మహిషస్య తు గోమాయుః కేతోర్హైమస్తదాభవత్ ధ్వాఙ్క్షో ధ్వజే తు శుమ్భస్య కృష్ణాయోమయముచ్ఛ్రితమ్
మహిషుని జెండాపై బంగారు గోమాయు ఉంది. శుంభుని జెండాపై నల్ల ఇనుముతో చేసిన గిడుగు ఎత్తుగా అలంకరించబడింది.
అనేకాకారవిన్యాసాశ్ చాన్యేషాం తు ధ్వజాస్తథా శతేన శీఘ్రవేగాణాం వ్యాఘ్రాణాం హేమమాలినామ్
ఇతరుల జెండాలు ఎన్నో రూపాల్లో అలంకరించబడ్డాయి. వందమంది వేగంగా పరిగెత్తే పసుపు పులులు బంగారు హారాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
గ్రసనస్య రథో యుక్తాం కిఙ్కిణీజాలమాలినామ్ శతేనాపి చ సింహానాం రథో జమ్భస్య దుర్జయః
గ్రసనుని రథాన్ని వంద సింహాలు, మణిపూసలతో మ్రోగే గంటల అలంకరణలతో లాగాయి. జంభుని భయంకరమైన రథాన్ని కూడా సింహాలే లాగాయి.
కుజమ్భస్య రథో యుక్తః పిశాచవదనైః ఖరైః రథస్తు మహిషస్యోష్ట్రైర్ గజస్య తు తురంగమైః
కుజంభుని రథాన్ని పిశాచ ముఖాల గాడిదలు లాగాయి. మహిషుని రథాన్ని ఒంటెలు, కుంజరుని రథాన్ని గుర్రాలు లాగాయి.
మేషస్య ద్వీపిభిర్భీమైః కుఞ్జరైః కాలనేమినః పర్వతాభైః సమారూఢో నిమిర్మత్తైర్మహాగజైః
మేషుని రథాన్ని భయంకరమైన చిరుతపులులు లాగాయి. కాలనేమి రథాన్ని పర్వతాల్లాంటి ఏనుగులు లాగాయి. నిమి మత్తెక్కిన గొప్ప ఏనుగులపై ఎక్కి ఉన్నాడు.
చతుర్దన్తైర్గన్ధవద్భిః శిక్షితైర్మేఘభైరవైః శతహస్తాయతైః కృష్ణైస్ తురంగైర్హేమభూషణైః
నాలుగు దంతాలు, పరిమళభరితమైన, శిక్షణ పొందిన మేఘంలా గర్జించే ఏనుగులు; వంద చేతుల పొడవైన నల్లబంగారు అలంకరణలతో ఉన్న గుర్రాలు అక్కడ కనిపించాయి.
సితచామరజాలేన శోభితే దక్షిణాం దిశమ్ సితచన్దనచార్వఙ్గో నానాపుష్పస్రజోజ్జ్వలః
తెల్ల చామరాల అలంకరణతో దక్షిణ దిక్కు మెరిసింది. తెల్ల గంధంతో శరీరాలు పూసుకుని, ఎన్నో పూలహారాలతో ప్రకాశించారు.
మథనో నామ దైత్యేన్ద్రః పాశహస్తో వ్యరాజత జమ్భకః కిఙ్కిణీజాలమాలముష్ట్రం సమాస్థితః
మథనుడు అనే దైత్యాధిపతి పాశాన్ని చేతబట్టి ప్రకాశించాడు. జంభకుడు గంటలతో అలంకరించిన ఒంటెపై ఎక్కి ఉన్నాడు.
కాలశుక్లమహామేషమ్ ఆరూఢః శుమ్భదానవః అన్యే ఽపి దానవా వీరా నానావాహనగామినః
శుంభుడు అనే దానవుడు కాలంలా నలుపు రంగు గొప్ప మేషంపై ఎక్కి ఉన్నాడు. ఇతర వీర దానవులు వివిధ వాహనాలపై ప్రయాణించారు.
ప్రచణ్డచిత్రకర్మాణః కుణ్డలోష్ణీషభూషణాః నానావిధోత్తరాసఙ్గా నానామాల్యవిభూషణాః
వారు ఉగ్రంగా, విచిత్రమైన కార్యాలు చేసే వారు, కుండలాలు, పాగాలు ధరించి, రకరకాల వస్త్రాలు, ఎన్నో పూలహారాలతో అలంకరించబడ్డారు.
నానాసుగన్ధిగన్ధాఢ్యా నానాబన్దిజనస్తుతాః నానావాద్యపరిస్పన్దాశ్ చాగ్రేసరమహారథాః
అనేక రకాల సుగంధాలతో పరిమళించిపోయి, విభిన్న సేవకులందరి ప్రశంసలు పొందుతూ, వివిధ వాద్యాల ధ్వనులతో మారుమోగుతూ, ముందుండే మహారథాలు ముందుకు సాగాయి.
నానాశౌర్యకథాసక్తాస్ తస్మిన్సైన్యే మహాసురాః తద్బలం దైత్యసింహస్య భీమరూపం వ్యజాయత
ఆ సైన్యంలో గొప్ప వీరులు పరాక్రమ గాథల్లో మునిగి ఉండగా, దైత్యసింహుని ఆ సైన్యం భయంకరమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమైంది.
ప్రమత్తచణ్డమాతంగతురంగరథసంకులమ్ ప్రతస్థే ఽమరయుద్ధాయ బహుపత్తిపతాకి తత్
మత్తుగా, ఉగ్రంగా ఉన్న ఏనుగులు, కుదిరిన గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన ఆ సైన్యం, ఎన్నో జెండాలు ఎగురవేస్తూ దేవతలతో యుద్ధానికి బయలుదేరింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే వాయుర్ దేవదూతో ఽమ్బరాలయే దృష్ట్వా స దానవబలం జగామేన్ద్రస్య శంసితుమ్
ఇంతలో, ఆ దానవ సేనను ఆకాశంలో నుంచి చూసిన వాయుదేవుడు, దేవతల దూతగా, ఇంద్రుని వద్దకు సమాచారమివ్వడానికి వెళ్లాడు.
స గత్వా తు సభాం దివ్యాం మహేన్ద్రస్య మహాత్మనః శశంస మధ్యే దేవానాం తత్కార్యం సముపస్థితమ్
వాయుదేవుడు మహాత్ముడైన మహేంద్రుని దివ్య సభలోకి వెళ్లి, దేవతల మధ్య ఆ సంభవించిన విషయాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా దేవరాజస్తు నిమీలితవిలోచనః బృహస్పతిమువాచేదం వాక్యం కాలే మహాభుజః
అది విని, దేవేంద్రుడు కన్నులు మూసుకుని, బలవంతుడైన బృహస్పతిని సముచిత సమయాన మాట్లాడాడు.
సమ్ప్రాప్తో ఽతి విమర్దో ఽయం దేవానాం దానవైః సహ కార్యం కిమత్ర తద్బ్రూహి నీత్యుపాయసమన్వితమ్
ఇప్పుడు దేవతలు, దానవుల మధ్య గొప్ప పోరు మొదలైంది. ఇక్కడ మనం ఏమి చేయాలి? సరైన మార్గాన్ని, యుక్తిని చెప్పు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం మహేన్ద్రస్య గిరాంపతిః ఇత్యువాచ మహాభాగో బృహస్పతిరుదారధీః
మహేంద్రుని మాటలు విని, వాక్పతిగా ప్రసిద్ధుడైన, మహోన్నతమైన బృహస్పతి ఇలా అన్నాడు:
సామపూర్వా స్మృతా నీతిశ్ చతురఙ్గా పతాకినీ జిగీషతాం సురశ్రేష్ఠ స్థితిరేషా సనాతనీ
సామం మొదలైన, నాలుగు విభాగాలతో, జెండాలతో కూడిన నীতি, విజయం కోరేవారికి శాశ్వతంగా అనుసరించదగిన మార్గం, ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా!
సామ భేదస్తథా దానం దణ్డశ్చాఙ్గచతుష్టయమ్ నీతౌ క్రమాద్దేశకాలరిపుయోగ్యక్రమాదిదమ్
సామం, భేదం, దానం, దండం—ఇవి నీతికి నాలుగు భాగాలు. వీటిని స్థలం, కాలం, శత్రువు, పరిస్థితిని బట్టి క్రమంగా ఉపయోగించాలి.
న శాన్తిగోచరే లుబ్ధః క్రూరో లబ్ధసమాశ్రయః సంతాపితః ఖలో యాతి సాధ్యతాం భ్రష్టసంశయః
లోభి, క్రూరుడు, సహాయం లభించినవాడు, బాధతో ఉన్న దుష్టుడు శాంతికి లోనవడడు; సందేహం పోయిన చెడ్డవాడు వశమవడు.
సామ దైత్యేషు నైవాస్తి యతస్తే లబ్ధసంశ్రయాః జాతిధర్మేణ వా భేద్యా దానం ప్రాప్తశ్రియే చ కిమ్
దైత్యులలో సామం పనిచేయదు, ఎందుకంటే వారు సహాయాన్ని సంపాదించుకున్నారు; జన్మ, ధర్మంతో వారిని విడదీయడం సాధ్యం కాదు; సంపద పొందినవారికి దానం కూడా ప్రయోజనం ఇవ్వదు.
ఏకో ఽభ్యుపాయో దణ్డో ఽత్ర భవతాం యది రోచతే దుర్జనేషు కృతం సామ మహద్యాతి చ వన్ధ్యతామ్
ఇక్కడ ఒకటే మార్గం ఉంది—దండం. అది మీకు నచ్చితే అనుసరించండి; దుష్టులతో సామం చేయడం వృథా.
భవాదితి వ్యవస్యన్తి క్రూరాః సామ మహాత్మనామ్ ఋజుతామార్యబుద్ధిత్వం దయానీతివ్యతిక్రమమ్
క్రూరులు ఎప్పుడూ, మహాత్ముల సామాన్ని బలహీనత, నైతికత, ఆర్యబుద్ధి, లేదా అధిక దయగా భావిస్తారు.
మన్యన్తే దుర్జనా నిత్యం సామ చాపి భయోదయాత్ తస్మాద్ దుర్జనమ్ ఆక్రాన్తుం శ్రేయాన్పౌరుషసంశ్రయః
దుష్టులు ఎప్పుడూ సామం భయంతోనే వస్తుందని అనుకుంటారు. అందువల్ల, దుష్టులను అదుపులో పెట్టడానికి శక్తిని ఆశ్రయించడం మేలైనది.
ఆక్రాన్తే తు క్రియా యుక్తా సతామేతన్మహావ్రతమ్ దుర్జనః సుజనత్వాయ కల్పతే న కదాచన
దాడి జరిగితే, మంచివారు చర్య తీసుకోవడం సమంజసం—ఇది వారి గొప్ప వ్రతం. చెడ్డవాడు ఎప్పుడూ మంచివాడిగా మారడు.
సుజనో ఽపి స్వభావస్య త్యాగం వాఞ్ఛేత్కదాచన ఏవం మే బుధ్యతే బుద్ధిర్ యూయమత్ర వ్యవస్యత
మంచివాడు కూడా కొన్నిసార్లు తన స్వభావాన్ని వదిలేయాలని కోరుకుంటాడు. నా మనసు అలా భావిస్తోంది—ఇక్కడ మీరు నిర్ణయించాలి.
ఏవముక్తః సహస్రాక్ష ఏవమేవేత్యువాచ తమ్ కర్తవ్యతాం స సంచిన్త్య ప్రోవాచామరసంసది
ఇలా వినిపించాక, సహస్రాక్షుడు 'అలాగే కావాలి' అని సమాధానం చెప్పి, చేయవలసినదాన్ని ఆలోచించి, దేవతల సభలో మాట్లాడాడు.
సావధానేన మే వాచం శృణుధ్వం నాకవాసినః భవన్తో యజ్ఞభోక్తారస్ తుష్టాత్మానో ఽతిసాత్త్వికాః
దేవలోక నివాసులారా, నా మాటలు జాగ్రత్తగా వినండి. మీరు యజ్ఞఫలాలను అనుభవించే వారు, హృదయంలో సంతృప్తిగా, అత్యంత పవిత్ర స్వభావం కలవారు.
స్వే మహిమ్ని స్థితా నిత్యం జగతః పరిపాలకాః భవతశ్చానిమిత్తేన బాధనే దానవేశ్వరాః
మీరు ఎప్పుడూ మీ గొప్పతనంలో నిలిచి, జగత్తును కాపాడే వారు. దేవతల ప్రభువులారా, అసురాధిపతులు కారణం లేకుండానే మీకు విఘాతం కలిగిస్తున్నారు.