సచన్ద్రికే సోపవనే ప్రదోషే రుతేషు వృన్దేషు చ కోకిలానామ్ శరవ్యయం ప్రాప్య పురే ఽసురాణాం ప్రక్షీణబాణో మదనశ్చచార
చంద్రకాంతి పరచిన తోటల్లో, సాయంకాలంలో, కోకిలల గీతాల మధ్య, మన్మథుడు తన బాణాలు ఖర్చయిపోయి, అసురుల పట్టణంలో సంచరిస్తున్నాడు.
చన్ద్రో ఽథ కున్దకుసుమాకరహారవర్ణో జ్యోత్స్నావితానరహితో ఽభ్రసమానవర్ణః విఛాయతాం హి సముపేత్య న భాతి తద్వద్ భాగ్యక్షయే ధనపతిశ్చ నరో వివర్ణః
తరువాత చంద్రుడు మల్లెపువ్వుల హారంలా తెల్లగా ఉన్నా, చంద్రకాంతి లేకుండా, మేఘంలా కనిపిస్తూ, మెరుగు కోల్పోతాడు. అలాగే, అదృష్టం పోయినప్పుడు ధనవంతుడు కూడా కళ తప్పిపోతాడు.
చన్ద్రప్రభామరుణసారథినాభిభూయ సంతప్తకాఞ్చనరథాఙ్గసమానబిమ్బః స్థిత్వోదయాగ్రముకుటే బహురేవ సూర్యో భాత్యమ్బరే తిమిరతోయవహాం తరిష్యన్
చంద్రుని కాంతిని మించిపోయే ఎర్రటి సారథితో, వేడెక్కిన బంగారు చక్రంలా ఉన్న సూర్యుడు, ఉదయ శిఖరంపై నిలబడి, ఆకాశంలో బాగా ప్రకాశిస్తూ, చీకటి నీటిని దాటి పోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు.
ఉదితే తు సహస్రాంశౌ మేరౌ భాసాకరే రవౌ నదద్దేవబలం కృత్స్నం యుగాన్త ఇవ సాగరః
వెయ్యి కిరణాలున్న సూర్యుడు మెరుపుతో మెరుస్తూ, మేరు పర్వతంపై ఉదయించగా, దేవతల సమూహం సముద్రం యుగాంతంలో గర్జించునట్లు గట్టిగా అరవసాగింది.
సహస్రనయనో దేవస్ తతః శక్రః పురందరః సవిత్తదః సవరుణస్ త్రిపురం ప్రయయౌ హరః
తర్వాత వెయ్యికళ్లున్న దేవేంద్రుడు, పురందరుడు, సవిత, వరుణుడు, హరుడు కలిసి త్రిపురానికి వెళ్లారు.
తే నానావిధరూపాశ్చ ప్రమథాతిప్రమాథినః యయుః సింహరవైర్ ఘోరైర్ వాదిత్రనినదైరపి
వారు అనేక రూపాల్లో, భయంకరమైన సింహపు గర్జనలతో, డప్పుల మోగింపులతో ముందుకు సాగారు.
తతో వాదితవాదిత్రైశ్ చాతపత్రైర్మహాద్రుమైః బభూవ తద్బలం దివ్యం వనం ప్రచలితం యథా
ఆ సమయంలో, డప్పులు, గొడుగులు, పెద్ద చెట్లతో ఆ దివ్య సైన్యం అడవి ఊగినట్లు కదిలింది.
తదాపతన్తం సమ్ప్రేక్ష్య రౌద్రం రుద్రబలం మహత్ సంక్షోభో దానవేన్ద్రాణాం సముద్రప్రతిమో బభౌ
రౌద్రుడి మహా సైన్యం భయంకరంగా ముందుకు వస్తున్నదాన్ని చూసి, దానవేంద్రులు సముద్రంలా కలకలమయ్యారు.
తే చాసీన్పట్టిశాఞ్శక్తీః శూలదణ్డపరశ్వధాన్ శరాసనాని వజ్రాణి గురూణి ముసలాని చ
వారు కత్తులు, శక్తులు, త్రిశూలాలు, దండాలు, పరశువులు, విల్లు, బాణాలు, వజ్రాలు, బరువైన గదలు పట్టుకున్నారు.
ప్రగృహ్య కోపరక్తాక్షాః సపక్షా ఇవ పర్వతాః నిజఘ్నుః పర్వతఘ్నాయ ఘనా ఇవ తపాత్యయే
వారు వాటిని గట్టిగా పట్టుకుని, కోపంతో కళ్లెర్రగా, రెక్కలున్న పర్వతాల్లా, మేఘాలు పర్వతాలను కొట్టినట్లు ఎదురుదాడి చేశారు.
సవిద్యున్మాలినస్తే వై సమయా దితినన్దనాః మోదమానాః సమాసేదుర్ దేవదేవైః సురారయః
విద్యుత్ మెరుపులతో అలంకరించబడిన దితి కుమారులు, ఆనందంగా దేవతలతో, దేవత శత్రువులతో కూడి చేరారు.
మర్తవ్యకృతబుద్ధీనాం జయే చానిశ్చితాత్మనామ్ అబలానాం చమూర్హ్యాసీద్ అబలావయవా ఇవ
చావు నిర్ణయించుకున్న, విజయంపై సందేహంగా ఉన్న వారిలో, బలహీనమైన సైన్యం బలహీన అవయవాలున్న శరీరంలా కనిపించింది.
విగర్జన్త ఇవామ్భోదా అమ్భోదసదృశత్విషః ప్రయుధ్య యుద్ధకుశలాః పరస్పరకృతాగసః
వారు మేఘాల్లా గర్జిస్తూ, మేఘాల్లా మెరుస్తూ, యుద్ధంలో నిపుణులై, ఒకరిపై ఒకరు కోపంతో పోరాడారు.
ధూమాయన్తో జ్వలద్భిశ్చ ఆయుధైశ్చన్ద్రవర్చసైః కోపాద్వా యుద్ధలుబ్ధాశ్చ కుట్టయన్తే పరస్పరమ్
వారు పొగలు, జ్వాలలు పొగలేస్తూ, చంద్రుడి వలె మెరిసే ఆయుధాలతో, కోపంతో, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, ఒకరిని ఒకరు గట్టిగా కొట్టుకున్నారు.
వజ్రాహతాః పతన్త్యన్యే బాణైరన్యే విదారితాః అన్యే విదారితాశ్చక్రైః పతన్తి హ్యుదధేర్జలే
కొంతమంది వజ్రాలతో కొట్టబడి పడిపోతున్నారు; మరికొందరు బాణాలతో ఛేదింపబడి, ఇంకొందరు చక్రాలతో చీలిపోతూ సముద్రపు నీటిలోకి కూలిపోతున్నారు.
ఛిన్నస్రగ్దామహారాశ్చ ప్రమృష్టామ్బరభూషణాః తిమినక్రగణే చైవ పతన్తి ప్రమథాః సురాః
వీరికి వేసుకున్న పూలహారాలు, గొప్ప ఆభరణాలు తెగిపోవడం, వస్త్రాలు, నగలు చెల్లాచెదురవడం వల్ల దేవతలు తిమింగలాలు, మొసళ్ల మధ్య పడిపోతున్నారు.
గదానాం ముసలానాం చ తోమరాణాం పరశ్వధామ్ వజ్రశూలర్ష్టిపాతానాం పట్టిశానాం చ సర్వతః
ప్రతి చోటా గదలు, మొసళ్ళు, కుఠారాలు, పరశువులు, వజ్రాలు, శూలాలు, కటారాలు, ఖడ్గాలు వర్షంలా కురుస్తున్నాయి.
గిరిశృఙ్గోపలానాం చ ప్రేరితానాం ప్రమన్యుభిః సజవానాం దానవానాం సధూమానాం రవిత్విషామ్ ఆయుధానాం మహానోఘః సాగరౌఘే పతత్యపి
కొండ శిఖరాలు, చెట్లు, ఆగ్రహంతో వేగంగా విసిరిన పొగలు, ప్రకాశంతో కూడిన దానవుల ఆయుధాల మహాస్రోతస్సు కూడా ఉప్పొంగుతున్న సముద్రంలో పడిపోతోంది.
ప్రవృద్ధవేగైస్తైస్తత్ర సురాసురకరేరితైః ఆయుధైస్త్రస్తనక్షత్రః క్రియతే సంక్షయో మహాన్
దేవతలు, దానవులు విసిరిన ఆ ఆయుధాల వేగంతో నక్షత్రాలు వణికిపోతూ, అక్కడ గొప్ప విధ్వంసం జరుగుతోంది.
క్షుద్రాణాం గజయోర్యుద్ధే యథా భవతి సంక్షయః దేవాసురగణైస్ తద్వత్ తిమినక్రక్షయో ఽభవత్
చిన్న ఏనుగుల యుద్ధంలో ఎలా నాశనం జరుగుతుందో, అలాగే దేవతలు, దానవుల మధ్య తిమింగలాలు, మొసళ్ల నాశనం జరిగింది.
విద్యున్మాలీ చ వేగేన విద్యున్మాలీ ఇవామ్బుదః విద్యుర్మాలఘనోన్నాదో నన్దీశ్వరమభిద్రుతః
విద్యున్మాలి మెరుపులతో అలంకరించబడిన మేఘంలా వేగంగా, మేఘగర్జనలా గర్జిస్తూ నందీశ్వరుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
స తం తమోరివదనం ప్రణదన్వదతాం వరః ఉవాచ యుధి శైలాదిం దానవో ఽమ్బుధినిఃస్వనః
ఆ దానవుడు మేఘంలా గర్జిస్తూ, గొప్ప స్వరంతో, యుద్ధంలో కొండలా ఉన్న నందీశ్వరుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
యుద్ధాకాఙ్క్షీ తు బలవాన్ విద్యున్మాల్యహమాగతః యది త్విదానీం మే జీవన్ ముచ్యసే నన్దికేశ్వర న విద్యున్మాలిహననం వచోభిర్యుధి దానవ
యుద్ధానికి ఆశతో, బలవంతుడైన నేను విద్యున్మాలి ఇక్కడికి వచ్చాను. నందీకేశ్వరా! నీవు ఇప్పుడు ప్రాణాలతో తప్పించుకుంటే, యుద్ధంలో మాటలతో విద్యున్మాలి చావడం జరగదు, దానవా!
తమ్ ఏవంవాదినం దైత్యం నన్దీశస్తపతాం వరః ఉవాచ ప్రహరంస్తత్ర వాక్యాలంకారకోవిదః
అలా మాట్లాడుతున్న ఆ దానవునికి, తపస్సులో ప్రథముడైన, మాటల అలంకారంలో నిపుణుడైన నందీశుడు అక్కడ, 'ఇక్కడే దాడి చేయి!' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
దానవా ధర్మకామాణాం నైషో ఽవసర ఇత్యుత శక్తో హన్తుం కిమాత్మానం జాతిదోషాద్ విబృంహసి
దానవా! ధర్మాన్ని కోరేవారికి ఇది సమయం కాదు. నీవు హత్య చేయగలిగితే, నీ జన్మదోషం వల్ల ఎందుకు వెనకడుగు వేస్తున్నావు?
యది తావన్మయా పూర్వం హతో ఽసి పశువద్యథా ఇదానీం వా కథం నామ న హింస్యే క్రతుదూషణమ్
నేను నిన్ను ముందే, లేదా ఇప్పుడైనా, జంతువులా హతమార్చితే, యజ్ఞాన్ని భంగపరిచేవాడిని ఎందుకు హింసించకూడదు?
సాగరం తరతే దోర్భ్యాం పాతయేద్యో దివాకరమ్ సో ఽపి మాం శక్నుయాన్నైవ చక్షుర్భ్యాం సమవేక్షితుమ్
బాహువులతో సముద్రాన్ని దాటి, సూర్యుడిని కింద పడేసే వాడైనా, నన్ను కన్నులతో చూడలేడు.
ఇత్యేవంవాదినం తత్ర నన్దినం తన్నిభో బలే బిభేదైకేషుణా దైత్యః కరేణార్క ఇవామ్బుదమ్
అలా మాట్లాడుతున్న నందీని పోలిన వాడిని, ఆ దానవుడు ఒకే బాణంతో కొట్టాడు. అది సూర్యుడు మేఘాన్ని తడిపినట్లుగా కనిపించింది.
వక్షసః స శరస్తస్య పపౌ రుధిరముత్తమమ్ సూర్యస్త్వాత్మప్రభావేణ నద్యర్ణవజలం యథా
ఆ బాణం అతని ఛాతీ నుంచి ఉత్తమమైన రక్తాన్ని పీల్చుకుంది. అది సూర్యుడు తన కాంతితో నదులు, సముద్రాల నీటిని ఎత్తిపడేసినట్లుగా ఉంది.
స తేన సుప్రహారేణ ప్రథమం చాతిరోపితః హస్తేన వృక్షముత్పాట్య చిక్షేప గజరాడివ
ఆ బలమైన దెబ్బతో మొదట అతను తడబడిపోయాడు. వెంటనే చేతితో ఒక చెట్టును పీకి, ఏనుగుల అధిపతి లాగా విసిరాడు.