అగ్నీషోమయమానాం తు కార్యమాప్యాయనం బుధః అగ్న్యభావే ఽపి విప్రస్య ప్రాణావ్ అపి జలే ఽథవా
వివేకులు అగ్నిసోమీయ మంత్రాలతో ఆప్యాయన క్రతువు చేయాలి. అగ్ని లేకపోయినా, బ్రాహ్మణుడు తన ఊపిరితో లేదా నీటితో కూడా చేయవచ్చు.
అజాకర్ణే ఽశ్వకర్ణే వా గోష్ఠే వా సలిలాన్తికే పితౄణామ్ అమ్బరం స్థానం దక్షిణా దిక్ప్రశస్యతే
అజాకర్ణం లేదా అశ్వకర్ణం చెట్టు వేరులో, గోశాలలో, లేదా నీటి దగ్గర, పితృదేవతలకు దక్షిణ దిక్కు ఉత్తమమైన స్థానం.
ప్రాచీనావీతముదకం తిలాః సవ్యాఙ్గమేవ చ దర్భా మాంసం చ పాఠీనం గోక్షీరం మధురా రసాః
తూర్పు వైపు చేతితో పోసిన నీరు, నువ్వులు, దర్భ, పాఠీన చేప, ఆవుపాలు, తీపి రుచులు ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి యోగ్యం.
ఖడ్గలోహామిషమధుకుశశ్యామాకశాలయః యవనీవారముద్గేక్షుశుక్లపుష్పఘృతాని చ
ఖడ్గబీన్స్, మాంసం, తేనె, కుశ, నల్ల ధాన్యం, బియ్యం, యవలు, గోధుమలు, ముద్గలు, చెరకు, తెల్ల పువ్వులు, నెయ్యి—
వల్లభాని ప్రశస్తాని పితౄణామిహ సర్వదా ద్వేష్యాణి సమ్ప్రవక్ష్యామి శ్రాద్ధే వర్జ్యాని యాని తు
ఇవి పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ప్రీతికరమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి. ఇప్పుడు శ్రాద్ధంలో నిషిద్ధమైన, పితృదేవతలకు ఇష్టంలేని వాటిని చెబుతాను.
మసూరశణనిష్పావరాజమాషకుసుమ్భికాః పద్మబిల్వార్కధత్తూరపారిభద్రాటరూషకాః
మసూర పప్పు, శణ, నిష్పావ, రాజమాష్, కుసుంభ, తామర, బిల్వం, అర్క, ధత్తూర, పారిభద్ర, అటరూషక—
న దేయాః పితృకార్యేషు పయశ్చాజావికం తథా కోద్రవోదారచణకాః కపిత్థం మధుకాతసీ
ఇవి కూడా పితృకార్యంలో ఇవ్వకూడదు. అలాగే మేకపాలు, కొద్రవ, ఉదార, చెనగ, కపిత్థం, మధుక, అతసి కూడా ఇవ్వకూడదు.
ఏతాన్యపి న దేయాని పితృభ్యః ప్రియమిచ్ఛతా పితౄన్ ప్రీణాతి యో భక్త్యా తే పునః ప్రీణయన్తి తమ్
పితృదేవతలకు ప్రీతి కోరేవాడు ఇవి ఇవ్వకూడదు. ఎవరు భక్తితో పితృదేవతలను సంతృప్తిపరిచితే, వారు కూడా అతనికి సంతోషాన్ని ఇస్తారు.
యచ్ఛన్తి పితరః పుష్టిం స్వర్గారోగ్యం ప్రజాఫలమ్ దేవకార్యాదపి పునః పితృకార్యం విశిష్యతే
పితృదేవతలు మనకు పోషణ, స్వర్గం, ఆరోగ్యం, సంతాన ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దేవతల పూజకన్నా పితృకార్యమే గొప్పదని చెప్పబడింది.
దేవతానాం చ పితరః పూర్వమాప్యాయనం స్మృతమ్ శీఘ్రప్రసాదాస్త్వక్రోధా నిఃశస్త్రాః స్థిరసౌహృదాః
దేవతల్లో పితృదేవతలు ప్రథమంగా సంపూర్ణతను కలిగించేవారిగా గుర్తించబడ్డారు. వారు త్వరగా అనుగ్రహం చూపుతారు, కోపం ఉండదు, ఆయుధాలు పట్టరు, స్నేహంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
శాన్తాత్మానః శౌచపరాః సతతం ప్రియవాదినః భక్తానురక్తాః సుఖదాః పితరః పూర్వదేవతాః
పితృదేవతలు మనసు ప్రశాంతంగా, పవిత్రతలో నిబద్ధంగా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు. భక్తులపై మక్కువతో, సుఖాన్ని ప్రసాదించేవారు. వారు ఆదిదేవతలు.
హవిష్మతామాధిపత్యే శ్రాద్ధదేవః స్మృతో రవిః ఏతద్వః సర్వమాఖ్యాతం పితృవంశానుకీర్తనమ్ పుణ్యం పవిత్రమ్ ఆయుష్యం కీర్తనీయం సదా నృభిః
హవిస్సుతో కూడిన బలిపూజలకు సూర్యుడు ప్రధానదైవంగా భావించబడతాడు. పితృవంశపు వర్ణనను నీకు వివరించాను. ఇది పుణ్యమయమైనది, పవిత్రమైనది, ఆయుష్కరమైనది, ఎప్పుడూ మనుషులు కీర్తించదగినది.
శ్రుత్వైతత్ సర్వమ్ అఖిలం మనుః పప్రచ్ఛ కేశవమ్ శ్రాద్ధకాలం చ వివిధం శ్రాద్ధభేదం తథైవ చ
ఇవి అన్నీ విన్న మనువు, కేశవుని నన్నీ ప్రశ్నించాడు — శ్రాద్ధం చేయడానికి వివిధ సమయాలు ఏమిటి? శ్రాద్ధ రకాలు ఎలా ఉంటాయి?
శ్రాద్ధేషు భోజనీయా యే యే చ వర్జ్యా ద్విజాతయః కస్మిన్వాసరభాగే వా పితృభ్యః శ్రాద్ధమాచరేత్
శ్రాద్ధంలో ఎవరు భోజనం చేయాలి? ఎవరు చేయకూడదు? ఏ సమయంలో పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం చేయాలి?
కస్మిన్దత్తం కథం యాతి శ్రాద్ధం తు మధుసూదన విధినా కేన కర్తవ్యం కథం ప్రీణాతి తత్పితౄన్
మధుసూదనా! శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన దానం ఎప్పుడు, ఎలా పితృదేవతలకు చేరుతుంది? ఏ విధంగా చేయాలి? దానివల్ల వారు ఎలా సంతృప్తి చెందుతారు?
కుర్యాదహరహః శ్రాద్ధమ్ అన్నాద్యేనోదకేన వా పయోమూలఫలైర్ వాపి పితృభ్యః ప్రీతిమావహన్
ప్రతి రోజూ అన్నం, నీరు, పాలు, మూలికలు లేదా పండ్లతో శ్రాద్ధం చేసి, పితృదేవతలకు సంతృప్తిని కలిగించాలి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యం త్రివిధం శ్రాద్ధముచ్యతే నిత్యం తావత్ప్రవక్ష్యామి అర్ఘ్యావాహనవర్జితమ్
శ్రాద్ధం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది — నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యం. వాటిలో నిత్యశ్రాద్ధాన్ని, అర్ఘ్యాదులు లేకుండా ఎలా చేయాలో ఇప్పుడు చెబుతాను.
అదైవం తద్విజానీయాత్ పార్వణం పర్వసు స్మృతమ్ పార్వణం త్రివిధం ప్రోక్తం శృణు తావన్మహీపతే
ఇది దేవతలకు కాదు, పర్వదినాలలో చేసే పర్వణశ్రాద్ధంగా గుర్తించాలి. పర్వణం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది. రాజా! దాని గురించి విను.
పార్వణే యే నియోజ్యాస్తు తాఞ్శృణుష్వ నరాధిప పఞ్చాగ్నిః స్నాతకశ్చైవ త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్
పర్వణశ్రాద్ధంలో ఎవరు నియమించబడాలో విను రాజా! ఐదు అగ్నులు నిర్వహించేవాడు, విద్యాబ్యాసం పూర్తిచేసినవాడు, త్రిసుపర్ణపారాయణుడు, షడంగవేత్త.
శ్రోత్రియః శ్రోత్రియసుతో విధివాక్యవిశారదః సర్వజ్ఞో వేదవిన్మన్త్రీ జ్ఞాతవంశః కులాన్వితః
వేదపండితుడు, అతని కుమారుడు, విధివాక్యాలలో నిపుణుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, వేదమంత్రజ్ఞుడు, తన వంశాన్ని తెలిసినవాడు, మంచి కుటుంబానికి చెందినవాడు.
పురాణవేత్తా ధర్మజ్ఞః స్వాధ్యాయజపతత్పరః శివభక్తః పితృపరః సూర్యభక్తో ఽథ వైష్ణవః
పురాణాలు తెలిసినవాడు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడు, శివభక్తుడు, పితృభక్తుడు, సూర్యభక్తుడు, విష్ణుభక్తుడు.
బ్రహ్మణ్యో యోగవిచ్ఛాన్తో విజితాత్మా చ శీలవాన్ భోజయేచ్చాపి దౌహిత్రం యత్నతః స్వసుహృద్గురూన్
బ్రహ్మనిష్ఠుడు, యోగంలో ప్రశాంతుడు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు, మంచి స్వభావం ఉన్నవాడు. మనవడిని, స్నేహితులను, గురువులను శ్రద్ధగా భోజనం పెట్టాలి.
విట్పీతం మాతులం బన్ధుమ్ ఋత్విగాచార్యసోమపాన్ యశ్చ వ్యాకురుతే వాక్యం యశ్చ మీమాంసతే ఽధ్వరమ్
విత్తుడు, మామగారు, బంధువు, ఋత్వికుడు, ఆచార్యుడు, సోమపానుడు, వేదవాక్యాలను వివరించేవాడు, యజ్ఞాన్ని పరిశీలించేవాడు.
సామస్వరవిధిజ్ఞశ్చ పఙ్క్తిపావనపావనః సామగో బ్రహ్మచారీ చ వేదయుక్తో ఽథ బ్రహ్మవిత్
సామవేద స్వర విధులు తెలిసినవాడు, పంక్తిని పవిత్రం చేసేవాడు, సామగానం చేసేవాడు, బ్రహ్మచారి, వేదజ్ఞుడు, బ్రహ్మవేత్త.
యత్రైతే భుఞ్జతే శ్రాద్ధే తదేవ పరమార్థవత్ ఏతే భోజ్యాః ప్రయత్నేన వర్జనీయాన్నిబోధ మే
ఈ విధంగా యోగ్యులైనవారు శ్రాద్ధంలో భోజనం చేస్తే అది అత్యంత శ్రేష్ఠంగా భావించబడుతుంది. వీరిని శ్రద్ధగా భోజనం పెట్టాలి. ఇక ఎవరు భోజనం చేయకూడదో చెప్పుతాను.
పతితో ఽభిశస్తః క్లీబః పిశునవ్యఙ్గరోగిణః కునఖీ శ్యావదన్తశ్చ కుణ్డగోలాశ్వపాలకాః
పతితుడు, అపవాదపడ్డవాడు, శక్తిలేనివాడు, నిందకుడు, వికలాంగుడు, రోగి, చెడ్డ గోళ్లు ఉన్నవాడు, నల్లటి పళ్లవాడు, పంది, గాడిద, గుర్రం కాపరివారు.
పరివిత్తిర్నియుక్తాత్మా ప్రమత్తోన్మత్తదారుణాః బైడాలీ బకవృత్తిశ్చ దమ్భీ దేవలకాదయః
ఇతరుల సంపదపై మనసు పెట్టినవారు, నిర్లక్ష్యంగా, పిచ్చిగా, క్రూరంగా ఉండేవారు, పిల్లి, గొర్రె వంటి అలవాట్లు కలవారు, మాయాచేసేవారు — ఇలాంటి దేవలకాదులు — వీరిని దూరంగా ఉంచాలి.
కృతఘ్నాన్నాస్తికాంస్ తద్వన్ మ్లేచ్ఛదేశనివాసినః త్రిశఙ్కుర్ బర్బరద్రావవీతద్రవిడకోఙ్కణాన్
కృతఘ్నులు, నాస్తికులు, అలాగే మ్లేచ్ఛ దేశాలలో నివసించేవారు — త్రిశంకు, బర్బరులు, ద్రావిడులు, కోంకణ ప్రాంతవాసులు — వీరిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి.
వర్జయేల్లిఙ్గినః సర్వాఞ్ శ్రాద్ధకాలే విశేషతః పూర్వేద్యురపరేద్యుర్వా వినీతాత్మా నిమన్త్రయేత్
లింగధారి వేషధారులను, ముఖ్యంగా శ్రాద్ధ సమయంలో, పూర్తిగా దూరంగా ఉంచాలి. అయితే, ముందు రోజు లేదా తరువాత రోజు, వినయంగా ఉన్నవాడు వారిని ఆహ్వానించవచ్చు.
నిమన్త్రితాన్హి పితర ఉపతిష్ఠన్తి తాన్ద్విజాన్ వాయుభూతా ను గచ్ఛన్తి తథాసీనానుపాసతే
బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించినప్పుడు, పితృదేవతలు నిజంగా అక్కడికి వచ్చి, గాలిలా మారి, వారు కూర్చున్నప్పుడు, వారికి సేవ చేయబడతారు.