రమణైరుపగూఢాశ్చ రమన్త్యో రమణైః సహ దహ్యన్తే దానవేన్ద్రాణామ్ అగ్నినా హ్యపి తాః స్త్రియః
తమ ప్రియులతో ఆలింగనం చేసుకుని, ఆనందంగా గడుపుతున్న దానవేంద్రుల భార్యలు, అగ్నిలో కూడా తమ ప్రియులను విడిచిపెట్టకుండా కాలిపోయారు.
కాచిత్ప్రియం పరిత్యజ్య అశక్తా గన్తుమన్యతః పురః ప్రియస్య పఞ్చత్వం గతాగ్నివదనే క్షయమ్
ఒకదానైన ఆమె, ఎక్కడికీ వెళ్లలేక, తన ప్రియుడిని వదిలిపెట్టి, అతని ఎదుటే అగ్నిలో పడి ప్రాణాలు కోల్పోయింది.
ఉవాచ శతపత్త్రాక్షీ సాస్రాక్షీవ కృతాఞ్జలిః హవ్యవాహన భార్యాహం పరస్య పరతాపన ధర్మసాక్షీ త్రిలోకస్య న మాం స్ప్రష్టుమిహార్హసి
పద్మాక్షి, కన్నీళ్ళతో, చేతులు జోడించి ఇలా ప్రార్థించింది: "ఓ హవ్యవాహన! నేను మరొకరికి భార్యను, శత్రువులను కాల్చేవాడా! మూడు లోకాల ధర్మానికి సాక్షివైన నీవు, నన్ను ఇక్కడ తాకకూడదు."
శాయితం చ మయా దేవ శివయా చ శివప్రభ పరేణ ప్రైహి ముక్త్వేదం గృహం చ దయితం హి మే
"దేవా! నేను మరొకరితో ఉండిపోయాను, శివప్రభతో కూడాను. ఈ ఇల్లు, నా ప్రియుడిని వదిలి, నీవు వేరే చోటికి వెళ్ళిపో."
ఏకా పుత్రముపాదాయ బాలకం దానవాఙ్గనా హుతాశనసమీపస్థా ఇత్యువాచ హుతాశనమ్
ఒక దానవాంగన, తన చిన్న కుమారుడిని తీసుకుని, అగ్నికి దగ్గరగా నిలబడి ఇలా అంది:
బాలో ఽయం దుఃఖలబ్ధశ్చ మయా పావక పుత్రకః నార్హస్యేనముపాదాతుం దయితం షణ్ముఖప్రియ
"ఈ బిడ్డ నాకు పుట్టిన కుమారుడు, ఓ పవకా! ఈడు బాధతో పుట్టాడు. శణ్ముఖునికి ప్రియమైనవాడా, నా ప్రియమైనవాడిని నీవు తీసుకోకూడదు."
కాశ్చిత్ప్రియాన్పరిత్యజ్య పీడితా దానవాఙ్గనాః నిపతన్త్యర్ణవజలే సిఞ్జమానవిభూషణాః
కొన్ని దానవాంగనలు తమ ప్రియులను వదిలి, బాధతో, అలంకారాలు మోగిస్తూ, సముద్రపు నీటిలో పడిపోయాయి.
తాత పుత్రేతి మాతేతి మాతులేతి చ విహ్వలమ్ చక్రన్దుస్త్రిపురే నార్యః పావకజ్వాలవేపితాః
త్రిపురంలో ఉన్న ఆడవారు, "తండ్రి! కుమారుడు! తల్లి!" అంటూ బాధతో అరుస్తూ, అగ్నిజ్వాలల్లో వణికిపోతూ విలపించారు.
యథా దహతి శైలాగ్నిః సామ్బుజం జలజాకరమ్ తథా స్త్రీవక్త్రపద్మాని చాదహత్త్రిపురే ఽనలః
ఎలాగైతే కొండపై అగ్ని నీటిలో పుట్టే తామరలను, వాటిలో నివసించే జలజులను కాల్చేస్తుందో, అలాగే త్రిపురలో ఆ అగ్ని స్త్రీల తామరపువ్వులాంటి ముఖాలను కాల్చింది.
తుషారరాశిః కమలాకరాణాం యథా దహత్యమ్బుజకాని శీతే తథైవ సో ఽగ్నిస్త్రిపురాఙ్గనానాం దదాహ వక్త్రేక్షణపఙ్కజాని
ఎలాగైతే మంచు గడ్డలు చెరువులోని తామరలను చలితో కాల్చేస్తాయో, అలాగే త్రిపురలో ఆ అగ్ని స్త్రీల ముఖాలూ, కన్నుల తామరలను కాల్చేసింది.
శరాగ్నిపాతాత్ సమభిద్రుతానాం తత్రాఙ్గనానామ్ అతికోమలానామ్ బభూవ కాఞ్చీగుణనూపురాణామ్ ఆక్రన్దితానాం చ రవో ఽతిమిశ్రః
అక్కడ ఆతి సున్నితమైన ఆడవాళ్ల మీద బాణాల అగ్ని వర్షం పడినప్పుడు, వారి నడిబెల్ట్లు, గజ్జెలు ఏడుస్తూ కలిపి చేసే అరుపు శబ్దం భయంకరంగా మారింది.
దగ్ధార్ధచన్ద్రాణి సవేదికాని విశీర్ణహర్మ్యాణి సతోరణాని దగ్ధాని దగ్ధాని గృహాణి తత్ర పతన్తి రక్షార్థమివార్ణవౌఘే
అక్కడ అరగదగిన అర్ధచంద్రాకార గోపురాలు, బద్దలైన ప్రహరీలు, తలుపులు ఉన్న ప్రాసాదాలు, కాలుతున్న ఇళ్ళు—all ఇవన్నీ రక్షణ కోసం సముద్రపు ప్రవాహంలో పడిపోతున్నట్టు కనిపించాయి.
గృహైః పతద్భిర్జ్వలనావలీఢైర్ ఆసీత్సముద్రే సలిలం ప్రతప్తమ్ కుపుత్రదోషైః ప్రహతానువిద్ధం యథా కులం యాతి ధనాన్వితస్య
అలా అగ్నిలో కాలుతున్న ఇళ్ళు పడిపోతూ, మంటల్లో మునిగిపోతుండగా, సముద్రంలోని నీరు వేడెక్కింది. అది ఎలా అంటే, చెడు కుమారుడి వల్ల ధనవంతుడి కుటుంబం నాశనం అవడంలా.
గృహప్రతాపైః క్వథితం సమన్తాత్ తదార్ణవే తోయముదీర్ణవేగమ్ విత్రాసయామాస తిమీన్సనక్రాంస్ తిమిఙ్గిలాంస్తత్క్వథితాంస్తథాన్యాన్
ఆ కాలుతున్న ఇళ్ళ వేడి వల్ల చుట్టూ సముద్రపు నీరు మరిగిపోయి, ఉప్పొంగుతూ, అందులో ఉన్న చేపలు, మొసళ్ళు, పెద్ద సముద్రజంతువులు భయంతో పరుగులు తీశాయి.
సగోపురో మన్దరపాదకల్పః ప్రాకారవర్యస్త్రిపురే చ సో ఽథ తైరేవ సార్ధం భవనైః పపాత శబ్దం మహాన్తం జనయన్సముద్రే
తర్వాత, త్రిపుర నగరం తన గొప్ప గోపురాలతో, కొండలా ఉన్న ప్రహరీలతో, అక్కడి భవనాలతో కలిసి, ఒక పెద్ద శబ్దంతో సముద్రంలో కూలిపోయింది.
సహస్రశృఙ్గైర్ భవనైర్ యదాసీత్ సహస్రశృఙ్గః స ఇవాచలేశః నామావశేషం త్రిపురం ప్రజజ్ఞే హుతాశనాహారబలిప్రయుక్తమ్
ఆ నగరం వెయ్యి శిఖరాల భవనాలతో కొండల రాజులా కనిపించేది. కానీ, అగ్నికి బలి అయి, చివరికి 'త్రిపుర' అనే పేరు మాత్రమే మిగిలింది.
ప్రదహ్యమానేన పురేణ తేన జగత్ సపాతాలదివం ప్రతప్తమ్ దుఃఖం మహత్ప్రాప్య జలావమగ్నం యస్మిన్మహాన్సౌధవరో మయస్య
ఆ నగరం కాలిపోతుండగా, లోకమంతా, పాతాళం, స్వర్గం కూడా వేడెక్కిపోయాయి. అందరూ పెద్ద బాధతో నీటిలో మునిగిపోయారు. అక్కడ మాయాసౌధం నిలిచిఉంది.
తద్దేవేశో వచః శ్రుత్వా ఇన్ద్రో వజ్రధరస్తదా శశాప తద్గృహం చాపి మయస్యాదితినన్దనః
అప్పుడు దేవతాధిపతి మాటలు విని, వజ్రాయుధుడు ఇంద్రుడు, మాయాసౌధాన్ని, దితిపుత్రుడైన మాయుని ఇంటిని శపించాడు.
అసేవ్యమప్రతిష్ఠం చ భయేన చ సమావృతమ్ భవిష్యతి మయగృహం నిత్యమేవ యథానలః
మాయుని ఇల్లు ఎప్పుడూ నివాసానికి అనర్హంగా, స్థిరత లేకుండా, భయంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది. అది అగ్నిలా ఎప్పుడూ అపాయంగా ఉంటుంది.
యస్య యస్య తు దేశస్య భవిష్యతి పరాభవః ద్రక్ష్యన్తి త్రిపురం ఖణ్డం తత్రేదం నాశగా జనాః తదేతదద్యాపి గృహం మయస్యామయవర్జితమ్
ఏ దేశానికైనా ఓడిపోతే, అక్కడ త్రిపుర నగరపు అవశేషాలు కనిపిస్తాయి. ఇప్పటికీ మాయుని ఇల్లు వ్యాధిలేని స్థలంగా మిగిలి ఉంది.
భగవన్స మయో యేన గృహేణ ప్రపలాయితః తస్య నో గతిమాఖ్యాహి మయస్య చమసోద్భవ
ప్రభూ, మాయుడు ఏ ఇంటి ద్వారా తప్పించుకున్నాడో చెప్పండి. మాయుని గతి ఏమైందో మాకు వివరించండి, కమసునందనా.
దృశ్యతే దృశ్యతే యత్ర ధ్రువస్తత్ర మయాస్పదమ్ దేవద్విట్ తు మయశ్చాతః స తదా ఖిన్నమానసః తతశ్చ్యుతో ఽన్యలోకే ఽస్మింస్ త్రాణార్థం వై చకార సః
ఎక్కడ కనిపిస్తే అక్కడ మాయుని స్థలం అని తెలుసుకోవాలి. కానీ దేవతలకు శత్రువైన మాయుడు మనసు బాధతో ఆ లోకాన్ని విడిచి, తన రక్షణ కోసం ఇంకొక లోకాన్ని నిర్మించాడు.
తత్రాపి దేవతాః సన్తి ఆప్తోర్యామాః సురోత్తమాః తత్రాశక్తం తతో గన్తుం తం చైకం పురముత్తమమ్
అక్కడ కూడా దేవతలు, అమృతధారులు ఉన్నారు. అందువల్ల మాయుడు అక్కడ ఉండలేక, ఒక గొప్ప నగరానికి వెళ్ళిపోయాడు.
శివః సృష్ట్వా గృహం ప్రాదాన్ మయాయైవ గృహార్థినే విరరామ సహస్రాక్షః పూజయామాస చేశ్వరమ్ పూజ్యమానం చ భూతేశం సర్వే తుష్టువురీశ్వరమ్
శివుడు ఒక ఇల్లు కట్టి, నివాసం కోసం కోరిన మాయునికి ఇచ్చాడు. వజ్రాయుధుడు ఇంద్రుడు శాంతించి, భూతాధిపతిని పూజించాడు. అందరూ ఆ ప్రభువును స్తుతించారు.
సమ్పూజ్యమానం త్రిదశైః సమీక్ష్య గణైర్గణేశాధిపతిం తు ముఖ్యమ్ హర్షాద్ వవల్గుర్ జహసుశ్చ దేవా జగ్ముర్ననర్దుస్తు విషక్తహస్తాః
దేవతలు, గణాలు గణనాధుడిని పూజించడాన్ని చూసి, దేవతలు ఆనందంతో నవ్వుతూ, హర్షంతో చేతులు జోడించి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
పితామహం వన్ద్య తతో మహేశం ప్రగృహ్య చాపం ప్రవిమృజ్య భూతాన్ రథాచ్చ సంపత్య హరేషుదగ్ధం క్షిప్తం పురం తన్మకరాలయే చ
తర్వాత పితామహుడిని, మహేశ్వరుడిని వందించి, ఇంద్రుడు తన విల్లు తీసుకుని, శుద్ధం చేసి, రథంపై ఎక్కి, త్రిపుర నగరాన్ని మంటల్లో కాల్చి సముద్రంలో వేసాడు. అక్కడ అది మకరాలయంగా మారింది.
య ఇమం రుద్రవిజయం పఠతే విజయావహమ్ విజయం తస్య కృత్యేషు దదాతి వృషభధ్వజః
ఈ రుద్రవిజయ గీతాన్ని ఎవరు పఠిస్తారో, వారికి విజయాన్ని కలిగించే ఈ శ్లోకాన్ని చదివిన వారికి వృషభధ్వజుడు తన పనులలో విజయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
పితౄణాం వాపి శ్రాద్ధేషు య ఇమం శ్రావయిష్యతి అనన్తం తస్య పుణ్యం స్యాత్ సర్వయజ్ఞఫలప్రదమ్
పితృదేవతల శ్రాద్ధ సమయంలో ఈ శ్లోకాన్ని ఎవరు వినిపించిస్తే, వారికి అనంతమైన పుణ్యం లభిస్తుంది. అది అన్ని యజ్ఞఫలాలను ఇస్తుంది.
ఇదం స్వస్త్యయనం పుణ్యమ్ ఇదం పుంసవనం మహత్ ఇదం శ్రుత్వా పఠిత్వా చ యాన్తి రుద్రసలోకతామ్
ఇది మంగళకరమైనది, పవిత్రమైనది, పెద్ద పుత్రకామేశ్టి యాగంలాంటిది. దీన్ని వినిపించి చదివినవారు రుద్రుని లోకాన్ని పొందుతారు.
కథం గచ్ఛత్యమావాస్యాం మాసి మాసి దివం నృపః ఐలః పురూరవాః సూత తర్పయేత కథం పితౄన్ ఏతదిచ్ఛామహే శ్రోతుం ప్రభావం తస్య ధీమతః
ఓ సూతా! ప్రతి నెల అమావాస్యనాడు పురూరవుడు ఎలా స్వర్గానికి వెళ్తాడు? అతను పితృదేవతలకు ఎలా తర్పణం చేస్తాడు? ఆ జ్ఞానవంతుని మహిమను వినాలని మేము కోరుతున్నాము.