మాతృభ్రాతృపితృస్వసృసఖిసమ్బన్ధిబాన్ధవాన్ అపి జన్మాయుతైర్దృష్టాన్ అనుభూతాన్సహస్రశః
తల్లి, అన్న, నాన్న, అక్క, స్నేహితులు, బంధువులు, మరికొంత మంది మనకు పదివేల జన్మల్లో వేలాది సార్లు ఎదురయ్యారు, అనుభవించాము.
ఏతేషాం మానసీ కన్యా విరజా నామ విశ్రుతా యా పత్నీ నహుషస్యాసీద్ యయాతేర్జననీ తథా
వారిలో మనసుతో పుట్టిన కుమార్తె విరజా అని ప్రసిద్ధి. ఆమె నహుషునికి భార్యగా, యయాతికి తల్లిగా జన్మించింది.
ఏకాష్టకాభవత్ పశ్చాద్ బ్రహ్మలోకే గతా సతీ త్రయ ఏతే గణాః ప్రోక్తాశ్ చతుర్థం తు వదామ్యతః
తరువాత ఏకాష్టకా జన్మించింది. ఆమె సత్ప్రవర్తనతో బ్రహ్మలోకానికి చేరింది. ఈ మూడు వర్గాలు చెప్పాను. ఇప్పుడు నాలుగో వర్గాన్ని చెబుతాను.
లోకాస్తు మానసా నామ బ్రహ్మాణ్డోపరి సంస్థితాః యేషాం తు మానసీ కన్యా నర్మదా నామ విశ్రుతా
బ్రహ్మాండానికి పైన మానస అనే లోకాలు ఉన్నాయి. వాటికి మనసుతో పుట్టిన కుమార్తె నర్మదా అని ప్రసిద్ధి.
సోమపా నామ పితరో యత్ర తిష్ఠన్తి శాశ్వతాః ధర్మమూర్తిధరాః సర్వే పరతో బ్రహ్మణః స్మృతాః
అక్కడ శాశ్వతంగా సోమపా అనే పితృదేవతలు ఉంటారు. వాళ్ళు అందరూ ధర్మరూపంలో, బ్రహ్మను మించిపోయినవారు అని గుర్తించబడ్డారు.
ఉత్పన్నాః స్వధయా తే తు బ్రహ్మత్వం ప్రాప్య యోగినః కృత్వా సృష్ట్యాదికం సర్వం మానసే సామ్ప్రతం స్థితాః
వాళ్ళు స్వధతో పుట్టారు. యోగబలంతో బ్రహ్మత్వాన్ని పొందారు. సృష్టి మొదలైన పనులన్నీ మనసులో చేసి, ఇప్పుడు అక్కడే స్థిరంగా ఉన్నారు.
నర్మదా నామ తేషాం తు కన్యా తోయవహా సరిత్ భూతాని యా పావయతి దక్షిణాపథగామినీ
వారికి నర్మదా అనే కుమార్తె ఉంది. ఆమె నీటిని మోసుకెళ్లే నది. దక్షిణ దిశగా ప్రవహిస్తూ ప్రాణులకు పవిత్రతను ఇస్తుంది.
తేభ్యః సర్వే తు మనవః ప్రజాః సర్గేషు నిర్మితాః జ్ఞాత్వా శ్రాద్ధాని కుర్వన్తి ధర్మాభావే ఽపి సర్వదా
వారిలో నుంచే అన్ని మనువులు, ప్రాణులు సృష్టిలో పుట్టారు. ఇది తెలుసుకున్నవారు ధర్మం లేకున్నా ఎప్పుడూ శ్రాద్ధం చేస్తారు.
తేభ్య ఏవ పునః ప్రాప్తుం ప్రసాదాద్యోగసంతతిమ్ పితౄణామాదిసర్గే తు శ్రాద్ధమేవ వినిర్మితమ్
వారివల్లే మళ్లీ కృప, యోగ పరంపర కొనసాగుతుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధం ఏర్పడింది.
సర్వేషాం రాజతం పాత్రమ్ అథవా రజతాన్వితమ్ దత్తం స్వధా పురోధాయ పితౄన్ ప్రీణాతి సర్వదా
రజతంతో చేసిన పాత్ర, లేదా వెండితో అలంకరించిన పాత్ర, స్వధా ముందుగా సమర్పించి ఇచ్చినప్పుడు, అది పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
అగ్నీషోమయమానాం తు కార్యమాప్యాయనం బుధః అగ్న్యభావే ఽపి విప్రస్య ప్రాణావ్ అపి జలే ఽథవా
వివేకులు అగ్నిసోమీయ మంత్రాలతో ఆప్యాయన క్రతువు చేయాలి. అగ్ని లేకపోయినా, బ్రాహ్మణుడు తన ఊపిరితో లేదా నీటితో కూడా చేయవచ్చు.
అజాకర్ణే ఽశ్వకర్ణే వా గోష్ఠే వా సలిలాన్తికే పితౄణామ్ అమ్బరం స్థానం దక్షిణా దిక్ప్రశస్యతే
అజాకర్ణం లేదా అశ్వకర్ణం చెట్టు వేరులో, గోశాలలో, లేదా నీటి దగ్గర, పితృదేవతలకు దక్షిణ దిక్కు ఉత్తమమైన స్థానం.
ప్రాచీనావీతముదకం తిలాః సవ్యాఙ్గమేవ చ దర్భా మాంసం చ పాఠీనం గోక్షీరం మధురా రసాః
తూర్పు వైపు చేతితో పోసిన నీరు, నువ్వులు, దర్భ, పాఠీన చేప, ఆవుపాలు, తీపి రుచులు ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి యోగ్యం.
ఖడ్గలోహామిషమధుకుశశ్యామాకశాలయః యవనీవారముద్గేక్షుశుక్లపుష్పఘృతాని చ
ఖడ్గబీన్స్, మాంసం, తేనె, కుశ, నల్ల ధాన్యం, బియ్యం, యవలు, గోధుమలు, ముద్గలు, చెరకు, తెల్ల పువ్వులు, నెయ్యి—
వల్లభాని ప్రశస్తాని పితౄణామిహ సర్వదా ద్వేష్యాణి సమ్ప్రవక్ష్యామి శ్రాద్ధే వర్జ్యాని యాని తు
ఇవి పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ప్రీతికరమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి. ఇప్పుడు శ్రాద్ధంలో నిషిద్ధమైన, పితృదేవతలకు ఇష్టంలేని వాటిని చెబుతాను.
మసూరశణనిష్పావరాజమాషకుసుమ్భికాః పద్మబిల్వార్కధత్తూరపారిభద్రాటరూషకాః
మసూర పప్పు, శణ, నిష్పావ, రాజమాష్, కుసుంభ, తామర, బిల్వం, అర్క, ధత్తూర, పారిభద్ర, అటరూషక—
న దేయాః పితృకార్యేషు పయశ్చాజావికం తథా కోద్రవోదారచణకాః కపిత్థం మధుకాతసీ
ఇవి కూడా పితృకార్యంలో ఇవ్వకూడదు. అలాగే మేకపాలు, కొద్రవ, ఉదార, చెనగ, కపిత్థం, మధుక, అతసి కూడా ఇవ్వకూడదు.
ఏతాన్యపి న దేయాని పితృభ్యః ప్రియమిచ్ఛతా పితౄన్ ప్రీణాతి యో భక్త్యా తే పునః ప్రీణయన్తి తమ్
పితృదేవతలకు ప్రీతి కోరేవాడు ఇవి ఇవ్వకూడదు. ఎవరు భక్తితో పితృదేవతలను సంతృప్తిపరిచితే, వారు కూడా అతనికి సంతోషాన్ని ఇస్తారు.
యచ్ఛన్తి పితరః పుష్టిం స్వర్గారోగ్యం ప్రజాఫలమ్ దేవకార్యాదపి పునః పితృకార్యం విశిష్యతే
పితృదేవతలు మనకు పోషణ, స్వర్గం, ఆరోగ్యం, సంతాన ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దేవతల పూజకన్నా పితృకార్యమే గొప్పదని చెప్పబడింది.
దేవతానాం చ పితరః పూర్వమాప్యాయనం స్మృతమ్ శీఘ్రప్రసాదాస్త్వక్రోధా నిఃశస్త్రాః స్థిరసౌహృదాః
దేవతల్లో పితృదేవతలు ప్రథమంగా సంపూర్ణతను కలిగించేవారిగా గుర్తించబడ్డారు. వారు త్వరగా అనుగ్రహం చూపుతారు, కోపం ఉండదు, ఆయుధాలు పట్టరు, స్నేహంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
శాన్తాత్మానః శౌచపరాః సతతం ప్రియవాదినః భక్తానురక్తాః సుఖదాః పితరః పూర్వదేవతాః
పితృదేవతలు మనసు ప్రశాంతంగా, పవిత్రతలో నిబద్ధంగా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు. భక్తులపై మక్కువతో, సుఖాన్ని ప్రసాదించేవారు. వారు ఆదిదేవతలు.
హవిష్మతామాధిపత్యే శ్రాద్ధదేవః స్మృతో రవిః ఏతద్వః సర్వమాఖ్యాతం పితృవంశానుకీర్తనమ్ పుణ్యం పవిత్రమ్ ఆయుష్యం కీర్తనీయం సదా నృభిః
హవిస్సుతో కూడిన బలిపూజలకు సూర్యుడు ప్రధానదైవంగా భావించబడతాడు. పితృవంశపు వర్ణనను నీకు వివరించాను. ఇది పుణ్యమయమైనది, పవిత్రమైనది, ఆయుష్కరమైనది, ఎప్పుడూ మనుషులు కీర్తించదగినది.
శ్రుత్వైతత్ సర్వమ్ అఖిలం మనుః పప్రచ్ఛ కేశవమ్ శ్రాద్ధకాలం చ వివిధం శ్రాద్ధభేదం తథైవ చ
ఇవి అన్నీ విన్న మనువు, కేశవుని నన్నీ ప్రశ్నించాడు — శ్రాద్ధం చేయడానికి వివిధ సమయాలు ఏమిటి? శ్రాద్ధ రకాలు ఎలా ఉంటాయి?
శ్రాద్ధేషు భోజనీయా యే యే చ వర్జ్యా ద్విజాతయః కస్మిన్వాసరభాగే వా పితృభ్యః శ్రాద్ధమాచరేత్
శ్రాద్ధంలో ఎవరు భోజనం చేయాలి? ఎవరు చేయకూడదు? ఏ సమయంలో పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం చేయాలి?
కస్మిన్దత్తం కథం యాతి శ్రాద్ధం తు మధుసూదన విధినా కేన కర్తవ్యం కథం ప్రీణాతి తత్పితౄన్
మధుసూదనా! శ్రాద్ధంలో ఇచ్చిన దానం ఎప్పుడు, ఎలా పితృదేవతలకు చేరుతుంది? ఏ విధంగా చేయాలి? దానివల్ల వారు ఎలా సంతృప్తి చెందుతారు?
కుర్యాదహరహః శ్రాద్ధమ్ అన్నాద్యేనోదకేన వా పయోమూలఫలైర్ వాపి పితృభ్యః ప్రీతిమావహన్
ప్రతి రోజూ అన్నం, నీరు, పాలు, మూలికలు లేదా పండ్లతో శ్రాద్ధం చేసి, పితృదేవతలకు సంతృప్తిని కలిగించాలి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యం త్రివిధం శ్రాద్ధముచ్యతే నిత్యం తావత్ప్రవక్ష్యామి అర్ఘ్యావాహనవర్జితమ్
శ్రాద్ధం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది — నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యం. వాటిలో నిత్యశ్రాద్ధాన్ని, అర్ఘ్యాదులు లేకుండా ఎలా చేయాలో ఇప్పుడు చెబుతాను.
అదైవం తద్విజానీయాత్ పార్వణం పర్వసు స్మృతమ్ పార్వణం త్రివిధం ప్రోక్తం శృణు తావన్మహీపతే
ఇది దేవతలకు కాదు, పర్వదినాలలో చేసే పర్వణశ్రాద్ధంగా గుర్తించాలి. పర్వణం మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది. రాజా! దాని గురించి విను.
పార్వణే యే నియోజ్యాస్తు తాఞ్శృణుష్వ నరాధిప పఞ్చాగ్నిః స్నాతకశ్చైవ త్రిసుపర్ణః షడఙ్గవిత్
పర్వణశ్రాద్ధంలో ఎవరు నియమించబడాలో విను రాజా! ఐదు అగ్నులు నిర్వహించేవాడు, విద్యాబ్యాసం పూర్తిచేసినవాడు, త్రిసుపర్ణపారాయణుడు, షడంగవేత్త.
శ్రోత్రియః శ్రోత్రియసుతో విధివాక్యవిశారదః సర్వజ్ఞో వేదవిన్మన్త్రీ జ్ఞాతవంశః కులాన్వితః
వేదపండితుడు, అతని కుమారుడు, విధివాక్యాలలో నిపుణుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, వేదమంత్రజ్ఞుడు, తన వంశాన్ని తెలిసినవాడు, మంచి కుటుంబానికి చెందినవాడు.