సుమూర్తిమన్తః పితరో వసిష్ఠస్య సుతాః స్మృతాః నామ్నా తు మానసాః సర్వే సర్వే తే ధర్మమూర్తయః
వసిష్ఠుని కుమారులు మంచి రూపాలతో ఉన్న పితృదేవతలుగా గుర్తించబడ్డారు. వారందరికీ మానస అనే పేరు ఉంది. వారు అందరూ ధర్మమూర్తులు.
జ్యోతిర్భాసిషు లోకేషు యే వసన్తి దివః పరమ్ విరాజమానాః క్రీడన్తి యత్ర తే శ్రాద్ధదాయినః
ప్రకాశించే లోకాలలో, పరమదివిలో వారు నివసిస్తూ, వెలుగులు విరజిమ్ముతూ, ఆనందంగా విహరిస్తారు. అక్కడ శ్రాద్ధంలో బలులు అందుకునే వారు ఉంటారు.
సర్వకామసమృద్ధేషు విమానేష్వపి పాదజాః కిం పునః శ్రాద్ధదా విప్రా భక్తిమన్తః క్రియాన్వితాః
అన్ని కోరికలు నిండిన విమానాలలో, పాదజనులైనవారు కూడా నివసిస్తున్నారు. మరి శ్రద్ధతో, కర్మలతో కూడిన బ్రాహ్మణులు శ్రాద్ధం చేస్తే వారికి ఎంత గొప్ప ఫలం లభిస్తుందో!
గౌర్ నామ కన్యా యేషాం తు మానసీ దివి రాజతే శుక్రస్య దయితా పత్నీ సాధ్యానాం కీర్తివర్ధినీ
వారిలో మానస జననమైన గౌర్ అనే కుమార్తె ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తుంది. ఆమె శుక్రుని ప్రియమైన భార్య, సాధ్యులకు కీర్తిని తెచ్చినవారు.
మరీచిగర్భా నామ్నా తు లోకా మార్తణ్డమణ్డలే పితరో యత్ర తిష్ఠన్తి హవిష్మన్తో ఽఙ్గిరఃసుతాః
మరీచిగర్భ అనే లోకాలు సూర్య మండలంలో ఉన్నాయి. అక్కడ హవిస్సులు స్వీకరించే అంగిరసుని కుమారులు పితృదేవతలుగా నివసిస్తున్నారు.
తీర్థశ్రాద్ధప్రదా యాన్తి యే చ క్షత్రియసత్తమాః రాజ్ఞాం తు పితరస్తే వై స్వర్గమోక్షఫలప్రదాః
తీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేసే ఉత్తమ క్షత్రియులు, రాజులకు పితృదేవతలుగా, స్వర్గముక్తి ఫలాలను ప్రసాదిస్తారు.
ఏతేషాం మానసీ కన్యా యశోదా లోకవిశ్రుతా పత్నీ హ్య్ అంశుమతః శ్రేష్ఠా స్నుషా పఞ్చజనస్య చ
వారిలో మానస జననమైన యశోదా లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందినవారు. ఆమె అంశుమంతుని ప్రధాన భార్య, పంచజనుని కోడలు అయ్యింది.
జనన్యథ దిలీపస్య భగీరథపితామహీ లోకాః కామదుఘా నామ కామభోగఫలప్రదాః
ఆమె దిలీపుని తల్లి, భాగీరథుని తాతమ్మ. కామదుఘ అనే లోకాలు కోరిన అనుభవాలను ప్రసాదించే వగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
సుస్వధా నామ పితరో యత్ర తిష్ఠన్తి సువ్రతాః ఆజ్యపా నామ లోకేషు కర్దమస్య ప్రజాపతేః
సుస్వధా అనే పితృదేవతలు ఉన్న చోట, కర్దముడు అనే ప్రజాపతికి చెందిన ఆజ్యపా అనే లోకాలు కూడా ఉన్నాయి.
పులహాఙ్గజదాయాదా వైశ్యాస్తాన్భావయన్తి చ యత్ర శ్రాద్ధకృతః సర్వే పశ్యన్తి యుగపద్గతాః
పులహుడు, అంగిరసుని వంశస్థులు అయిన వైశ్యులు వారిని గౌరవిస్తారు. అక్కడ శ్రాద్ధం చేసినవారు అందరూ ఒకేసారి వారిని దర్శించగలుగుతారు.
మాతృభ్రాతృపితృస్వసృసఖిసమ్బన్ధిబాన్ధవాన్ అపి జన్మాయుతైర్దృష్టాన్ అనుభూతాన్సహస్రశః
తల్లి, అన్న, నాన్న, అక్క, స్నేహితులు, బంధువులు, మరికొంత మంది మనకు పదివేల జన్మల్లో వేలాది సార్లు ఎదురయ్యారు, అనుభవించాము.
ఏతేషాం మానసీ కన్యా విరజా నామ విశ్రుతా యా పత్నీ నహుషస్యాసీద్ యయాతేర్జననీ తథా
వారిలో మనసుతో పుట్టిన కుమార్తె విరజా అని ప్రసిద్ధి. ఆమె నహుషునికి భార్యగా, యయాతికి తల్లిగా జన్మించింది.
ఏకాష్టకాభవత్ పశ్చాద్ బ్రహ్మలోకే గతా సతీ త్రయ ఏతే గణాః ప్రోక్తాశ్ చతుర్థం తు వదామ్యతః
తరువాత ఏకాష్టకా జన్మించింది. ఆమె సత్ప్రవర్తనతో బ్రహ్మలోకానికి చేరింది. ఈ మూడు వర్గాలు చెప్పాను. ఇప్పుడు నాలుగో వర్గాన్ని చెబుతాను.
లోకాస్తు మానసా నామ బ్రహ్మాణ్డోపరి సంస్థితాః యేషాం తు మానసీ కన్యా నర్మదా నామ విశ్రుతా
బ్రహ్మాండానికి పైన మానస అనే లోకాలు ఉన్నాయి. వాటికి మనసుతో పుట్టిన కుమార్తె నర్మదా అని ప్రసిద్ధి.
సోమపా నామ పితరో యత్ర తిష్ఠన్తి శాశ్వతాః ధర్మమూర్తిధరాః సర్వే పరతో బ్రహ్మణః స్మృతాః
అక్కడ శాశ్వతంగా సోమపా అనే పితృదేవతలు ఉంటారు. వాళ్ళు అందరూ ధర్మరూపంలో, బ్రహ్మను మించిపోయినవారు అని గుర్తించబడ్డారు.
ఉత్పన్నాః స్వధయా తే తు బ్రహ్మత్వం ప్రాప్య యోగినః కృత్వా సృష్ట్యాదికం సర్వం మానసే సామ్ప్రతం స్థితాః
వాళ్ళు స్వధతో పుట్టారు. యోగబలంతో బ్రహ్మత్వాన్ని పొందారు. సృష్టి మొదలైన పనులన్నీ మనసులో చేసి, ఇప్పుడు అక్కడే స్థిరంగా ఉన్నారు.
నర్మదా నామ తేషాం తు కన్యా తోయవహా సరిత్ భూతాని యా పావయతి దక్షిణాపథగామినీ
వారికి నర్మదా అనే కుమార్తె ఉంది. ఆమె నీటిని మోసుకెళ్లే నది. దక్షిణ దిశగా ప్రవహిస్తూ ప్రాణులకు పవిత్రతను ఇస్తుంది.
తేభ్యః సర్వే తు మనవః ప్రజాః సర్గేషు నిర్మితాః జ్ఞాత్వా శ్రాద్ధాని కుర్వన్తి ధర్మాభావే ఽపి సర్వదా
వారిలో నుంచే అన్ని మనువులు, ప్రాణులు సృష్టిలో పుట్టారు. ఇది తెలుసుకున్నవారు ధర్మం లేకున్నా ఎప్పుడూ శ్రాద్ధం చేస్తారు.
తేభ్య ఏవ పునః ప్రాప్తుం ప్రసాదాద్యోగసంతతిమ్ పితౄణామాదిసర్గే తు శ్రాద్ధమేవ వినిర్మితమ్
వారివల్లే మళ్లీ కృప, యోగ పరంపర కొనసాగుతుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధం ఏర్పడింది.
సర్వేషాం రాజతం పాత్రమ్ అథవా రజతాన్వితమ్ దత్తం స్వధా పురోధాయ పితౄన్ ప్రీణాతి సర్వదా
రజతంతో చేసిన పాత్ర, లేదా వెండితో అలంకరించిన పాత్ర, స్వధా ముందుగా సమర్పించి ఇచ్చినప్పుడు, అది పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
అగ్నీషోమయమానాం తు కార్యమాప్యాయనం బుధః అగ్న్యభావే ఽపి విప్రస్య ప్రాణావ్ అపి జలే ఽథవా
వివేకులు అగ్నిసోమీయ మంత్రాలతో ఆప్యాయన క్రతువు చేయాలి. అగ్ని లేకపోయినా, బ్రాహ్మణుడు తన ఊపిరితో లేదా నీటితో కూడా చేయవచ్చు.
అజాకర్ణే ఽశ్వకర్ణే వా గోష్ఠే వా సలిలాన్తికే పితౄణామ్ అమ్బరం స్థానం దక్షిణా దిక్ప్రశస్యతే
అజాకర్ణం లేదా అశ్వకర్ణం చెట్టు వేరులో, గోశాలలో, లేదా నీటి దగ్గర, పితృదేవతలకు దక్షిణ దిక్కు ఉత్తమమైన స్థానం.
ప్రాచీనావీతముదకం తిలాః సవ్యాఙ్గమేవ చ దర్భా మాంసం చ పాఠీనం గోక్షీరం మధురా రసాః
తూర్పు వైపు చేతితో పోసిన నీరు, నువ్వులు, దర్భ, పాఠీన చేప, ఆవుపాలు, తీపి రుచులు ఇవన్నీ శ్రాద్ధానికి యోగ్యం.
ఖడ్గలోహామిషమధుకుశశ్యామాకశాలయః యవనీవారముద్గేక్షుశుక్లపుష్పఘృతాని చ
ఖడ్గబీన్స్, మాంసం, తేనె, కుశ, నల్ల ధాన్యం, బియ్యం, యవలు, గోధుమలు, ముద్గలు, చెరకు, తెల్ల పువ్వులు, నెయ్యి—
వల్లభాని ప్రశస్తాని పితౄణామిహ సర్వదా ద్వేష్యాణి సమ్ప్రవక్ష్యామి శ్రాద్ధే వర్జ్యాని యాని తు
ఇవి పితృదేవతలకు ఎప్పుడూ ప్రీతికరమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి. ఇప్పుడు శ్రాద్ధంలో నిషిద్ధమైన, పితృదేవతలకు ఇష్టంలేని వాటిని చెబుతాను.
మసూరశణనిష్పావరాజమాషకుసుమ్భికాః పద్మబిల్వార్కధత్తూరపారిభద్రాటరూషకాః
మసూర పప్పు, శణ, నిష్పావ, రాజమాష్, కుసుంభ, తామర, బిల్వం, అర్క, ధత్తూర, పారిభద్ర, అటరూషక—
న దేయాః పితృకార్యేషు పయశ్చాజావికం తథా కోద్రవోదారచణకాః కపిత్థం మధుకాతసీ
ఇవి కూడా పితృకార్యంలో ఇవ్వకూడదు. అలాగే మేకపాలు, కొద్రవ, ఉదార, చెనగ, కపిత్థం, మధుక, అతసి కూడా ఇవ్వకూడదు.
ఏతాన్యపి న దేయాని పితృభ్యః ప్రియమిచ్ఛతా పితౄన్ ప్రీణాతి యో భక్త్యా తే పునః ప్రీణయన్తి తమ్
పితృదేవతలకు ప్రీతి కోరేవాడు ఇవి ఇవ్వకూడదు. ఎవరు భక్తితో పితృదేవతలను సంతృప్తిపరిచితే, వారు కూడా అతనికి సంతోషాన్ని ఇస్తారు.
యచ్ఛన్తి పితరః పుష్టిం స్వర్గారోగ్యం ప్రజాఫలమ్ దేవకార్యాదపి పునః పితృకార్యం విశిష్యతే
పితృదేవతలు మనకు పోషణ, స్వర్గం, ఆరోగ్యం, సంతాన ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దేవతల పూజకన్నా పితృకార్యమే గొప్పదని చెప్పబడింది.
దేవతానాం చ పితరః పూర్వమాప్యాయనం స్మృతమ్ శీఘ్రప్రసాదాస్త్వక్రోధా నిఃశస్త్రాః స్థిరసౌహృదాః
దేవతల్లో పితృదేవతలు ప్రథమంగా సంపూర్ణతను కలిగించేవారిగా గుర్తించబడ్డారు. వారు త్వరగా అనుగ్రహం చూపుతారు, కోపం ఉండదు, ఆయుధాలు పట్టరు, స్నేహంలో స్థిరంగా ఉంటారు.