నానాసుగన్ధిగన్ధాఢ్యా నానాబన్దిజనస్తుతాః నానావాద్యపరిస్పన్దాశ్ చాగ్రేసరమహారథాః
అనేక రకాల సుగంధాలతో పరిమళించిపోయి, విభిన్న సేవకులందరి ప్రశంసలు పొందుతూ, వివిధ వాద్యాల ధ్వనులతో మారుమోగుతూ, ముందుండే మహారథాలు ముందుకు సాగాయి.
నానాశౌర్యకథాసక్తాస్ తస్మిన్సైన్యే మహాసురాః తద్బలం దైత్యసింహస్య భీమరూపం వ్యజాయత
ఆ సైన్యంలో గొప్ప వీరులు పరాక్రమ గాథల్లో మునిగి ఉండగా, దైత్యసింహుని ఆ సైన్యం భయంకరమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమైంది.
ప్రమత్తచణ్డమాతంగతురంగరథసంకులమ్ ప్రతస్థే ఽమరయుద్ధాయ బహుపత్తిపతాకి తత్
మత్తుగా, ఉగ్రంగా ఉన్న ఏనుగులు, కుదిరిన గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన ఆ సైన్యం, ఎన్నో జెండాలు ఎగురవేస్తూ దేవతలతో యుద్ధానికి బయలుదేరింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే వాయుర్ దేవదూతో ఽమ్బరాలయే దృష్ట్వా స దానవబలం జగామేన్ద్రస్య శంసితుమ్
ఇంతలో, ఆ దానవ సేనను ఆకాశంలో నుంచి చూసిన వాయుదేవుడు, దేవతల దూతగా, ఇంద్రుని వద్దకు సమాచారమివ్వడానికి వెళ్లాడు.
స గత్వా తు సభాం దివ్యాం మహేన్ద్రస్య మహాత్మనః శశంస మధ్యే దేవానాం తత్కార్యం సముపస్థితమ్
వాయుదేవుడు మహాత్ముడైన మహేంద్రుని దివ్య సభలోకి వెళ్లి, దేవతల మధ్య ఆ సంభవించిన విషయాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా దేవరాజస్తు నిమీలితవిలోచనః బృహస్పతిమువాచేదం వాక్యం కాలే మహాభుజః
అది విని, దేవేంద్రుడు కన్నులు మూసుకుని, బలవంతుడైన బృహస్పతిని సముచిత సమయాన మాట్లాడాడు.
సమ్ప్రాప్తో ఽతి విమర్దో ఽయం దేవానాం దానవైః సహ కార్యం కిమత్ర తద్బ్రూహి నీత్యుపాయసమన్వితమ్
ఇప్పుడు దేవతలు, దానవుల మధ్య గొప్ప పోరు మొదలైంది. ఇక్కడ మనం ఏమి చేయాలి? సరైన మార్గాన్ని, యుక్తిని చెప్పు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం మహేన్ద్రస్య గిరాంపతిః ఇత్యువాచ మహాభాగో బృహస్పతిరుదారధీః
మహేంద్రుని మాటలు విని, వాక్పతిగా ప్రసిద్ధుడైన, మహోన్నతమైన బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు:
సామపూర్వా స్మృతా నీతిశ్ చతురఙ్గా పతాకినీ జిగీషతాం సురశ్రేష్ఠ స్థితిరేషా సనాతనీ
సామం మొదలైన, నాలుగు విభాగాలతో, జెండాలతో కూడిన నীতি, విజయం కోరేవారికి శాశ్వతంగా అనుసరించదగిన మార్గం, ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా!
సామ భేదస్తథా దానం దణ్డశ్చాఙ్గచతుష్టయమ్ నీతౌ క్రమాద్దేశకాలరిపుయోగ్యక్రమాదిదమ్
సామం, భేదం, దానం, దండం—ఇవి నీతికి నాలుగు భాగాలు. వీటిని స్థలం, కాలం, శత్రువు, పరిస్థితిని బట్టి క్రమంగా ఉపయోగించాలి.
న శాన్తిగోచరే లుబ్ధః క్రూరో లబ్ధసమాశ్రయః సంతాపితః ఖలో యాతి సాధ్యతాం భ్రష్టసంశయః
లోభి, క్రూరుడు, సహాయం లభించినవాడు, బాధతో ఉన్న దుష్టుడు శాంతికి లోనవడడు; సందేహం పోయిన చెడ్డవాడు వశమవడు.
సామ దైత్యేషు నైవాస్తి యతస్తే లబ్ధసంశ్రయాః జాతిధర్మేణ వా భేద్యా దానం ప్రాప్తశ్రియే చ కిమ్
దైత్యులలో సామం పనిచేయదు, ఎందుకంటే వారు సహాయాన్ని సంపాదించుకున్నారు; జన్మ, ధర్మంతో వారిని విడదీయడం సాధ్యం కాదు; సంపద పొందినవారికి దానం కూడా ప్రయోజనం ఇవ్వదు.
ఏకో ఽభ్యుపాయో దణ్డో ఽత్ర భవతాం యది రోచతే దుర్జనేషు కృతం సామ మహద్యాతి చ వన్ధ్యతామ్
ఇక్కడ ఒకటే మార్గం ఉంది—దండం. అది మీకు నచ్చితే అనుసరించండి; దుష్టులతో సామం చేయడం వృథా.
భవాదితి వ్యవస్యన్తి క్రూరాః సామ మహాత్మనామ్ ఋజుతామార్యబుద్ధిత్వం దయానీతివ్యతిక్రమమ్
క్రూరులు ఎప్పుడూ, మహాత్ముల సామాన్ని బలహీనత, నైతికత, ఆర్యబుద్ధి, లేదా అధిక దయగా భావిస్తారు.
మన్యన్తే దుర్జనా నిత్యం సామ చాపి భయోదయాత్ తస్మాద్ దుర్జనమ్ ఆక్రాన్తుం శ్రేయాన్పౌరుషసంశ్రయః
దుష్టులు ఎప్పుడూ సామం భయంతోనే వస్తుందని అనుకుంటారు. అందువల్ల, దుష్టులను అదుపులో పెట్టడానికి శక్తిని ఆశ్రయించడం మేలైనది.
ఆక్రాన్తే తు క్రియా యుక్తా సతామేతన్మహావ్రతమ్ దుర్జనః సుజనత్వాయ కల్పతే న కదాచన
దాడి జరిగితే, మంచివారు చర్య తీసుకోవడం సమంజసం—ఇది వారి గొప్ప వ్రతం. చెడ్డవాడు ఎప్పుడూ మంచివాడిగా మారడు.
సుజనో ఽపి స్వభావస్య త్యాగం వాఞ్ఛేత్కదాచన ఏవం మే బుధ్యతే బుద్ధిర్ యూయమత్ర వ్యవస్యత
మంచివాడు కూడా కొన్నిసార్లు తన స్వభావాన్ని వదిలేయాలని కోరుకుంటాడు. నా మనసు అలా భావిస్తోంది—ఇక్కడ మీరు నిర్ణయించాలి.
ఏవముక్తః సహస్రాక్ష ఏవమేవేత్యువాచ తమ్ కర్తవ్యతాం స సంచిన్త్య ప్రోవాచామరసంసది
ఇలా వినిపించాక, సహస్రాక్షుడు 'అలాగే కావాలి' అని సమాధానం చెప్పి, చేయవలసినదాన్ని ఆలోచించి, దేవతల సభలో మాట్లాడాడు.
సావధానేన మే వాచం శృణుధ్వం నాకవాసినః భవన్తో యజ్ఞభోక్తారస్ తుష్టాత్మానో ఽతిసాత్త్వికాః
దేవలోక నివాసులారా, నా మాటలు జాగ్రత్తగా వినండి. మీరు యజ్ఞఫలాలను అనుభవించే వారు, హృదయంలో సంతృప్తిగా, అత్యంత పవిత్ర స్వభావం కలవారు.
స్వే మహిమ్ని స్థితా నిత్యం జగతః పరిపాలకాః భవతశ్చానిమిత్తేన బాధనే దానవేశ్వరాః
మీరు ఎప్పుడూ మీ గొప్పతనంలో నిలిచి, జగత్తును కాపాడే వారు. దేవతల ప్రభువులారా, అసురాధిపతులు కారణం లేకుండానే మీకు విఘాతం కలిగిస్తున్నారు.
తేషాం సామాది నైవాస్తి దణ్డ ఏవ విధీయతామ్ క్రియతాం సమరోద్యోగః సైన్యం సంయోజ్యతాం మమ
వారితో సంధి చేయడం వంటివి పనికిరావు; కఠినమైన శిక్ష మాత్రమే వర్తించాలి. యుద్ధానికి సిద్ధమవ్వండి—నా సైన్యాన్ని సమీకరించండి.
ఆద్రియన్తాం చ శస్త్రాణి పూజ్యన్తామస్త్రదేవతాః వాహనాని చ యానాని యోజయన్తు మమామరాః
అస్త్రాలను గౌరవించండి, ఆయుధ దేవతలను పూజించండి. నా కోసం వాహనాలు, రథాలు సిద్ధం చేయండి అని అమరులు ఆదేశించబడ్డారు.
యమం సేనాపతిం కృత్వా శీఘ్రమేవం దివౌకసః ఇత్యుక్తాః సమనహ్యన్త దేవానాం యే ప్రధానతః
యముణ్ణి సేనాధిపతిగా నియమించి, త్వరగా ఏర్పాట్లు చేయండి అని ఆకాశవాసులకు చెప్పగా, దేవతలలో ముఖ్యులు సిద్ధమయ్యారు.
వాజినామయుతేనాజౌ హేమఘణ్టాపరిష్కృతమ్ నానాశ్చర్యగుణోపేతం సమ్ప్రాప్తం సర్వదైవతైః
పది వేల గుర్రాలతో జోడించబడిన, బంగారు గంటలతో అలంకరించబడిన, అనేక అద్భుత లక్షణాలు కలిగిన ఒక రథాన్ని అందరు దేవతలు తీసుకొచ్చారు.
రథం మాతలినా కౢప్తం దేవరాజస్య దుర్జయమ్ యమో మహిషమాస్థాయ సేనాగ్రే సమవర్తత
మాతలి దేవేంద్రుని కోసం ఓ అపరాజిత రథాన్ని సిద్ధం చేశాడు. యముడు తన మహిషంపై కూర్చొని సైన్యానికి ముందుగా నిలిచాడు.
చణ్డకింకరవృన్దేన సర్వతః పరివారితః కల్పకాలోద్ధతజ్వాలాపూరితామ్బరలోచనః
ప్రచండ సేవకులతో四వైపులా చుట్టుముట్టబడి, కాలాంతంలో వచ్చే అగ్నిజ్వాలల వలె కళ్ళతో ఆకాశాన్ని నింపాడు.
హుతాశనశ్ఛాగరూఢః శక్తిహస్తో వ్యవస్థితః పవనో ఽఙ్కుశపాణిస్తు విస్తారితమహాజవః
అగ్ని, మేకపై కూర్చొని, చేతిలో శక్తి పట్టుకుని నిలిచాడు. వాయువు, అంకుశాన్ని పట్టుకుని, అపారమైన వేగాన్ని ప్రదర్శించాడు.
భుజగేన్ద్రసమారూఢో జలేశో భగవాన్స్వయమ్ నరయుక్తరథే దేవో రాక్షసేశో వియచ్చరః
నీటిదేవుడు స్వయంగా పెద్ద పాము మీద ఎక్కి వచ్చాడు. రాక్షసాధిపతి, మనుషుల రథంలో, ఆకాశంలో సంచరించాడు.
తీక్ష్ణఖడ్గయుతో భీమః సమరే సమవస్థితః మహాసింహరవో దేవో ధనాధ్యక్షో గదాయుధః
భయంకరుడైన దేవుడు పదునైన ఖడ్గంతో యుద్ధంలో నిలిచాడు. ధనాధిపతి, సింహగర్జనతో, గదను చేతబట్టి ఉన్నాడు.
చన్ద్రాదిత్యావశ్వినౌ చ చతురఙ్గబలాన్వితౌ రాజభిః సహితాస్తస్థుర్ గన్ధర్వా హేమభూషణాః
చంద్రుడు, సూర్యుడు, అశ్వినులు నాలుగు విభాగాల సైన్యాలతో, రాజులతో కలిసి, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన గంధర్వులతో నిలిచారు.