశ్చైవ త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్
పర్వణశ్రాద్ధంలో ఎవరు నియమించబడాలో విను రాజా! ఐదు అగ్నులు నిర్వహించేవాడు, విద్యాబ్యాసం పూర్తిచేసినవాడు, త్రిసుపర్ణపారాయణుడు, షడంగవేత్త.
శ్రోత్రియః శ్రోత్రియసుతో విధివాక్యవిశారదః సర్వజ్ఞో వేదవిన్మన్త్రీ జ్ఞాతవంశః కులాన్వితః
వేదపండితుడు, అతని కుమారుడు, విధివాక్యాలలో నిపుణుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, వేదమంత్రజ్ఞుడు, తన వంశాన్ని తెలిసినవాడు, మంచి కుటుంబానికి చెందినవాడు.
పురాణవేత్తా ధర్మజ్ఞః స్వాధ్యాయజపతత్పరః శివభక్తః పితృపరః సూర్యభక్తో ఽథ వైష్ణవః
పురాణాలు తెలిసినవాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడు, శివభక్తుడు, పితృభక్తుడు, సూర్యభక్తుడు, విష్ణుభక్తుడు.
బ్రహ్మణ్యో యోగవిచ్ఛాన్తో విజితాత్మా చ శీలవాన్ భోజయేచ్చాపి దౌహిత్రం యత్నతః స్వసుహృద్గురూన్
బ్రహ్మనిష్ఠుడు, యోగంలో ప్రశాంతుడు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు, మంచి స్వభావం ఉన్నవాడు. మనవడిని, స్నేహితులను, గురువులను శ్రద్ధగా భోజనం పెట్టాలి.
విట్పీతం మాతులం బన్ధుమ్ ఋత్విగాచార్యసోమపాన్ యశ్చ వ్యాకురుతే వాక్యం యశ్చ మీమాంసతే ఽధ్వరమ్
విత్తుడు, మామగారు, బంధువు, ఋత్వికుడు, ఆచార్యుడు, సోమపానుడు, వేదవాక్యాలను వివరించేవాడు, యజ్ఞాన్ని పరిశీలించేవాడు.
సామస్వరవిధిజ్ఞశ్చ పఙ్క్తిపావనపావనః సామగో బ్రహ్మచారీ చ వేదయుక్తో ఽథ బ్రహ్మవిత్
సామవేద స్వర విధులు తెలిసినవాడు, పంక్తిని పవిత్రం చేసేవాడు, సామగానం చేసేవాడు, బ్రహ్మచారి, వేదజ్ఞుడు, బ్రహ్మవేత్త.
యత్రైతే భుఞ్జతే శ్రాద్ధే తదేవ పరమార్థవత్ ఏతే భోజ్యాః ప్రయత్నేన వర్జనీయాన్నిబోధ మే
ఈ విధంగా యోగ్యులైనవారు శ్రాద్ధంలో భోజనం చేస్తే అది అత్యంత శ్రేష్ఠంగా భావించబడుతుంది. వీరిని శ్రద్ధగా భోజనం పెట్టాలి. ఇక ఎవరు భోజనం చేయకూడదో చెప్పుతాను.
పతితో ఽభిశస్తః క్లీబః పిశునవ్యఙ్గరోగిణః కునఖీ శ్యావదన్తశ్చ కుణ్డగోలాశ్వపాలకాః
పతితుడు, అపవాదపడ్డవాడు, శక్తిలేనివాడు, నిందకుడు, వికలాంగుడు, రోగి, చెడ్డ గోళ్లు ఉన్నవాడు, నల్లటి పళ్లవాడు, పంది, గాడిద, గుర్రం కాపరివారు.
పరివిత్తిర్నియుక్తాత్మా ప్రమత్తోన్మత్తదారుణాః బైడాలీ బకవృత్తిశ్చ దమ్భీ దేవలకాదయః
ఇతరుల సంపదపై మనసు పెట్టినవారు, నిర్లక్ష్యంగా, పిచ్చిగా, క్రూరంగా ఉండేవారు, పిల్లి, గొర్రె వంటి అలవాట్లు కలవారు, మాయాచేసేవారు — ఇలాంటి దేవలకాదులు — వీరిని దూరంగా ఉంచాలి.
కృతఘ్నాన్నాస్తికాంస్ తద్వన్ మ్లేచ్ఛదేశనివాసినః త్రిశఙ్కుర్ బర్బరద్రావవీతద్రవిడకోఙ్కణాన్
కృతఘ్నులు, నాస్తికులు, అలాగే మ్లేచ్ఛ దేశాలలో నివసించేవారు — త్రిశంకు, బర్బరులు, ద్రావిడులు, కోంకణ ప్రాంతవాసులు — వీరిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి.
వర్జయేల్లిఙ్గినః సర్వాఞ్ శ్రాద్ధకాలే విశేషతః పూర్వేద్యురపరేద్యుర్వా వినీతాత్మా నిమన్త్రయేత్
లింగధారి వేషధారులను, ముఖ్యంగా శ్రాద్ధ సమయంలో, పూర్తిగా దూరంగా ఉంచాలి. అయితే, ముందు రోజు లేదా తరువాత రోజు, వినయంగా ఉన్నవాడు వారిని ఆహ్వానించవచ్చు.
నిమన్త్రితాన్హి పితర ఉపతిష్ఠన్తి తాన్ద్విజాన్ వాయుభూతా ను గచ్ఛన్తి తథాసీనానుపాసతే
బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించినప్పుడు, పితృదేవతలు నిజంగా అక్కడికి వచ్చి, గాలిలా మారి, వారు కూర్చున్నప్పుడు, వారికి సేవ చేయబడతారు.
దక్షిణం జానుమాలభ్య త్వం మయా తు నిమన్త్రితః ఏవం నిమన్త్ర్య నియమం శ్రావయేత్పితృబాన్ధవాన్
కుడి మోకాలి మీద చేయి పెట్టి, 'నేను నిన్ను ఆహ్వానించాను' అని చెప్పాలి. ఇలా ఆహ్వానించి, పితృబంధువులకు నియమాలను తెలియజేయాలి.
అక్రోధనైః శౌచపరైః సతతం బ్రహ్మచారిభిః భవితవ్యం భవద్భిశ్చ మయా చ శ్రాద్ధకారిణా
మీరు, నేను, శ్రాద్ధం చేసే వారు ఎప్పుడూ కోపం లేకుండా, శుద్ధికి ప్రాధాన్యత ఇస్తూ, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ ఉండాలి.
పితృయజ్ఞం వినిర్వర్త్య తర్పణాఖ్యం తు యో ఽగ్నిమాన్ పిణ్డాన్వాహార్యకం కుర్యాచ్ ఛ్రాద్ధమిన్దుక్షయే సదా
తర్పణం అనే పితృయజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసినవాడు, అగ్ని ఉన్నవాడు, ప్రతి అమావాస్య సమయంలో పిండాలతో శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.
గోమయేనోపలిప్తే తు దక్షిణప్రవణే స్థలే శ్రాద్ధం సమాచరేద్భక్త్యా గోష్ఠే వా జలసంనిధౌ
ఆవు పేడతో పూత పెట్టిన, దక్షిణ దిశకు వంపు ఉన్న ప్రదేశంలో, భక్తితో శ్రాద్ధం చేయాలి. లేకపోతే, గోశాలలో లేదా నీటి దగ్గర చేయవచ్చు.
అగ్నిమాన్నిర్వపేత్పిత్ర్యం చరుం చ సమముష్టిభిః పితృభ్యో నిర్వపామీతి సర్వం దక్షిణతో న్యసేత్
అగ్ని వెలిగించి, సమానమైన ముద్దలతో పితృకార్యానికి చారు సమర్పించి, 'పితృదేవతలకు సమర్పించాను' అని చెప్పుతూ, అన్నీ దక్షిణ దిశలో పెట్టాలి.
అభిఘార్యం తతః కుర్యాన్ నిర్వాపత్రయమగ్రతః తే ఽపి తస్యాయతాః కార్యాశ్ చతురఙ్గులవిస్తృతాః
తర్వాత, నీళ్లు చల్లి, ముందుగా మూడు ముద్దలు సమర్పించాలి. అవి పొడవుగా, నాలుగు వేళ్ల వెడల్పుగా ఉండాలి.
దర్వీత్రయం తు కుర్వీత ఖాదిరం రజతాన్వితమ్ రత్నిమాత్రం పరిశ్లక్ష్ణం హస్తాకారాగ్రముత్తమమ్
మూడు ఖాదిరపు దర్వీలు, వెండితో అలంకరించినవి, ఒక్కోటి వేళ్ల పరిమాణంలో, మెత్తగా తయారుచేసి, చేతి ఆకారంలో ఉండే పట్టితో తయారు చేయాలి.
ఉదపాత్రం చ కాంస్యం చ మేక్షణం చ సమిత్కుశాన్ తిలాః పాత్రాణి సద్వాసో గన్ధధూపానులేపనమ్
నీటి పాత్ర, కాంస్య పాత్ర, వడపోత, సమిధలు, నువ్వులు, పాత్రలు, శుభ్రమైన వస్త్రాలు, సుగంధ ధూపం, లేపనాలు — ఇవన్నీ తెచ్చుకోవాలి.
ఆహరేదపసవ్యం తు సర్వం దక్షిణతః శనైః ఏవమాసాద్య తత్సర్వం భవనస్యాగ్రతో భువి
ఇవన్నీ ఎడమ చేతిలో పట్టుకుని, దక్షిణ దిశ నుండి నెమ్మదిగా తీసుకురావాలి. ఇలా తీసుకొచ్చి, ఇంటి ముందు నేలపై పెట్టాలి.
గోమయేనోపలిప్తాయాం గోమూత్రేణ తు మణ్డలమ్ అక్షతాభిః సపుష్పాభిస్ తదభ్యర్చ్యాపసవ్యవత్
ఆవు పేడతో పూత వేసిన ప్రదేశంలో, ఆవు మూత్రంతో వృత్తం గీయాలి. అక్షతలు, పువ్వులతో ఎడమ చేతితో పూజించాలి.