ఏతే యుగస్వభావా వః పరిక్రాన్తా యథాక్రమమ్ మన్వన్తరాణి యాన్యస్మిన్ కల్పే వక్ష్యామి తాని చ
ఈ యుగాల లక్షణాలు మీకోసం క్రమంగా గడిచిపోయాయి; ఈ కల్పంలో నేను చెప్పబోయే మాన్వంతరాలు కూడా అలాగే.
మన్వన్తరాణి యాని స్యుః కల్పే కల్పే చతుర్దశ వ్యతీతానాగతాని స్యుర్ యాని మన్వన్తరేష్విహ
ప్రతి కల్పంలో పద్నాలుగు మాన్వంతరాలు ఉంటాయి; గతమైనవి, రాబోయేవి, ఇవన్నీ ఈ మాన్వంతరాల్లో ఉన్నాయి.
విస్తరేణానుపూర్వ్యాచ్చ స్థితిం వక్ష్యే యుగే యుగే తస్మిన్యుగే చ సమ్భూతిర్ యాసాం యావచ్చ జీవితమ్
ప్రతి యుగంలో జీవుల స్థితిని, ఆ యుగంలో వారి జననాన్ని, ఆయుష్షును నేను క్రమంగా, వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
యుగమాత్రం తు జీవన్తి న్యూనం తత్స్యాద్ద్వయేన చ చతుర్దశసు తావన్తో జ్ఞేయా మన్వన్తరేష్విహ
వారు ఒక్క యుగం పాటు లేదా రెండు తక్కువగా జీవిస్తారు; ఈ పద్నాలుగు మాన్వంతరాల్లో కూడా అంతే సంఖ్యలో ఉంటారు అని తెలుసుకోండి.
మనుష్యాణాం పశూనాం చ పక్షిణాం స్థావరైః సహ తేషామాయురుపక్రాన్తం యుగధర్మేషు సర్వశః
మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు మొదలైన స్థావరజీవుల ఆయుష్షు మొత్తం యుగ ధర్మాల ప్రకారం నిర్ణయించబడుతుంది.
తథైవాయుః పరిక్రాన్తం యుగధర్మేషు సర్వశః అస్థితిం చ కలౌ దృష్ట్వా భూతానామాయుషశ్చ వై
అలాగే, అన్ని జీవుల ఆయుష్షు యుగ ధర్మాల ప్రభావంతో మారుతుంది; ముఖ్యంగా కలియుగంలో జీవుల స్థితి, ఆయువు చూడవచ్చు.
పరమాయుః శతం త్వేతన్ మానుషాణాం కలౌ స్మృతమ్ దేవాసురమనుష్యాశ్చ యక్షగన్ధర్వరాక్షసాః
కలియుగంలో మనుషులకు గరిష్ఠ ఆయుష్షు వంద సంవత్సరాలు అని చెప్పబడింది; దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు—
పరిణాహోచ్ఛ్రయే తుల్యా జాయన్తే హ కృతే యుగే షణ్ణవత్యఙ్గులోత్సేధో హ్య్ అష్టానాం దేవయోనినామ్
వారి అభివృద్ధి పరాకాష్టలో, కృతయుగంలో అందరూ సమానంగా ఉంటారు; ఎనిమిది దేవతా వర్గాల ఎత్తు తొంభై ఆరు వేళ్ల పరిమాణంగా ఉంటుంది.
నవాఙ్గులప్రమాణేన నిష్పన్నేన తథాష్టకమ్ ఏతత్స్వాభావికం తేషాం ప్రమాణమధికుర్వతామ్
తొమ్మిది వేళ్ల పరిమాణంతో, ఆ ఎనిమిది వర్గాలు ఏర్పడతాయి; ఎక్కువ పరిమాణాన్ని పొందినవారికి ఇదే సహజ పరిమాణం.
మనుష్యా వర్తమానాస్తు యుగసంధ్యాంశకేష్విహ దేవాసురప్రమాణం తు సప్తసప్తాఙ్గులం క్రమాత్
ప్రస్తుతం ఉన్న మనుషులు, యుగ సంధి భాగాల్లో, దేవతలు, అసురుల పరిమాణాన్ని కలిగి ఉంటారు; అది క్రమంగా ఏడు సార్లు ఏడు వేళ్ల పరిమాణంగా ఉంటుంది.
చతురశీతికైశ్చైవ కలిజైరఙ్గులైః స్మృతమ్ ఆ పాదతలమస్తకో నవతాలో భవేత్తు యః
కలియుగంలో, పాదతలాల నుంచి తల వరకు కొలవడాన్ని తొంభై నాలుగు అంగుళాలు అని చెబుతారు.
సంహృత్యాజానుబాహుశ్చ దైవతైరభిపూజ్యతే గవాం చ హస్తినాం చైవ మహిషస్థావరాత్మనామ్
మోకాళ్ల వరకు చేతులు చేరే రూపాన్ని దేవతలు ప్రత్యేకంగా పూజిస్తారు. ఆ రూపం గోవులు, ఏనుగులు, మేకలు, స్థావరజీవులలో కూడా గౌరవించబడుతుంది.
క్రమేణైతేన విజ్ఞేయే హ్రాసవృద్ధీ యుగే యుగే షట్సప్తత్యఙ్గులోత్సేధః పశుర్ ఆకకుదో భవేత్
ప్రతి యుగంలో ఈ కొలత ప్రకారం ఎత్తు తగ్గడం, పెరగడం తెలుసుకోవాలి. ఆకాశంలో ఉండే ఒక జంతువు ఎత్తు డబ్బై ఆరు అంగుళాలు ఉంటుంది.
అఙ్గులానామష్టశతమ్ ఉత్సేధో హస్తినాం స్మృతః అఙ్గులానాం సహస్రం తు ద్విచత్వారింశదఙ్గులమ్
ఏనుగుల ఎత్తు నూరికి ఎనిమిది అంగుళాలు అని చెబుతారు. అలాగే, వాటికి వెయ్యి నలభై రెండు అంగుళాలు కూడా ఉంటాయి.
శతార్ధమఙ్గులానాం తు హ్య్ ఉత్సేధః శాఖినాం పరః మానుషస్య శరీరస్య సంనివేశస్తు యాదృశః
చెట్లలో అత్యధిక ఎత్తు నూరు యాభై అంగుళాలు. మానవుని శరీర నిర్మాణం కూడా ఇలానే ఉంటుంది.
తల్లక్షణం తు దేవానాం దృశ్యతే ఽన్వయదర్శనాత్ బుద్ధ్యాతిశయసంయుక్తో దేవానాం కాయ ఉచ్యతే
ఇలాంటి లక్షణాలు దేవతల్లో వారి వంశంలో కనిపిస్తాయి. దేవతల శరీరానికి అత్యుత్తమమైన బుద్ధి కలిగి ఉంటుంది.
తథా నాతిశయశ్చైవ మానుషః కాయ ఉచ్యతే ఇత్యేవ హి పరిక్రాన్తా భావా యే దివ్యమానుషాః
అలాగే, మానవుని శరీరం అద్భుతమైనది కాదు. ఇలాగే, దివ్యమైన గుణాలు లేదా మానవ గుణాలు ఉన్నవారందరినీ ఇందులో చేర్చవచ్చు.
పశూనాం పక్షిణాం చైవ స్థావరాణాం చ సర్వశః గావో ఽజాశ్వాశ్చ విజ్ఞేయా హస్తినః పక్షిణో మృగాః
ప్రతి జంతువులలో, పక్షులలో, స్థావరజీవులలో, గోవులు, మేకలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, పక్షులు, జింకలు తెలుసుకోవాలి.
ఉపయుక్తాః క్రియాస్వేతే యజ్ఞియాస్త్విహ సర్వశః యథాక్రమోపభోగాశ్చ దేవానాం పశుమూర్తయః
ఈ జంతువులన్నీ యజ్ఞాల్లో ఉపయోగించబడతాయి. దేవతలు కూడా వీటిని క్రమంగా అనుభవిస్తారు.
తేషాం రూపానురూపైశ్చ ప్రమాణైః స్థిరజఙ్గమాః మనోజ్ఞైస్తత్ర తైర్భోగైః సుఖినో హ్యుపపేదిరే
స్థిరజీవులు, చలించేవారు — వీరి రూపం, కొలత ప్రకారం, అందమైన అనుభవాలతో సంతోషంగా జీవించారు.
అథ శిష్టాన్ప్రవక్ష్యామి సాధూనథ తతశ్చ వై బ్రాహ్మణాః శ్రుతిశబ్దాశ్చ దేవానాం పశుమూర్తయః సంయుజ్య బ్రహ్మణా హ్యన్తస్ తేన సన్తః ప్రచక్షతే
ఇప్పుడు మిగతావారిని, సద్గుణులనూ, తరువాత బ్రాహ్మణులను, వేదవాక్యాలను చెబుతాను. ఇవన్నీ దేవతలలోని జంతు రూపాలుగా బ్రహ్మలో కలిసినవిగా సద్గుణులు చెబుతారు.
సామాన్యేషు చ ధర్మేషు తథా వైశిషికేషు చ బ్రహ్మక్షత్రవిశో యుక్తాః శ్రౌతస్మార్తేన కర్మణా
సాధారణమైన ధర్మాల్లోనూ, ప్రత్యేకమైన ధర్మాల్లోనూ, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు వేద, స్మృతి ప్రకారం కర్మలు చేస్తారు.
వర్ణాశ్రమేషు యుక్తస్య సుఖోదర్కస్య స్వర్గతౌ శ్రౌతస్మార్తో హి యో ధర్మో జ్ఞానధర్మః స ఉచ్యతే
వర్ణాశ్రమ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండేవారికి, ఆనందంగా స్వర్గాన్ని పొందే వారికి వేద, స్మృతి ప్రకారం చేసే ధర్మమే జ్ఞానధర్మం అంటారు.
దివ్యానాం సాధనాత్సాధుర్ బ్రహ్మచారీ గురోర్హితః కారణాత్సాధనాచ్చైవ గృహస్థః సాధురుచ్యతే
దివ్యమైన మార్గాన్ని అనుసరించేవాడు సద్గుణుడు. గురువుకు సేవ చేసే బ్రహ్మచారి సద్గుణుడు. గృహస్థుడు కూడా తన కర్తవ్యాన్ని, మార్గాన్ని అనుసరించి సద్గుణుడవుతాడు.
తపసశ్చ తథారణ్యే సాధుర్వైఖానసః స్మృతః యతమానో యతిః సాధుః స్మృతో యోగస్య సాధనాత్
అలాగే, అరణ్యంలో తపస్సు చేసే వైఖానసుడు సద్గుణుడిగా గుర్తించబడతాడు. యోగ సాధనలో నిమగ్నమై యత్నించే యతి కూడా సద్గుణుడని అంటారు.
ధర్మో ధర్మగతిః ప్రోక్తః శబ్దో హ్యేష క్రియాత్మకః కుశలాకుశలౌ చైవ ధర్మాధర్మౌ బ్రవీత్ప్రభుః
ధర్మం అనేది సత్కార్యాల మార్గం. ఈ పదం కార్యంతో కూడినది. ప్రభువు శుభకర్మలను ధర్మంగా, అశుభకర్మలను అధర్మంగా ప్రకటిస్తాడు.
అథ దేవాశ్చ పితర ఋషయశ్చైవ మానుషాః అయం ధర్మో హ్యయం నేతి బ్రువతే మౌనమూర్తినా
దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, మనుషులు — వీరు 'ఇది ధర్మం, ఇది కాదు' అని మౌనంగా సూచిస్తారు.
ధర్మేతి ధారణే ధాతుర్ మహత్త్వే చైవ ఉచ్యతే ఆధారణే మహత్త్వే వా ధర్మః స తు నిరుచ్యతే
ధర్మం అనే పదంలో 'ధృ' అనే ధాతువు ఆధారంగా ఉండటం, గొప్పదనాన్ని సూచిస్తుంది. అందువల్ల, ధర్మం అనేది ఆధారంగా ఉండడమో, గొప్పదనమో అని వివరించబడింది.
తత్రేష్టప్రాపకో ధర్మ ఆచార్యైరుపదిశ్యతే అధర్మశ్చానిష్టఫల ఆచార్యైర్నోపదిశ్యతే
అక్కడ మంచి ఫలితాలు కలిగించే ధర్మాన్ని గురువులు బోధిస్తారు; చెడు ఫలితాలు కలిగించే అధర్మాన్ని వారు బోధించరు.
వృద్ధాశ్చాలోలుపాశ్చైవ ఆత్మవన్తో హ్యదామ్భికాః సమ్యగ్వినీతా మృదవస్ తానాచార్యాన్ప్రచక్షతే
పెద్దలు, లోభం లేని వారు, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవారు, మాయ లేని వారు, సరిగ్గా శిక్షణ పొందినవారు, మృదువైన వారు—ఇలాంటి వారిని గురువులుగా గుర్తిస్తారు.