అనిశ్చయావగమనాద్ ధర్మతత్త్వం న విద్యతే ధర్మతత్త్వే హ్యవిజ్ఞాతే మతిభేదస్తు జాయతే
అనిశ్చితి, అయోమయం వల్ల ధర్మస్వరూపం తెలియదు. ధర్మతత్వాన్ని గ్రహించలేకపోతే, అభిప్రాయ భేదాలు కలుగుతాయి.
పరస్పరం విభిన్నాస్తే దృష్టీనాం విభ్రమేణ తు అతో దృష్టివిభిన్నైస్తైః కృతమత్యాకులం త్విదమ్
దృష్టికోణ భ్రమ వల్ల వారు పరస్పరం విభిన్నంగా మారిపోతారు. అలా భిన్నమైన అభిప్రాయాల వల్ల ఈ లోకం చాలా కలవరంగా మారుతుంది.
ఏకో వేదశ్చతుష్పాదః సంహృత్య తు పునః పునః సంక్షేపాదాయుషశ్చైవ వ్యస్యతే ద్వాపరేష్విహ
ఒకే వేదం నాలుగు భాగాలుగా ఉండేది. అది మళ్లీ మళ్లీ సంక్షిప్తంగా చేసి, ఆయుష్షు ప్రకారం ప్రతి ద్వాపరయుగంలో విడదీయబడుతుంది.
వేదశ్చైకశ్చతుర్ధా తు వ్యస్యతే ద్వాపరాదిషు ఋషిపుత్రైః పునర్వేదా భిద్యన్తే దృష్టివిభ్రమైః
ఒకే వేదం ద్వాపరయుగం మొదలైనప్పటి నుంచి నాలుగు భాగాలుగా విడిపోయింది. ఋషుల కుమారులు తమ తమ అభిప్రాయ భేదాల వల్ల వేదాలను మళ్లీ మళ్లీ విభజించారు.
తే తు బ్రాహ్మణవిన్యాసైః స్వరక్రమవిపర్యయైః సంహృతా ఋగ్యజుఃసామ్నాం సంహితాస్తైర్మహర్షిభిః
బ్రాహ్మణాల ఏర్పాట్లు, స్వరాల క్రమంలో మార్పులు వల్ల, ఆ మహర్షులు ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదాల సంహితలను రూపొందించారు.
సామాన్యాద్వైకృతాచ్చైవ దృష్టిభిన్నైః క్వచిత్క్వచిత్ బ్రాహ్మణం కల్పసూత్రాణి భాష్యవిద్యాస్తథైవ చ
సాధారణంగా, ప్రత్యేకంగా, వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉన్న అభిప్రాయ భేదాల వల్ల బ్రాహ్మణాలు, కల్పసూత్రాలు, వ్యాఖ్యానాలు, ఇతర విద్యాశాఖలు ఏర్పడ్డాయి.
అన్యే తు ప్రస్థితాస్తాన్వై కేచిత్ తాన్ ప్రత్యవస్థితాః ద్వాపరేషు ప్రవర్తన్తే భిన్నార్థైస్తైః స్వదర్శనైః
కొంతమంది ఆ మార్గాల్లో నడుస్తారు, మరికొంతమంది వాటికి వ్యతిరేకంగా ఉంటారు. ద్వాపరయుగాల్లో ఈ భిన్నమైన సిద్ధాంతాలు, తమ తమ దృష్టికోణాలతో స్థిరపడతాయి.
ఏకమాధ్వర్యవం పూర్వమ్ ఆసీద్ద్వైధం తు తత్పునః సామాన్యవిపరీతార్థైః కృతం శాస్త్రాకులం త్విదమ్
ముందుగా యజుర్వేద సంప్రదాయం ఒక్కటే ఉండేది. తరువాత అది రెండు భాగాలైంది. విభిన్నమైన అర్థభేదాల వల్ల అనేక శాస్త్రాలు ఏర్పడ్డాయి.
ఆధ్వర్యవం చ ప్రస్థానైర్ బహుధా వ్యాకులీకృతమ్ తథైవాథర్వణాం సామ్నాం వికల్పైః స్వస్య సంక్షయైః
యజుర్వేద సంప్రదాయం అనేక పాఠశాలల వల్ల మరింత గందరగోళంగా మారింది. అలాగే, అథర్వణవేదం, సామవేదాలు కూడా విభిన్న మార్గాల వల్ల, వాటి స్వంత క్షయంతో విడిపోయాయి.
వ్యాకులో ద్వాపరేష్వర్థః క్రియతే భిన్నదర్శనైః ద్వాపరే సంనివృత్తే తే వేదా నశ్యన్తి వై కలౌ
ద్వాపరయుగాల్లో భిన్నమైన సిద్ధాంతాల వల్ల అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది. ద్వాపరయుగం ముగిసిన తర్వాత, ఆ వేదాలు కలియుగంలో నశించిపోతాయి.
తేషాం విపర్యయోత్పన్నా భవన్తి ద్వాపరే పునః అదృష్టిర్మరణం చైవ తథైవ వ్యాధ్యుపద్రవాః
వాటిలో గందరగోళం వల్ల ద్వాపరయుగంలో మళ్లీ చూపు పోవడం, మరణం, అలాగే వ్యాధులు, ఇతర కష్టాలు కలుగుతాయి.
వాఙ్మనఃకర్మభిర్దుఃఖైర్ నిర్వేదో జాయతే తతః నిర్వేదాజ్జాయతే తేషాం దుఃఖమోక్షవిచారణా
వాక్కు, మనస్సు, క్రియల వల్ల కలిగే బాధలతో విరక్తి కలుగుతుంది. ఆ విరక్తి వల్ల వారికి బాధల నుంచి విముక్తి గురించి ఆలోచన పుడుతుంది.
విచారణాయాం వైరాగ్యం వైరాగ్యాద్దోషదర్శనమ్ దోషాణాం దర్శనాచ్చైవ జ్ఞానోత్పత్తిస్తు జాయతే
ఆ ఆలోచనలో విరక్తి కలుగుతుంది. విరక్తి వల్ల లోపాలు కనిపిస్తాయి. లోపాలు తెలుసుకున్నప్పుడు జ్ఞానం కలుగుతుంది.
తేషాం మేధావినాం పూర్వం మర్త్యే స్వాయమ్భువే ఽన్తరే ఉత్పస్యన్తీహ శాస్త్రాణాం ద్వాపరే పరిపన్థినః
ఆ మేధావులలో, భూమిపై ప్రాచీన స్వాయంభువ మానవ యుగంలో, ద్వాపరయుగంలో శాస్త్రాలకు అడ్డంకులు ఏర్పడ్డాయి.
ఆయుర్వేదవికల్పాశ్చ అఙ్గానాం జ్యోతిషస్య చ అర్థశాస్త్రవికల్పాశ్చ హేతుశాస్త్రవికల్పనమ్
ఆయుర్వేదం, ఉపాంగాలు, జ్యోతిష్యం, అర్థశాస్త్రం, హేతుశాస్త్రం — వీటిలో ఎన్నో భేదాలు ఏర్పడ్డాయి.
ప్రక్రియా కల్పసూత్రాణాం భాష్యవిద్యావికల్పనమ్ స్మృతిశాస్త్రప్రభేదాశ్చ ప్రస్థానాని పృథక్ పృథక్
కల్పసూత్రాల విధానాలు, వ్యాఖ్యాన విద్యల్లో భేదాలు, స్మృతి శాస్త్రాల విభాగాలు, వేర్వేరు పాఠశాలలు ఏర్పడ్డాయి.
ద్వాపరేష్వభివర్తన్తే మతిభేదాస్తథా నృణామ్ మనసా కర్మణా వాచా కృచ్ఛ్రాద్వార్త్తా ప్రసిధ్యతి
ద్వాపరయుగాల్లో మనుషులలో అభిప్రాయ భేదాలు కూడా వస్తాయి. మనస్సు, చర్య, మాట ద్వారా జీవనం చాలా కష్టంగా సాగుతుంది.
ద్వాపరే సర్వభూతానాం కాలః క్లేశపరః స్మృతః లోభో ఽధృతిర్వణిగ్యుద్ధం తత్త్వానామవినిశ్చయః
ద్వాపరయుగంలో అందరికీ కాలం కష్టభరితంగా ఉంటుంది. లోభం, స్థిరతలేమి, వ్యాపారం, యుద్ధం, సత్యాలపై అనిశ్చితి పెరుగుతాయి.
వేదశాస్త్రప్రణయనం ధర్మాణాం సంకరస్తథా వర్ణాశ్రమపరిధ్వంసః కామద్వేషౌ తథైవ చ
వేదశాస్త్రాల రచన, ధర్మాలలో గందరగోళం, వర్ణాశ్రమ ధర్మాల నాశనం, కామం, ద్వేషం — ఇవన్నీ కలుగుతాయి.
పూర్ణే వర్షసహస్రే ద్వే పరమాయుస్తదా నృణామ్ నిఃశేషే ద్వాపరే తస్మింస్ తస్య సంధ్యా తు పాదతః
రెండు వేల సంవత్సరాలు పూర్తయితే, అది మానవులకు అత్యధిక ఆయుష్షు. ఆ ద్వాపరయుగం చివర్లో, దాని సంధ్యా భాగం నాలుగవ వంతు నుంచి మొదలవుతుంది.
గుణహీనాస్తు తిష్ఠన్తి ధర్మస్య ద్వాపరస్య తు తథైవ సంధ్యా పాదేన అంశస్తస్యాం ప్రతిష్ఠితః
ధర్మగుణాలు లేని వారు మిగిలిపోతారు. అలాగే ద్వాపరయుగ సంధ్యలో ధర్మం కొంత భాగం మాత్రమే నిలిచి ఉంటుంది.
ద్వాపరస్య తు పర్యాయే పుష్యస్య చ నిబోధత ద్వాపరస్యాంశశేషే తు ప్రతిపత్తిః కలేరథ
ఇప్పుడు ద్వాపరయుగం, పుష్య కాలం మార్పు గురించి విను. ద్వాపరయుగంలో కొంత భాగం మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, కలియుగం ప్రారంభమవుతుంది.
హింసా స్తేయానృతం మాయా దమ్భశ్చైవ తపస్వినామ్ ఏతే స్వభావాః పుష్యస్య సాధయన్తి చ తాః ప్రజాః
పుష్య కాలంలో హింస, దొంగతనం, అబద్ధం, మాయ, తపస్సు చేసే వారిలో దంభం ఇవన్నీ సహజ లక్షణాలు. ప్రజలు ఇవే ఆచరిస్తారు.
ఏష ధర్మః స్మృతః కృత్స్నో ధర్మశ్చ పరిహీయతే మనసా కర్మణా వాచా వార్త్తాః సిధ్యన్తి వా న వా
ఇదే సంపూర్ణ ధర్మమని చెప్పబడుతుంది. కానీ మనసు, మాట, చేతల ద్వారా ధర్మం తగ్గిపోతుంది. వ్యవహారాలు విజయవంతమవుతాయో లేదో తెలియదు.
కలిః ప్రమారకో రోగః సతతం చాపి క్షుద్భయమ్ అనావృష్టిభయం చైవ దేశానాం చ విపర్యయః
కలియుగం నాశనం చేసే యుగం. వ్యాధులు ఎప్పుడూ ఉంటాయి. ఆకలి, వర్షాభావం, భయాలు, దేశాల్లో కలకలం ఎప్పుడూ ఉంటాయి.
న ప్రమాణే స్థితిర్హ్యస్తి పుష్యే ఘోరే యుగే కలౌ గర్భస్థో మ్రియతే కశ్చిద్ యౌవనస్థస్తథా పరః
పుష్య, కలియుగాల్లో నిబంధనలు నిలవవు. కొందరు గర్భంలోనే మరణిస్తారు, మరికొందరు యవ్వనంలోనే పోతారు.
స్థావిర్యే మధ్యకౌమారే మ్రియన్తే చ కలౌ ప్రజాః అల్పతేజోబలాః పాపా మహాకోపా హ్యధార్మికాః
కలియుగంలో వృద్ధాప్యంలో, మధ్య వయస్సులో, చిన్నతనంలో కూడా ప్రజలు మరణిస్తారు. వాళ్లకు శక్తి, బలం తక్కువగా ఉంటుంది. పాపాలు ఎక్కువ, కోపం ఎక్కువ, ధర్మం పాటించరు.
అనృతవ్రతలుబ్ధాశ్చ పుష్యే చైవ ప్రజాః స్థితాః దురిష్టైర్దురధీతైశ్చ దురాచారైర్దురాగమైః
పుష్య కాలంలో ప్రజలు అబద్ధ వ్రతాలకు, లోభానికి అలవాటుపడతారు. చెడు ప్రవర్తన, తక్కువ విద్య, దుష్ట స్వభావాలు, చెడు మార్గాలు వీరిలో కనిపిస్తాయి.
విప్రాణాం కర్మదోషైస్తైః ప్రజానాం జాయతే భయమ్ హింసా మానస్తథేర్ష్యా చ క్రోధో ఽసూయాక్షమాధృతిః
బ్రాహ్మణుల కర్మలో తప్పుల వల్ల ప్రజల్లో భయం కలుగుతుంది. హింస, గర్వం, అసూయ, కోపం, ద్వేషం, సహనం లేకపోవడం, స్థిరత లేకపోవడం పెరుగుతాయి.
పుష్యే భవన్తి జన్తూనాం లోభో మోహశ్చ సర్వశః సంక్షోభో జాయతే ఽత్యర్థం కలిమాసాద్య వై యుగమ్
పుష్య కాలంలో అన్ని జీవుల్లో లోభం, మోహం పెరుగుతాయి. కలియుగం వచ్చినప్పుడు పెద్ద కలకలం ఏర్పడుతుంది.